Bramhartigheden

De onuitsprekelijke ervaring van de Nyingma-orde

    door Bram, 08/06/2011 12:53. #41177. 0 reacties, laatste

Stel je doet mee aan een toneeluitvoering. Je gaat zo op in je rol dat je denkt dat je dat bent.
Door je zo met een rol te identificeren kun je vergeten wie je in het gewone leven bent.
Maar stel nu eens dat je in het gewone, alledaagse leven ook een rol speelt. Dat ben je dat dus ook niet echt. Het is alleen maar een afgesproken rol. Maar je zegt wel ‘ik’ tegen die rol. Je denkt dat je dat bent.

Stel, het hele leven is een toneelstuk. Bij je geboorte wordt je verteld welke rol jij hebt te spelen en wie de anderen zijn. Daar ga je in geloven. Je gaat vol overtuiging tegen je eigen rol ‘ik’ zeggen. En je weet niet beter. Zo is het en niet anders. Die overtuiging deel je met je naasten. Samen speel je het schouwspel van het leven.

Dat we in het gewone leven met z’n allen een toneelstuk opvoeren is een basisinzicht in verschillende stromingen van het boeddhisme. Alle ‘ikken’ op het toneel bestaan alleen maar als overgeërfde afspraken.

Maar stel dat je op een gegeven moment ontwaakt. Je doorziet plots dat je eigen rol alleen maar een afspraak is, een niet werkelijk bestaande illusie. En je doorziet ook de illusies van je naasten. Dat is waar het boeddhisme over gaat, in vele verschillende stromingen. Het ‘ik’ waarin je geloofde bestaat niet, leert het boeddhisme. Dat inzicht is als het ontwaken uit een droom. Je ‘ik’ waarin je zo stellig geloofde bestaat niet.

Maar dan? Blijft er na het ontwaken nog iets over? Dat is een heel fundamentele vraag die in verschillende stromingen van het boeddhisme heel anders wordt beantwoord.

Het boeddhisme is van oorsprong een zijtak van het hindoeïsme. De Boeddha leefde in India. Als hindoe had hij geleerd dat er zoiets bestaat als de eeuwige wederkeer. Na elke dood wordt je opnieuw geboren, en dat houdt nooit op. Je komt steeds weer terug, oneindig vaak.
De Boeddha bedacht daar een oplossing voor. Als je doorziet dat je ‘ik’ een illusie is, en je dat ‘ik’ laat uitdoven als een kaars, dan doorbreek je daarmee de oneindige keten van wedergeboortes. Want, zo leerde de Boeddha, na het loslaten van de illusie van een ‘ik’ is er niets meer, helemaal niets. En als er niets meer is, kan er ook niets meer wederkeren.

Maar, over die vraag wat er overblijft na het uitdoven van het ‘ik’ is later in het boeddhisme een heftige richtingenstrijd ontstaan. Is het wel zo dat er na het loslaten van de illusie niets meer overblijft? Die strijd speelde zich onder andere af in Tibet onder invloed van het chinese boeddhisme. Er werd in Tibet zelfs een concilie over belegd. Dat duurde van 792-794, het concilie van Lhasa. Daar werd besloten dat er na het ontwaken uit de illusie niets meer was, alleen lege leegte. Dat besluit werd door de Tibetaanse koning Trissong Detsen uitgeroepen tot de officiële leer. Andere opvattingen werden verboden en zelfs vervolgd.

In Tibet hebben zich vier verschillende richtingen van het boeddhisme gevormd: gelug, kagyu, sakya en nyingma. De Dalai Lama behoort bij de gelug.
Ook de Dalai Lama ziet het stoppen van de keten van wedergeboortes als het hoofddoel van het boeddhisme. Ik heb eerder al een tekst van hem geciteerd waarin hij dat zelf ook nadrukkelijk stelde. Ik herhaal het nog maar eens:
Nirwana is uitgeblust zijn. Door het uitdoven is men bevrijd van toekomstige wedergeboortes."(Uit "De weg naar vrijheid")
De Dalai Lama belijdt ook de nietsheid voorbij de illusie.
Van de vier ordes van het Tibetaanse boeddhisme zijn er drie, waaronder dus de gelug van de Dalai Lama, die het dogma van Lhasa hebben aangenomen dat er na het uitdoven van het 'ik' niets meer is. Het uitdoven van het 'ik' is het opheffen van alle bestaan. Er is eigenlijk niet eens zoiets als ‘het bestaan’. Er is gewoon niets.

Maar de nyingma-school is daarin wezenlijk anders. Daarmee onderscheidt de nyingma zich van de andere drie ordes.
Want, waar de andere drie ordes leren dat er na het oplossen van de illusie niets meer is, leert de nyingma-school dat er dan iets heel anders te voorschijn treedt wat onder de illusie verborgen was. Lama Mipham zegt het zo:

In deze staat van vrijheid
als alle weefsels van het afhankelijk bestaan
vrij van gehechtheid en zonder iets vast te houden,
zo zonder belemmering worden doorzien als ongeboren
en elkaar bijeenhoudend in hun eigen rijk,
treedt, in dit zijn buiten alle begrip,
een onuitsprekelijke ervaring tevoorschijn.


Het is die onuitsprekelijke ervaring die kenmerkend is voor nyingma-boeddhsime. Want het wordt geacht een ervaring te zijn van het werkelijk bestaande, voorbij de illusie. Het is de ervaring van de 'ware natuur' van de mens. De andere ordes erkennen geen 'ware natuur' buiten de illusie.
Kenmerkend voor nyingma is ook dat het als school geen hiërarchische structuur kent, zoals de andere drie ordes in Tibet. De nyingma-boeddhisten zijn een soort spirituele zelfstandigen die weliswaar in een traditie staan, maar zonder opgelegd dogmatisch gezag. Van de gelug-orde is bijvoorbeeld de Dalai Lama geestelijk en wereldlijk leider. De nyingma-orde heeft geen leider.

En daarmee is er een opmerkelijke gelijkenis met de situatie zoals we die aantreffen binnen het christendom. Er is ook in het christendom enerzijds een hiërarchische tak, en er is de gnostiek. De hiërarchische tak heeft ooit, bij het concilie van Nicea in 325, de christelijke waarheid vastgelegd. Maar de gnostici erkennen die dogmatische waarheid niet. Net als de nyingma-boeddhisten zoeken de gnostici naar de kern van hun eigen wezen die overblijft na het loslaten van elke illusie over een vals ‘ik’.
De hiërarchische tak van het christendom heeft door de eeuwen heen de gnostiek met geweld proberen te onderdrukken. En ook de Tibetaanse nyingma-school is, met name door de gelug-orde, die van de Dalai Lama’s, in sommige eeuwen met geweld vervolgd. De gnostische tak van het christendom is in de twaalfde eeuw door de hiërarchische tak praktisch uitgeroeid. Dat is op enkele momenten in de geschiedenis van Tibet ook bijna gebeurd met de nyingma-aanhangers. Maar de nyingma-traditie heeft het overleefd, vooral door de ontdekking van oude geschriften.
En ook de gnostiek lijkt wel een nieuw leven te worden ingeblazen, ook al door de ontdekking van oude teksten.
De parallellen zijn werkelijk verbluffend.





Er zijn nog geen reacties geplaatst.

Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: