Bramhartigheden

Bevrijding van het lijden?

    door Bram, 21/08/2009 12:07. #36241. 22 reacties, laatste

Ik heb in mijn leven nogal wat rondgestruind in allerlei spirituele tradities. En het viel me al snel op dat nagenoeg elke traditie een poging doet om het lijden te verklaren en via die verklaring aan het lijden te ontsnappen.

Kenmerkend daarvoor zijn de 'vier edele waarheden' van het boeddhisme:
1. Het leven is lijden.
2. Het lijden heeft een oorzaak.
3. De oorzaak kan gekend worden.
4. Daarom is er bevrijding van het lijden.

En wat kan dan die oorzaak van het lijden dan wel zijn? Het Oude Testament maakt duidelijk dat lijden een straf is van God op de zonde.
De leer van Karma uit het hinduisme, overgenomen in het buddhisme, zegt nagenoeg hetzelfde, maar dan met andere woorden en ziet het als een schuldvereffening uit een vorig leven.

Juist door die excursies in verschillende spirituele tradities ben ik pas veel later gaan beseffen hoe bijzonder de christelijke mythe is waarin verteld wordt dat Jezus als zoon van God het lijden van de mensheid op zich neemt, en daarmee de zonde van de wereld wegneemt.
Ik ben dat op een heel nieuwe manier gaan verstaan dan in de kerken.
Ik geloof niet in de letterlijkheid van die mythe, maar juist daarom kan ik op zoek naar de kern van de betekenis. Een verhaal hoeft niet waar te zijn om betekenisvol te zijn.

Ik vertelde al eerder over Camus, en hoe ik als jongeman geraakt was door de reactie van de arts op de priester in het boek 'De Pest' van Camus'. Ik herhaal het maar.

In Oran is de pest uitgebroken. Er is een priester en die houdt een boetepreek waarbij hij verklaart dat dit de straf van God is op de zonden van de bewoners van Oran.
Er is ook een arts, en die is een atheïst. Deze arts werkt haast dag en nacht om het lijden van de bewoners van Oran te verzachten.

Halverwege het boek is de priester aanwezig bij de smartelijke dood van een vierjarig kind. Daar valt hij van zijn geloof. Hij komt in opstand tegen zijn wrekende god.
De priester gaat naar de arts en vraagt hem: "Waarom help jij de zieken terwijl je toch een atheïst bent?"
De arts wordt kwaad en antwoordt:
"Ik doe het niet ergens om. Als ik het ergens om deed was mijn handelen koopwaar. Ik doe het omdat het gedaan moet worden."

Pas veel later ben ik gaan beseffen dat het verhaal van de barmhartige Samaritaan in het Nieuwe Testament precies dezelfde betekenis heeft.

Er ligt iemand langs de weg te creperen. Er komt een hogepriester langs en die denkt: 'Straf op de zonde.' Want dat heeft hij zo geleerd. Dus loopt hij door.
Er komt een Leviet langs en die denkt: 'Is geen Leviet, daar heb ik dus niets mee te maken.' Dus loopt hij door.
Dan komt er een Samaritaan. Een Samaritaan hoorde in die tijd tot de onderkant van de samenleving. Zoiets als de paria's in India.
Die heeft geen theologie gestudeerd, behoort niet tot een voorname kaste, kortom, er staat geen theologie of voornaam zelfbeeld tussen hem en die lijdende medemens. Door de leegte van enige theorie of zelfbeeld, wordt hij in zijn hart bewogen. Hij doet iets. Waarom? Omdat het gedaan moet worden.

En daardoor ben ik gaan beseffen hoe bijzonder die mythe is dat God het lijden op zich neemt.
Wat een ongelooflijke sprong is het van de straffende Jahweh naar een God die het lijden van de mens wil delen, zelf ervaren, en daar niet superieur immuun voor wil zijn, daar dus ook niet van verlost hoeft te worden.

Ik ervaar het als ongelooflijk betekenisvol, niet alleen in vergelijking met Jahweh maar ook met andere spirituele tradities die een oorzaak voor het lijden zoeken in het gedrag van de mens, dat Jezus niet alleen het lijden met de mens wil delen, maar daarmee ook de zonde (of het karma) als oorzaak van het lijden wegneemt.
Het antwoord van Jezus op het lijden is niet een theorie over de oorzaak van het lijden, om met behulp van die theorie aan het lijden te kunnen ontsnappen, maar een oproep tot barmhartigheid, zoals die van de barmhartige Samaritaan. Meer niet. Nogmaals: meer niet. Geen verklaring, geen waarom, maar verbondenheid met de lijdende mens. Meer niet. Nogmaals: meer niet.


Met aandacht heb ik jou bijdrage gelezen, dank je Bram.

Het lijden en de invloed die ik kan hebben op het lijden, die van mijzelf of dat van de ander, houdt mij op dit moment erg bezig.

Deze bijdrage is voor mij NU van harte welkom :-)


Er staat helemaal niets meer tussen hem en die lijdende medemens.
Niets helpt
Inderdaad!


Mooi Bram, hoe je dit inzicht verwoord.
Een heel bekend verhaal, met veel soortige uitlegging.

Een stukje uit een overdenking van mij:
Als Jezus gevraagd wordt gevraagd wordt wat het grootste gebod in de wet is, antwoord Jezus( Mat. 22: 39; Luc. 25:25-37) “Heb de Heer, uw God, lief met heel uw harten met heel uw ziel en met heel uw verstand.Dat is het grootste en eerste gebod. Het tweede is daaraan gelijk: heb uw naaste lief als uzelf.”
De wetgeleerde vraagt verder wie is dan mijn naaste.
Jezus antwoord met de gelijkenis van de Barmhartige Samaritaan.
Van zijn stam- en geloofsgenoten krijgt de persoon in nood geen hulp, er zijn persoonlijke redenen om het niet te doen.
Net zoals vaak bij ons ook het geval is, stel je eens voor als, wat schiet ik ermee op als ik gewond raak of erger, ik heb ook nog anderen waar ik rekening mee moet houden.
Maar juist de persoon waar het niet van verwacht wordt, 'de vijand', blijkt instaat zijn eigenbelang naast zich neer te leggen.
De vermeende vijand ziet de mens die hulp nodig heeft.
In deze situatie smelten hulpverlener en hulpbehoefde samen, niets is meer van belang alleen nog telt de ander.
Wat hier plaats vindt is dat wat Jezus in Mat. 5: 48 aanduidt met: “Wees dus volmaakt, zoals jullie hemelse Vader volmaakt is.”
Niet dat we dan zonder ‘fouten en mankementen ’zijn, maar dat we ons werkelijk inleven in de ander, als het ware de ander zijn.
De wetgeleerde stelt de vraag wie is mijn naaste, hij richt zich daar op het tweede gedeelte van Jezus antwoord.
Het eerste deel wordt overgeslagen, mogelijk omdat hier niet echt een antwoord op te geven is of dat hij verwacht een standaard antwoord te krijgen.
De vraag die hij niet stelt is “ (en) wie is God?”
Deze vraag wordt beantwoord in Mat. 25: 40 En de Koning zal hun antwoorden: “Ik verzeker jullie: alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijkste van mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor Mij gedaan.”


Maar voor de driedubbele duidelijkheid, denk ik niet dat mensen in een rotsituatie dit verdien zouden hebben uit een vorig leven.

Mijn zus heeft twee kleinkindertjes verloren. Zij zegt tegen zoon en schoondochter, deze kindjes waren te goed voor deze wereld en zijn weer terug bij God. En schoondochter haar moeder zegt; dat komt omdat jullie niet getrouwd zijn, Gods straf.
Het zijn twee hele lieve mensen, die zoon en schoondochter!
Zijn al langer samen dan menig gehuwd stel en lief voor elkaar!

Tja, het is wel erg onbarmhartig.
God is liefde voor iedereen.


Toen ik die kleine tweeling van mijn zus zag, was er intens verdriet en intense rust van iets niet te benoemen goeds.
Iets geruststellends.

Zulke ervaringen als ik vertelde geven wel te denken.


Ik kan verschrikkelijk blij worden van een vlinder, of, zoals van de week, 5 dikke libellen in onze tuin.

Maar verdriet van mens en dier kan me ook diep raken.
Een boom die geveld wordt, of dat bericht van die 4 kindertjes uit Kampen die verbrand zijn.
Dan vind ik het leven opeens een stuk minder.

Maar vandaag was ik in een campingwinkel en daar lagen boeken. Daar was ook een mevrouw die ook naar boeken keek. Wij raakten aan de praat en zij vertelde dat ze veel esoterische boeken had en dat ze over Katharen gelezen had.
Zij ging ook een maandje naar Frankrijk en ik wees haar op de mooie ruïnes van de Katharen en Tempeliers.
Wij voelden heel vertrouwd met elkaar en wisselden emailadressen uit.
Dat was fijn. Ik wees haar ook op dit forum en ze zei dat ze daar ook op zou gaan kijken.
Het was een fijne ervaring die ontmoeting.


Als ik een mooi apparaat hebt, wat al heel lang goed loopt, dan kan toch op een dag bv een radartje voor zich zelf beginnen. Dan loopt de boel vast.
Zo zie ik het ook met lijden.
Opeens loopt er iets vast. Gezondheid laat je in de steek, of je verliest een baan. Tja, een radartje in het grote geheel.
Maar soms gooit een ander zand in de motor en gaat het ook fout.

Maar op het moment dat je erin zit zie je het niet altijd zo.
Ik zelf probeer voorbij het probleem te kijken naar het licht, naar de zon achter de wolken. Want alles gaat voorbij.

Maar tweeduizend jaar of langer is er natuurlijk met straf en eigen schuld ed gegooid en dat schud je niet zomaar af.
Ik zelf heb er gelukkig niet zo'n last van om me schuldig te voelen.
Maar anderen schieten niets op met woorden... ach, kom maar, het gaat wel over.
Gewoon maar er zijn, soms een knuffel afwachten wat je hart je ingeeft.



#36241@Door de leegte van enige theorie of zelfbeeld, wordt hij in zijn hart bewogen. Hij doet iets. Waarom? Omdat het gedaan moet worden.

woorden van mijn vader: doen wat je moet doen.
ze staan in me gegrift.


Bram, dank je voor je stukje over lijden. Er is alleen nog wel iets wat me bezighoudt en waar ik niet goed uitkom. Het sluit aan bij wat Trudy ergens zei over de invloed van gedachten op het lijden. Want hoe sta ik iemand bij in zijn lijden als ik het idee heb dat de ander zichzelf, naast het lijden dat er al is, ook nog straft met gedachten over schuld of met het idee verloren te hebben (en de ander gewonnen)? Ik kan niet goed uit de voeten met verdriet of lijden door scheiding te zien in termen van winst of verlies. Alsof loslaten op zich al niet moeilijk genoeg is. Maar wat als de ander zegt steun te hebben aan deze gedachte?
Ik doe enorm m’n best me in te leven in dat idee, ik wil er voor de ander zijn en ervoor waken in discussies over lijden terecht te komen, of iets afdoen aan zijn verdriet, want dat is er, in volle hevigheid! En toch merk ik dat ik me iets terughoud door dat idee van schuld. En daarmee doe ik tegelijk ook zelf wat ik eigenlijk niet wil: in feite zegt een stemmetje in mij nu dat een deel van zijn verdriet z’n eigen schuld is door zijn gedachten over schuld. Maar ik vind ik het ook pijnlijk om te zien hoe iemand zichzelf kan straffen. Tenminste, in mijn beleving, want vraag me ook af wat mijn blinde vlek hierin is…. Mijn onbarmhartigheid. Vind het in elk geval een hele kunst om de ander daarin te laten en er toch helemaal te zijn.



Hallo Inge,

Wat mooi omschreven, hiermee raak je precies de kern.

Ik weet 't niet.

:-)


Nu ik zo hardop zit te denken Inge, ik herken jou gevoel van machteloosheid
( denk ik). Zit daar mogelijk niet het antwoord op de vraag?

Waar komt dat gevoel van machteloosheid vandaan?


Grappig Trudy, ik zit hier aan de andere kant achter m'n computer ook nog na te dubben... Bedacht dat jouw 'ik weet het niet' misschien wel het antwoord is. En ook m'n eigen moeite voelen: van alles wel willen doen voor de ander en tegelijk op de rem moeten staan.
Dat gevoel van machteloosheid... oei, ja daar raak je wel iets! Waar komt het vandaan? Ik laat 't even zakken hoor, maar je benoemt hier voor m'n gevoel wel iets essentieels....


Dag Inge, je vraag vind ik heel wezenlijk. Ik lees dat Trudy dat ook vind. Vind je het goed als wij daar samen een gesprek over aangaan in de rubriek Gesprek? Ik wil het zo doen dat alleen jij en Trudy kunnen reageren.
Inge en Trudy, doe je mee?


Ik weet niet of jij onbarmhartig bent, Inge. Ik denk het niet, meer het voelen van machteloosheid zoals Trudy zegt, of zoals ik probeer duidelijk te maken.

Kijk, als ik van een hoog gebouw afspring en mijn benen breek, zou je kunnen zeggen, eigen schuld, dikke bult. Maar daar was ik dan ondertussen zelf wel achtergekomen als ik in het gips lag. Dat hoef ik dan niet nog een keer onder mijn neus gewreven te krijgen van een ander.
Misschien dat die ander niet weet waarom ik sprong, wat mijn diepste gevoel hierbij was. Misschien wil of kan ik dat niet onder woorden brengen.
Niet ongerust zijn hoor, ik spring niet. Het was maar een voorbeeld.

Maar gisteren hoorde ik van een buurvrouw, waar ik en nog iemand een beetje mee optrok en mooie spirituele gesprekken voerde, dat zij na 5 jaar strijd tegen botkanker opgegeven was. Dat ze alleen nog pijnstillers krijgt.
Ze is nog jong, haar wens was haar kinderen groot te brengen. Dat is gelukt. De jongste is nu 18. Volgende week 25 jaar gehuwd. Dat wil ze vieren, daar ben ik uitgenodigd.
Maar wat zeg je tegen zo'n vrouw.
Het is een heel goed mens, deed veel vrijwillegerswerk voor gehandicapten.

Hoe help je haar, waar heeft ze steun aan?
Ik vind dit moeilijk en kijk maar wat er in mijn hart opkomt.

Schuldvraag komt niet in me op.
Maar mijn zus die begin dit jaar is gestorven aan longkanker die rookte bijna 2 pakjes per dag. Is dat dan eigen schuld?
Zelf zei ze, ik heb er natuurlijk wel flink aan mee geholpen.
Wat moet je dan zeggen?

Mijn moeder stierf ook aan kanker en die rookte niet. Dus...
Misschien maar niks zeggen en de tijd leuk doorbrengen met elkaar en de kans geven dat zij spreken en hun hart luchten als ze er behoefte aan hebben.

Maar machteloos voel je je wel.






Dag Bram, ja ik doe graag mee. Fijn je voorstel en ook spannend want merk dat m'n gedachten het op dit moment even laten afweten....


Dag Inge, fijn dat je meedoet. Ik wacht nog even op het antwoord van Trudy.


Hallo Inge, die machteloosheid erken en herken ik.
Lijden is lijden het is verschrikkelijk.
Iedereen is uniek en iedereen ervaart het lijden ook persoonlijk.
Niet altijd kunnen we bij de pijn en verdriet van de ander, niet altijd wordt begrepen dat niet iedereen naar een bepaalde tijd ook verder kan.

Soms merk je als ander dat het lijden, niet alleen de gebeurtenis of situatie is, maar ook dat die persoon onbewust een slachtofferrol op zich neemt om aandacht te krijgen.
Zelf vind ik dat heel moeilijk en probeer in ieder geval het zelf niet te doen, ( lukt niet altijd maar wordt hier wel steeds bewuster van).
Wat wel waar is voor mij, voorvallen doen dan ook minder pijn en kunnen zonder pijnervaringen of heftige emoties als een voorval worden verteld.
Ik heb het wel meegemaakt, maar het lijkt niet van mij, alsof iemand anders zijn verhaal verteld.

Hoe ik reageer naar mensen die onbewust die slachtofferrol spelen weet ik niet, want het naar voren brengen van dit, lijkt geen effect te hebben omdat ze mogelijk dit besef niet aankunnen.


Hoi Bram,

Ik doe graag mee :-)


mooie tekst ,bram, ik stel me op het moment ook veel vragen over het lijden. Niet over het waarom, maar wel wat het uberhaupt is, en over de waarneming ervan en hoe er mee om te gaan.
Wat ik als lijden ervaar, moet het niet persé voor de ander zijn. (handicap, armoede) en vooral is het dat niet alleen., het is een onderdeel van de werkelijkheid.

Ik moet zo oppassen om barmhartig zijn en mede-lijden niet te verwisselen.
Mee-lijden is vaak helemaal niet mogelijk.
Misschien mee-dragen?

k weet niet.
verheug me op het gesprek van inge, trudy en bram, dank jullie dat jullie gedachten met ons delen.


Ik had een geweldige werkgever. Een man met een hart en geweldig veel humor.
Hij zag wel eens mensen die bv onbespoten groenten wilden kopen voor een zieke man/vrouw ofzo,maar gewoon geen geld hadden. Menigmaal gaf hij het voor niks.
De winkel liep ook goed, maar hij en zijn broer hadden nog een winkel in andere producten en die liep niet. Toen ging die zaak failliet en dan ga je allemaal mee.

Er waren echt mensen die huilden en ik kreeg mooie bloemen van sommige mensen.
Ik had weer snel werk, want mijn baas waar ik daarvoor werkte belde en vroeg of ik weer bij hem kwam.
Een trouwe klantenkring is veel waard.

Maar ik was echt gesteld op de mensen. Ze vertelden zo veel vertouwelijke dingen.
Het luchtte hen kennelijk op en ik zag de "mens" op vele manieren.

Ik ben er van overtuigt als er meer aandacht aan de mens in het algemeen gegeven wordt dat leed voor een deel oplost of dragelijker wordt.

De sfeer bijvoorbeeld, al was het druk en moesten klanten lang wachten, was prettig en ontspannen. Mensen gingen ook met elkaar praten. Het was gewoon leuk.
Ik houd van de natuur en daar is de mens een onderdeel van toch?



Zo te horen, ik bedoel lezen mooie herinneringen om te koesteren Annette.
:)

Groetjes


Wat op viel, Johan. Ik had veelte maken met kankerpatiënten.
Ze waren meestal zo positief en niet bang.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: