Bramhartigheden

Mystieke ervaring

    door Bram, 07/12/2010 11:30. #39695. 8 reacties, laatste

De mystieke ervaring is naar mijn opvatting een universeel menselijke mogelijkheid die los staat van enige godsdienst. Je kunt dus ook heel goed een atheïstische mysticus zijn, zoals bijvoorbeeld in het boeddhisme.
Maar in ons westers christendom is die ervaring gekaapt door het instituut kerk.
Het werd een Godservaring genoemd en daardoor tot het exclusieve domein van het christendom gerekend.
Dat niet alleen: in het kerkelijke christendom is er een groot wantrouwen jegens de mystieke ervaring. Het is niet moeilijk te begrijpen waarom. De mysticus Eckhart heeft dat helder tot uitdrukking gebracht:
"De mens in wie Gods Rijk aan de dag treedt en die het als nabij erkent, heeft niet langer prediking of onderricht nodig: hij weet genoeg uit innerlijke ervaring."
Dat is niet mis te verstaan: de mystieke ervaring maakt een mens vrij. Daar heeft een instituut geen belang bij, zeker niet een instituut als de kerk van Rome dat strak georganiseerd is rond een centraal leergezag. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de opvattingen van Eckhart door Rome werden verworpen en Eckhart zelf werd geëxcommuniceerd.
Ook dat centraal gezag is kernachtig verwoord, en wel door het hoofd van die kerk zelf, paus Pius X. Hij zegt in de door hem opgestelde encycliek Vehementer uit 1906:
"De kerk is van nature een ongelijke gemeenschap. Zij omvat twee categorieën van personen: de herders en de kudde. Zij die een rang bekleden in de hiërarchie, en de massa der gelovigen (...) De massa heeft geen ander recht dan te aanvaarden, geleid te worden en met onderwer-ping de bevelen te volgen van wie haar leiden."
Dat is krasse taal die ons in onze tijd wellicht wat onwezenlijk voorkomt. En dat zegt veel over onze tijd. De macht van een instituut bestaat slechts bij gratie van de gehoorzaamheid van wie zich aan haar onderwerpen. In onze tijd is die gehoorzame onderwerping aan het leergezag van Rome bepaald geen vanzelfsprekendheid meer. De huidige morele verontwaardiging over het seksuele misbruik door priesters van aan hen toevertrouwde jongeren is een onderdeel van een veel groter proces: Rome verliest in toenemende mate zijn morele autoriteit. Ook zonder de recente publiciteit over het seksuele misbruik zou de uitspraak van paus Pius X niet meer serieus zijn genomen door de meerderheid van de gelovigen.

Doordat de mystieke ervaring in onze cultuur is gekaapt is door het instituut kerk, met het daarmee samengaande wantrouwen daartegenover, heeft ertoe geleid dat we geen traditionele kennis meer hebben over hoe we met die ervaring zouden kunnen omgaan, zeker niet als die ervaring optreedt bij buitenkerkelijken. Bovendien heeft Freud de mystieke ervaring betiteld als een ongezonde terugkeer naar de baarmoederlijke toestand van de foetus. In de psychotherapie wordt die ervaring vaak gekenschetst als een vorm van psychose en ook zo behandeld, namelijk als iets waar je van moet genezen.

In een eerdere Bramhartigheid heb ik al gezegd dat de mystieke eenheidservaring van een probleemloze gelukzaligheid kan zijn en dat de terugkeer uit die bewustzijnstoestand van probleemloze gelukzaligheid naar de ervaring van de werkelijkheid van alledag als een grote schok beleefd kan worden. Het contrast tussen de gelukzalige eenheidservaring enerzijds en de werkelijkheid van alledag anderzijds kan als bitter en schrijnend ervaren worden. Je kunt ervan geraken in een toestand van lichamelijke onbekwaamheid en geestelijke verlamming, uitmondend in een weemoedig doodsverlangen. Je wilt alleen nog maar terug naar de verrukking van die alomvattende goedheid en liefde. Je wilt sterven aan dit armzalige ik waarmee je deelneemt aan de wereld. Het leed van de hele wereld kan je overvallen in die terugkeer, samengaand met een schrijnend besef van de eigen onmacht om daar verandering in aan te brengen.

Zo heftig hoeft dat natuurlijk niet altijd te zijn. Het prettige welbehagen dat je kunt ervaren in de volle aandacht bij zelfs een banale bezigheid kan alle kenmerken hebben van de mystieke ervaring, zoals bijvoorbeeld de zelfloosheid. Dat is ook de intentie van Zen. De titel alleen al van het boek van Robert Pirsig, Zen and the Art of Motorcycle Maintenance, spreekt wat dat betreft boekdelen. De terugkeer naar het gedoe van alledag zal ook niet altijd als een schok ervaren worden.

In mijn praktijk heb ik echter recent gesprekken gevoerd met twee mensen die ooit een intense mystieke ervaring hadden beleefd en daarmee in de knoop waren geraakt, zowel met zichzelf als met hun sociale omgeving. Ze waren beiden daarvoor in therapie geweest en hadden daar de gebruikelijke duiding aangehoord dat het een stoornis betrof.
Beiden hadden jaren geleden aan een spirituele workshop meegedaan en waren daar in een bewustzijnstoestand geraakt die voor mij overduidelijk de kenmerken had van een intense mystieke eenheidservaring. Maar de leiders van de workshops wisten daar niet mee om te gaan, dat was ook wel duidelijk, en vooral niet met de gevolgen daarvan.
Die gevolgen waren in beide gevallen heftig, even heftig als de mystieke ervaring zelf: lichamelijke onbekwaamheid, geestelijke verlamming en doodsverlangen.

Voor een traditionele psychotherapeut lijken die ervaringen duidelijk te verwijzen naar een depressie, met de daaraan gekoppelde behandeling. En dan ligt de conclusie ook voor de hand dat je door spirituele oefeningen in een psychose terecht kunt komen, zoals de mystieke ervaring in beide gevallen ook werden geduid.
Maar er is ook een andere duiding mogelijk. In wezen hadden de leiders van de workshop hun werk goed gedaan. Maar helaas beschikten ze niet over de traditionele wijsheid om goed met de heftigheid van de door hen opgeroepen ervaring om te gaan. En dat kan men hen nauwelijks kwalijk nemen. Want die wijsheid is uit onze cultuur verdwenen, toegeëigend of verbannen zelfs door het instituut kerk.
Het was voor mijn beide gesprekspartners een enorme opluchting te horen dat hun negatieve ervaringen na de mystieke gelukzaligheid erbij horen, en een haast onvermijdelijk gevolg zijn van een intense mystieke ervaring. Het contrast tussen de gelukzaligheid van de mystieke ervaring en de barre werkelijkheid van alledag kan als zo groot ervaren worden dat je er als mens onbekwaam van wordt.
Daarna zou je kunnen leren hoe daarmee in wijsheid om te gaan.
Daarover meer in een volgende Bramhartigheid.


Onwillekeurig dringt zich de vergelijking bij mij op van een astronaut die enige tijd buiten zijn capsule in de ruimte heeft gezweefd.Daarmee heeft hij als lonely soul ongetwijfeld een mystieke ervaring op gedaan.Bij terug keer op aarde, met een dergelijke ervaring binnen zijn domein, zal hij zich toch opnieuw met de aarde moeten verbinden.En opnieuw in balans zien te geraken.

www.youtube.com/watch?v=7p2eBA-7OZE

Een mooie verhandeling Bram.




...Maar ik haast me te zeggen dat wij natuurlijk niet allemaal astronauten zijn en dat wij idd. eenvoudig door onze aandacht op iets banaals te richten,er even in op gaan,opgaan in het geheel eigenlijk,onze aandacht van het ik afleiden.


Mooi beeld, Harry, van een astronaut die buiten zijn capsule in de ruimte heeft gezweefd als lonely soul en die daarna een nieuwe balans moet zoeken met zijn rol op aarde.


Mogelijk is de intensiteit van de mystieke ervaring omgekeerd evenredig met de mate van negativiteit. Helaas het wordt slecht begrepen en de hulp en steun blijkt ook niet te zijn waar je hoop en verwacht. Pas veel later vallen er dingen op zijn plaats en zijn er eventueel mensen die je op een ander spoor wijzen en misschien je verhaal van toen wel geloven.
Een heel vreemd iets is dat de hulpverleners van toen nu met dingen komen die ze bv via een cursus leren en wat mij toen had kunnen helpen met de vragen die ik had of dat het het iets is wat iedereen als een persoonlijk groeiproces naar toe werkt. Vertel ik dan van toen, dan wordt ik meelijwekkend aangekeken, ach ja jij was de weg kwijt, er kwam echt niet veel zinnigs uit. Vertel ik dingen over soortgelijke situaties, dan kan ik beter mijn mond houden want ik weet echt niet waar ik over praat.


Dag Linda

@ Vertel ik dingen over soortgelijke situaties, dan kan ik beter mijn mond houden want ik weet echt niet waar ik over praat.

Ik lees dat je heel goed weet waar jij over praat vanuit jouw diepgaande ervaring.
Ik lees ook dat daar eenzaamheid aan vastkleeft en dat begrijp ik.


Toen ik bezig was mijn trauma te verwerken, en ik vertelde dat ik van kinds af aan al hele mooie ervaringen had, werd dit gezien als dissociëren. Ook nu ik ouder ben en graag mediteer en van hieruit mystieke ervaringen heb meegemaakt, werd ook dit onder dezelfde noemer geschaard van dissociatie oftewel vluchten uit de werkelijkheid. Als een overlevingsmechanisme die ik nog steeds in stand houd. Ik vind dit nogal kort door de bocht en voel me onbegrepen en aangevallen om iets wat zo eigen is aan mij. Voel me hier erg eenzaam in.


Eenzaamheid, niet gekend of begrepen zijn in het ware, ware als belanghebbend voor de persoon die het probeert duidelijk te maken. Ware als gevoel of als indruk, het ware waarvan of waarover de woorden eigenlijk ontbreken en toch genoemd worden om te kunnen verklaren wat dat is.
Woorden die voor de ander een andere betekenis of inhoud hebben en zo die eenzaamheid versterken.

Als er over de twee overs gesproken wordt, komt met de mystieke ervaring tegelijkertijd of erna ook het negatieve of andere. De twee oevers is er niet alleen met de mystieke ervaring, maar ook hier wanneer wat de één probeert te duiden door een ander niet begrepen/ verstaan wordt, dit kan bv ook zijn over de beleving van je jeugd, terwijl broers of zussen een heel ander beeld hebben.


#39706

dag Indy

Ik denk ook dat een mens in zijn leven ervaringen kan hebben die hij niet of moeilijk met een ander kan delen.
Misschien alleen als je geluk hebt met een enkeling.
Ik hoop dat dat geluk er voor je is.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: