Bramhartigheden

Boeddhisme en christendom, min en plus

    door Bram, 05/08/2012 15:00. #43082. 13 reacties, laatste

Wanneer was het ook weer? Ik geloof zo begin jaren tachtig van de vorige eeuw. Rond die tijd besloot ik een cursus inleiding tot het boeddhisme te volgen.
Ik kwam terecht bij een Tibetaanse lama ergens in het Nederlandse polderlandschap. Daar was een boeddhistisch centrum opgericht door Nederlanders, die er buitengewoon trots op waren dat ze een echte lama hadden. Een echte lama!
De goede man was duidelijk heel ver van huis. Die was zo uit een Tibetaans klooster gerukt en vanuit de Tibetaanse Middeleeuwen in een hem volkomen vreemde cultuur gedropt. Hij onderging zo te zien gelaten de verering die hem ten deel viel. Die verering werd duidelijk ook van mij verwacht, maar daar ben ik helaas niet zo goed in. Ik heb ondanks mijn innerlijk protest toch maar meegedaan met de verplichte ceremoniële begroeting.

De lama sprak nauwelijks verstaanbaar engels. Het leek meer een soort onderaards gerommel dat uit z’n buik oprees. Maar er was gelukkig een Nederlander die alles wat hij zei vertaalde. Curieus genoeg bleek de Nederlandse tekst van de vertaler veel langer dan die van de lama.

Ik ben met oprecht nieuwsgierige belangstelling begonnen de lessen te volgen. Maar dat veranderde allengs naarmate de cursus vorderde.
Al in de eerste les werden ons de vier edele waarheden opgediend. Ik herinner me nog de verheerlijkte blik van de vertaler waarmee ons deze waarheden werden opgediend. De lama zelf zat er tamelijk routineus bij. Hij zegde, al onverstaanbaar mompelend, gewoon zijn zelfgeleerde lesje op:
1.Het leven is lijden.
2,Het lijden heeft een oorzaak.
3.De oorzaak kan gekend worden.
4.Daarom kunnen we ons bevrijden van het lijden.

Ik geloof niet dat het ooit in de lama was opgekomen dat je ook aan die waarheden zou kunnen twijfelen. Maar ik hou niet zo van waarheden, niet van verering en ook niet van waarheden. Voor mij leken zijn vier edele waarheden een al te simplistische samenvatting van het leven. Ik was verbaasd. Was dit waar het in het boeddhisme om ging? Zo simpel kon het toch niet zijn, dacht ik.

De cursus duurde een aantal dagen. Er kwam van alles aan bod. Mijn nieuwsgierigheid, die eerst heel persoonlijk was geweest, werd allengs een meer afstandelijk aanhoren. Toch liet ik aanvankelijk een gaatje open voor iets wat me nog zou kunnen raken. Maar dat kwam niet. Integendeel.
Mijn besluit dat het boeddhisme echt niets voor mij was viel bij de behandeling van de staat van verlichting die de ultieme verlossing van het lijden zou zijn.
Ik haakte af bij het verhaal over een monnik die zich teruggetrokken had uit de wereld. Een meisje uit een nabijgelegen dorp was zwanger geworden en zij had verteld dat de monnik de verwekker was. Iedereen was verontwaardigd en men besloot het kind naar de monnik te brengen. Die moest het kind dan maar opvoeden.
Het enige wat de monnik zei toen ze het kind bij hem brachten, en hem vertelden waarom, was ‘Oh’, verder niets.
Gedurende enkele jaren verzorgde de monnik het kind.
Maar toen vertelde de moeder dat niet de monnik maar de zoon van een voornaam iemand uit het dorp de vader van het kind was. Consternatie alom natuurlijk. Men ging naar de monnik, en vertelde hem wat de toedracht was. Ze kwamen het kind ophalen om het terug te brengen naar het dorp, zeiden ze. Het enige wat de monnik daarop antwoordde was opnieuw ‘Oh’, verder niets. Hij stond het kind zonder protest af.
En wat was dan de moraal van dit verhaal?
Bij de uitleg van de vier edele waarheden had ik ook geleerd dat gehechtheid de oorzaak van het lijden was. Om de staat van verlichting te kunnen bereiken moest je eerst volkomen onthecht zijn van alles wat je aan het leven bindt.
Deze monnik werd ons nu voorgeschoteld als het ultieme voorbeeld van onthechting. Volkomen oordeelloos had hij de zorg voor het kind aanvaard, en even oordeelloos en onthecht had hij het kind weer afgestaan.
Ik weet nog goed dat ik meteen afstand nam van dat verhaal. Dat die monnik de verzorging van het kind had aangenomen daar kon ik nog wel bij. Maar dat hij zich niet gehecht zou hebben aan het kind, en dat juist dat een teken zou zijn van zijn hoge staat van verlichting, dat wou er bij mij niet in. Ik zou me gehecht hebben, bedacht ik, en ik zou het kind gemist hebben nadat ze het hadden weggehaald. Ik zou daar verdriet over hebben gehad. En daar was niets verkeerds aan. Met dat besef haakte ik af. Ik was verontwaardigd over dit voorbeeld van liefdeloosheid. Nee, de staat van verlichting was niets voor mij, dat was me overduidelijk.
Ik zag hoe de andere deelnemers aan de cursus in de ban raakten van dat verhaal. Ja, zo zouden ze ook wel willen zijn, zoals die monnik. Maar ik niet. Beslist niet.

Toch ben ik later nog eens opnieuw in de leer gegaan. Onder andere bij een vergevorderde westerse boeddhist. Ik had er namelijk geen vrede mee dat het boeddhisme zo in elkaar zou steken als in in die eerste cursus had vernomen. Maar helaas, ook daar kwamen weer die edele waarheden en de staat van verlichting tevoorschijn als het basisdogma van het boeddhisme. Ik heb er kortgeleden ook nog maar weer eens een boek op nageslagen over boeddhistische psychologie. En ja hoor, ook daar geen enkele nuancering in de bewering dat het leven lijden is, dat gehechtheid de oorzaak van het lijden is en onthechting het middel tot verlossing. Pfff... (Ja, ja, ik heb al heel wat boeken over het boeddhisme versleten.)

Tenslotte ben ik tot een conclusie gekomen. Die conclusie betreft een opmerkelijke overeenkomst van het boeddhisme met het christendom. Dat gaat over de ficties van min en plus. Min en plus?

In het kerkelijk, dogmatisch christendom wordt beleden dat de mens zondig is. Die zondigheid is zelfs vastgelegd in de leer van de erfzonde. Al bij de geboorte ben je als mens zondig, zo wordt je verteld.
De zondigheid van de mens zou je de minpool van het christendom kunnen noemen. Maar tegenover die minpool van de zondigheid staat een pluspool. Die pluspool is in het christendom het zoenoffer van Christus. Chrustus heeft vrijwillig de zonden van alle mensen op zich genomen en hij heeft daarvoor met zijn lijden plaatsvervangend geboet. luidt het.
Zonde en zoenoffer horen bij elkaar, als de min- en pluspool van dezelfde accu.
Tot mijn verbazing herkende ik datzelfde patroon in het boeddhisme. De minpool is daar de edele waarheid dat het leven lijden is. De pluspool is de staat van verlichting die het boeddhisme belooft. De taal waarin de boeddhistische staat van verlichting wordt beschreven heeft voor mij dezelfde geur van heiligheid als die van de tale Kanaäns over het verlossend bloed van Christus. Het is beider sirenenzang waarmee je wordt verleid je eigen waarde en waardigheid te ontkennen. Die sirenenzang werkt, zo ondervond ik tijdens de cursus aan de reactie van de andere deelnemers.

De min- en pluspool van het christendom beschouw ik als ficties. Het zijn ficties die alleen in de verbeelding bestaan. Ze zijn geen deel van de werkelijkheid.
En dat geldt even goed voor de edele waarheid dat het leven lijden zou zijn, en voor de beloofde staat van verlichting in het boeddhisme. Ook dat zijn ficties die alleen in de verbeelding bestaan. Met de werkelijkheid van het leven hebben ook die boeddhistische ficties niets te maken. En om het luchtig te houden: het zijn niet meer dan varianten van de wereldbeelden van de eerste drie roodborstjes in mijn verhaal over de roodborstjes (de link daarheen zie je in de rechterkolom).
Dat in te zien en te erkennen zou best wel eens een schok kunnen zijn zoals die in logion 2 van het Thomas-evangelie wordt bedoeld.

In mijn afwijzing van het boeddhisme werd ik kortgeleden nog weer eens bevestigd door een uitspraak van een vooraanstaande boeddhist. Hij zei: "Als je na de dood van een naaste rouwt om het verlies, dan komt dat omdat je niet genoeg van die mens hebt gehouden." Ai, wat intens gemeen, denk ik dan. Dat is weer zo’n spirituele trap na. Maar die past wel in de boeddhistische leer. Want het lijden hoeft er niet te zijn, het heeft een oorzaak, en die oorzaak ben je altijd zelf door je eigen foute instelling. Bah. Liefdeloos. Eerlijk gezegd: schandalig.
Die uitspraak is van Thich Nhat Hanh.
Ik weet allang beter en daar houd ik het bij. Je rouwt omdat je van die mens hebt gehouden. Het leven zelf heeft me genoeg bewijs daarvan gegeven.
Deze week is een zwager van mij overleden. Mijn zus rouwt. Tegen haar zeggen dat haar rouw voortkomt uit een gebrek aan liefde zou van een grofheid zijn die ik niet op me wil nemen. Je moet wel een ongetrouwde monnik zijn die zich buiten de wereld heeft geplaatst om zoiets onzinnigs te kunnen bedenken. Een traditie die zulke antwoorden geeft op de pijn die het leven soms oplevert kan ik niet respecteren.

En natuurlijk biedt het boeddhisme een verklaring voor mijn afwijzing.
Ik ben nog gehecht. En dat klopt - aan het leven, aan mijn partner, aan mijn kinderen en kleinkinderen, aan mijn vrienden. Ik hou namelijk van ze, met alle risico’s van dien, want als je van iemand houdt loop je het risico op rouw.
En, o ja, ik weiger het te begrijpen, heb ik vernomen.
Het zij zo.
Ik denk eerlijk gezegd dat ik het heel goed begrijp.


Dank je wel Bram voor het delen van jouw bevindingen omtrent boeddhisme en christendom.
Ik voel hier duidelijk je hart spreken.


Dag Bram,

Allereerst mijn deelneming met het verlies van je zwager en het verdriet wat dat jou en je familie geeft. Wens dat jullie elkaar waarlijk tot steun kunnen zijn.

Heel helder laat je in deze bijdrage weer zien hoe groot de neiging is om de pijn van het leven te ontkennen of te verdoven. Jouw krachtige antwoord hierop geeft mij een gevoel van steun en opluchting, zo kan het ook. Aangaan wat zich aandient, onvoorwaardelijk. Al dat vermoeiende gedoe om maar niet ten volle geraakt te worden achterlatend. Bevrijdend... dank hiervoor.



Ja Bram.Duidelijk.

Gehechtheid is dat nou een deelverzameling van liefde?

Of zijn liefde en gehechtheid gewoonweg hetzelfde? Dekken zij elkaars lading?

In het laatste geval zegt het boedhisme namelijk dat je de liefde moet loslaten om tot verlossing te komen.

Mijn stelling is: Het is voor een mens onmogelijk om van alles te houden.Terwijl liefde toch het meest omvattende maar met name meest bepalende begrip is in een mensenleven.
Dat is het paradoxale.

Gevangenissen.TBS-klinieken en gekkenhuizen, zitten vol met mensen die aan het fenomeen liefde kapot zijn gegaan.

Iets kan-dat is een kosmische wet-alléén maar worden begrepen en gedefinieerd door middel van het tegendeel.

Mensen die zeggen van alles te houden,die de hele wereld en de hele kosmos omarmen kunnen dat naar mijn mening niet anders doen dan vanuit een weggedrukte keerzijde.

Het is echter bekend dat alles dat wordt weggedrukt grotesk wordt.



#43096@ "Allereerst mijn deelneming met het verlies van je zwager en het verdriet wat dat jou en je familie geeft"

Bram ook alsnog mijn deelneming met dit
verlies.

Marianne mooi jouw verwoording in reactie op de bijdrage van Bram over het onvoorwaardelijk aangaan wat zich aandient.




Ja Bram..idd. van mij ook mijn deelneming met het verlies van je zwager.

NB. Het boedhisme zegt dus eigenlijk dat de liefde oorzaak is van het lijden.


Bram, mijn deelneming met het verlies van je zwager.
Veel sterkte voor jou en je familie om dit verlies te verwerken.


Gecondoleerd met het verlies van je zwager Bram.

Ik ben zelf overigens dankbaar voor de grote rijkdom die het Boeddhisme mij aanrijkt.
Waarin ik in de diepste kern overeenkomsten ervaar uit zowel het Christendom als andere religieuze stromingen.
Diepe ontroering maakt zich van mij meester wanneer ik de woorden van Sogyal Rinpoche lees over mededogen.
" Open je ogen voor het onmetelijke lijden in deze wereld. Laat liefde en het verdriet dat dit oproept niet vergeefs zijn; op het moment dat je mededogen in je voelt opkomen, negeer het niet, schuif het dan niet opzij om vervolgens weer snel over te gaan tot de orde van de dag, wees niet bang voor je gevoel, of schaam je er niet voor, laat je er niet door afleiden of laat het niet in apathie verzanden."
( Het Tibetaanse boek van leven en sterven.)

En ook deze leraar was in tranen toen zijn tante en opvoeder in 2011 overleed.
Zo lees ik in het zeer aan te bevelen boek van Annemiek Schrijver en Hein Stufkens.
Twee mensen die in dialoog gaan over de betekenis van het Boeddhisme in hun leven.
( beiden hebben een Christelijke, ( zij het verschillende) achtergrond.)

Het was en is voor mij een feest van herkenning.

Binnenkort komen zij er over vertellen in Lisse. Een plek waar het orthodoxe Christendom nogal stevig geworteld is.
Ik hoop dat deze grond wat kan worden losgewoeld, omgeploegd. Rijp gemaakt kan voor groei van nieuwe vruchten.

In het verleden hebben er meer kruisbestuivingen plaats gevonden in de 'fruitteelt'. Soms met nieuwe smaken en zelfs wat langer houdbare 'produkten'.

Ik vertrouw er op.



dag Carla

Dank ook jou voor het delen van je inzichten en wat het met je doet.

Wat mij zelf betreft raakt geen enkel isme of geloof me in de kern van mijn wezen.
In mijn beleving heeft elk isme twee kanten wat ook in dit lijntje tot uiting komt.
Het leven zelf, het leven van alledag, het leven hoe het zich voordoet, de pijn en de vreugde is wat me beroert, ten diepste te zijn, is wat me stuwt en een ander toewens.


Nij, je meent dat elk 'isme' twee kanten heeft.
Ik denk zelfs meer dan twee.

Vele kanten van eenzelfde schitterende diamant.
Die elk haar/zijn licht doorlaat.

't Is maar net in welke straaltje ervan je je kan of wilt warmen.

m.a.w.....om te kijken wat of ik er mee kan.
Wat mij inspireert.





Mooi je bijdrage Carla.


Dag Bram,

Liefde is daar waar mensen elkaar vol vertrouwen herkennen, zichtbaar maken, want daar raken mensen en liefde elkaar aan. Daar is intimiteit, daar bestaat geen anders denkende, anders voelende,


Wens je zus en jouw vertrouwen toe.





Beste Bram,

Wil u en de mensen die u aan het hart gaan heel veel sterkte wensen met het verlies van uw zwager. Heb van u geleerd, pijn kan echt zijn niet alleen lichamelijk maar ook geestelijk en dit voelt men in het hart.

Wil u nogmaals bedanken voor onze gesprekken, en vertel u, het licht aan het einde van een zeer donkere tunnel, wordt steeds sterker, mijn dank hier voor. Hou me gewoon aan de feiten en mijn oprechtheid in alles !!

Warme groet John.




Dank je wel, John.
Heel fijn dat het licht aan het eind van de tunnel steeds sterker wordt.
En inderdaad, oprechtheid boven alles. Blijf er voor zorgen dat je aan het eind jezelf niets te verwijten hebt.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: