Bramhartigheden

Maria Magdalena

    door Bram, 17/10/2012 10:16. #43403. 7 reacties, laatste

Er is weer veel te doen over Jezus en Maria Magdalena, na de recente vondst van een papyrusfragment uit de vierde eeuw. Jezus noemt daarin Mariam 'mijn vrouw'. Er zijn goede redenen om aan te nemen dat daarmee Maria Magdalena wordt bedoeld.
Het is opmerkelijk hoe zo'n alledaags zinnetje zoveel opwinding kan veroorzaken. Dat was ook al het geval met de roman van Dan Brown over de Da Vinci Code. Daarin wordt veel verteld - en gefantaseerd - over Jezus, maar daar gingen de meeste commentaren niet over. Het leek wel alsof Maria Magdalena de hoofdrol speelde in die roman. Het is duidelijk een gevoelig onderwerp.

Verhalen hoeven niet waar te zijn om als betekenisvol te worden ervaren. En dat lijkt nu ook het geval met die berichten over Maria Magdalena. Want dat pas teruggevonden snippertje papyrus is natuurlijk een bewijs van niks. Een zinnetje uit de vierde eeuw kan niet als bewijs dienen dat Jezus werkelijk met Maria Magdalena was getrouwd. En toch is het betekenisvol. Waarom eigenlijk?
Laat ik eerst maar eens de hele tekst van het fragment weergeven. Er staat:

1. ...niet (aan) mij. Mijn moeder gaf mij het leven...
2. De leerlingen zeiden tot Jezus:...
3. zeg dat Mariam niet waardig is om...
4. ... Jezus zei tot hen: Mijn vrouw...
5. ... zij zal geschikt zijn om mijn leerling te zijn...
6. Laat die boze mensen zich maar opwinden.
7. Ik leef met haar om te...
8. Een teken...

En dan ook eerst maar eens reageren op de zesde regel van deze tekst. Want, ja hoor, er waren weer veel boze mensen die zich opwonden over deze vondst.
Allereerst natuurlijk het Vaticaan. Daar werd de vondst afgedaan als ‘een evidente vervalsing.’ Dat is een heel begrijpelijke reactie. Want, als Jezus getrouwd was, wat stelt dan het celibaat nog voor? En bovendien, als Maria Magdalena één van de discipelen was van Jezus, wat blijft er dan over van de weigering van de RK-kerk om vrouwen toe te laten tot het priesterambt?
In de Amerikaanse pers, met name in Newsweek, werd smalend gesproken over het kleine groepje vrouwelijke feministen die allang verworpen ketterse ideeën steeds maar weer oprakelen om alsnog hun gram te halen.
En ach, we doen er verstandig aan om het hier gegeven advies van Jezus in regel 6 op te volgen: laat ze...

Nee, deze vondst kan niet gelden als een historisch geldig bewijs dat Jezus getrouwd was. Maar duidelijk is dat nog in de vierde eeuw het kennelijk normaal was onder sommige christenen om aan te nemen dat Jezus gewoon getrouwd was. En dat is wel degelijk belangwekkend, omdat het indruist tegen de toen al gevormde kerkelijke leer dat Jezus celibatair zou hebben geleefd. Hoe zit het dan met die kerkelijke leer?
Dat werd voor het eerst beschreven door Clement van Alexandrië die leefde van ca. 150 tot ca. 215, dus ruim een eeuw na Jezus. Hij schreef over christenen: ‘dat zij vinden dat het huwelijk een vorm van hoererij is, ingesteld door de duivel. Zij beweren er trots op te zijn dat ze leven in navolging van Jezus, die niet getrouwd was.'
Kerkvader Tertullianus, die zich eind tweede eeuw inzette voor de bestrijding van de gnostische stromingen binnen het toenmalige christendom, zei: ‘Totaal afzien van het huwelijk - innuptus in totum -dat is hoe een heilig mens zich afwendt van de wereld en zich richt op het koninkrijk Gods.’

Omdat kennelijk de rol van Maria Magdalena en haar relatie tot Jezus bleef opspelen, stelde Paus Gregorius de Grote in 591 dat zij de overspelige vrouw was die in het evangelie van Lukas wordt vermeld. Maria Magdalena kreeg daarmee de rol van boetvaardige zondares toebedeeld, een zondige vrouw die haar schuld bekende. En natuurlijk bevestigde dat de nederige rol van de vrouw in de RK-kerk: oorzaak van de zondeval in het paradijs, ondergeschikt aan de man.
Nu ontdekt wordt dat nog zolang onder de christenen een voorname plaats werd toegekend aan Maria Magdalena kunnen we begrijpen dat de gelijkstelling van Maria Magdalena aan de overspelige vrouw uit Lukas door Paus Gregorius geen vergissing was, maar een bewuste zet om een eind te maken aan haar verering. De vrouw moest uit de kerk verwijderd worden om het christendom te laten aansluiten bij de negatieve opvattingen over de vrouw in de romeinse cultuur.
Toegegeven: in 1969 heeft het Vaticaan de koppeling door Gregorius van Maria Magdalena aan de boetvaardige zondares in Lukas ontkend. Maar desondanks is de rol van de vrouw binnen de RK-kerk nog ongewijzigd negatief.

Wat mijzelf betreft vind ik de vraag of Jezus getrouwd was, en met wie dan wel, niet echt interessant. De betekenis die ik aan de woorden van Jezus toeken staat daar volledig los van. Veel interessanter vind ik de spirituele rol van Maria Magdalena in haar relatie tot Jezus. En dat is ook in enkele oude teksten het twistpunt, bijvoorbeeld in het evangelie van Thomas. In logion 114 staat een tekst die vergelijkbaar is met de recente papyrusvondst. Lees daar vooral ook mijn commentaar op de verschillende vertalingen.

In het boek van Dan Brown over de Da Vinci Code suggereert hij dat de persoon die naast Jezus zit op het schilderij van het Laatste Avondmaal Maria Magdalena zou zijn. Ik vind dat bepaald niet overtuigend. Maar ik was bijzonder verrast door de ontdekking van andere afbeeldingen van het Laatste Avondmaal in enkele kerken in Frankrijk. Daar blijkt overduidelijk dat er naast Jezus een vrouw zit. Bovendien laten de makers van de afbeeldingen zien dat met die vrouw Maria Magdalena bedoeld is. Je kunt ze op deze website bekijken door in de rechterkolom te klikken op ‘Maria Magdalena in Frankrijk’. Het is werkelijk heel opmerkelijk dat nog in de late middeleeuwen het normaal was om Maria Magdalena af te beelden gezeten naast Jezus bij het Laatste Avondmaal. En nog opmerkelijker vind ik dat die afbeeldingen nog niet verwijderd zijn. Nog niet...
Maar je kunt ze wel ontkennen, zo is gebleken.
In een kerk in Foix staat in een zijnis een oud altaar. Op dat altaar is het Laatste Avondmaal afgebeeld met overduidelijk een vrouw naast Jezus, en even duidelijk is het dat daar Maria Magdalena mee bedoeld is, door de kruik die voor haar staat. Ik ben daar verschillende keren geweest met belangstellenden tijdens de excursies naar het katharengebied die ik jarenlang heb georganiseerd. Maar één keer kon iemand niet mee met het gezelschap. En daarom ging ze later alleen. Ze kon het altaar echter niet vinden. Gelukkig zag ze dat er net een pastoor de kerk binnenkwam en ze vroeg hem waar dat altaar met Maria Magdalena was. Het boze antwoord was: ‘Il n’y a pas’. Dat is er niet. De pastoor draaide zich om en liep weg.
Is dat niet een fraai voorbeeld van de blindheid waar Jezus mensen van wil bevrijden?


Wat mij verbaast is het buiten de wereld plaatsen van het koninkrijk gods. Daarin zie ik wel een analogie met het ontkennen van een siginificante betekenis aan Maria Magdalena.

En dat verbaast me vooral omdat de kerk nog bloedige strijd heeft geleverd tegen de Arianen, die de heilige drieenheid ontkenden: is die heilige drieenheid niet de ultieme verwoording van de innerlijke en innige verbondenheid tussen het stoffelijke en het onstoffelijke? Voor de kerk blijkbaar een zeer essentieel dogma. Hoe kun je binnen dat paradigma afkerigheid van het aardse beschouwen als een daad van heiligheid?
Of draaf ik nu vreselijk door....


Dag Baudolino,
Het was natuurlijk heel interessant om na de vondst bij Nag Hammadi te ontdekken dat in de oudste ons overgeleverde tekst van het christendom, het Thomas-evanglie, Jezus zegt dat het koninkrijk uitgespreid is over de aarde. Zie logion 113.
Dat was ook een bevestiging ervan dat de kerkelijke wereldvijandigheid pas ontstaan is onder invloed van Plato, in de tweede tot vierde eeuw toen het neo-platonisme de dominante filosofische stroming was in het Romeinse rijk.
De wereldvijandigheid is dus niet afkomstig van Jezus, maar van Plato, evenals de vijandigheid tegenover het menselijk lichaam. Zie mijn artikel over het dualisme van Plato
De paus is wat mij betreft qua gedachtengoed niet de opvolger van Petrus, of van Jezus, maar van Plato.
De vrouw-vijandigheid komt niet van Plato, maar van de romeinse cultuur en werd pas onderdeel van de kerkelijke leer toen het christendom dominant werd in het romeinse rijk.

Nee, de heilige drie-eenheid is niet holistisch. God, Jezus en de Heilige Geest bevinden zich in de hemel, onbereikbaar ver, gans anders. Juist dat 'gans andere' van God is een kenmerk van het kerkelijk christendom, rooms en protestants.
Ook de mens is 'gans anders' dan God in deze kerkelijke triniteit.

Dat is nu juist het bijzondere van de gnostiek, dat niet alleen het koninkrijk uitgespreid is over de aarde, maar ook dat elk mens één in wezen is met het goddelijke. Volgens mij is dat de oorspronkelijke leer van Jezus, nog zonder Plato, nog zonder romeinse vrouwvijandigheid.
In dat oorspronkelijke christendom was de aarde nog heilig evenals het lichaam, deel van de heelheid van de mens, en waren vrouwen gelijkwaardig aan mannen.


Over de rol van de vrouw in het christendom nog de volgende toevoeging:
De brieven die in het Nieuwe Testament aan Paulus worden toegekend (bijvoorbeeld 1 Timoteüs) waarin de onderdanige rol van de vrouw aan de man wordt beschreven, zijn niet van Paulus, maar later onder zijn naam geschreven. Ook die dienden om de rol van de vrouw binnen het christendom aan te passen aan de romeinse cultuur.
In de romeinse cultuur was de vrouw volkomen rechteloos. De gezichtsbedekkende sluier die vrouwen nu nog bij het huwelijk dragen heeft daar alles mee te maken.
De wettelijke positie van de vrouw werd bepaald door haar rol als dochter van de pater familias, het mannelijke gezinshoofd. Als ze werd uitgehuwelijkt (alle vrouwen werden uitgehuwelijkt al vanaf hun elfde jaar) ging ze over naar de pater familias van de echtgenoot.
Ze werd naar het altaar gebracht door haar eigen pater familias. Maar dan ontstond er een wettelijk hiaat. Zodra de eigen pater familias haar had losgelaten was ze rechteloos totdat het huwelijk was gesloten en ze overging naar de pater familias van de echtgenoot. Dat probleem werd opgelost door het dragen van het gewaad (de hedendaagse witte trouwjurk) en de sluier van de Vestaalse maagden. Als Vestaalse maagd genoot ze in de tussenfase van de huwelijksceremonie tijdelijk wettelijke onschendbaarheid. Als de echtgenoot na de huwelijksceremonie de sluier wegnam, viel ze onder de rechtspositie van de nieuwe pater familias.
Ik denk niet dat veel hedendaagse vrouwen beseffen hoe vernederend van oorsprong die witte trouwjurk en de sluier is.


Ik ben ook in het kerkje geweest, naar aanleiding van jou foto's. Je moet inderdaad even zoeken omdat het zo donker is.
In Maxime la Baume in de Provence beweert men het graf te hebben van Maria Magdalena. Ik weet niet of het zo is, maar het is wel een hele oude sarcofaag.


Hallo Bram, ik kreeg de indruk dat het neoplatonisme toch wel vanuit een duidelijke verbinding tussen noumena en phenomena redeneerde. Dat kan een vooronderstelling van mij zijn, ik ben nog wel eens een "koppensneller" als het om filosofie gaat, maar die gedachte heeft me wel reuze geïnspireerd. Als in: toepasbaar op het dagelijks leven. De Noumena als het scheppende veld dat in iedere context betreden kan worden om tot manifestatie te komen in de stoffelijke wereld. Zoals Geest en Ego direct met elkaar zijn verbonden. Vandaar dat ik de heilige drieeenheid binnen een holistisch kader als uitermate inspirerend kan ervaren. De Kerkvaderen beschikten anders, naar ik begrijp.

Los van het begrippenkader, speelt in de interpretatie van teksten overigens ook het bereik van de geschreven teksten een belangrijke rol: ik kom er steeds vaker achter dat ik appels met peren aan het vergelijken ben.

Zo denk ik dat de vele beschouwingen op vrouwelijke en mannelijke energie mogelijk in een wat meer transcendent kader geschreven zijn dan ze gelezen worden. De wijze waarop de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen in deze wereld tegen elkaar worden uitgespeeld (sic) refereert aan deze teksten, maar zou daardoor wel eens volkomen ongefundeerd kunnen zijn.


Dag Baudolino,
Ik begrijp wat je bedoelt met die verbinding tussen noumena en phenomena, maar het is niet in tegenspraak met het extreme dualisme. Het is er zelfs, door de wijze waarop het werd toegepast, een bevestiging van.
De beroemdste neoplatonist was Plotinus. Volgens hem bestond de kosmos uit zeven bolvormige lagen, net zoiets als een toverbal, een snoepje waarop je door erop te sabbelen steeds nieuwe kleuren tevoorschijn tovert.
De buitenste laag was volmaakte geest, met daar de volmaakte ideeën volgens Plato. De binnenste was de aarde.
Die volmaakte ideeën uit de buitenste laag straalden af naar binnen, op de eerstvolgende laag en vandaar weer op de volgende. Maar bij elke laag trad er verderf op. Tot ze tenslotte volkomen gecorrumpeerd materieel werden in het aardse bestaan.
Dat proces van uitstraling noemde Plotinus emanatie.
De materie is dus wel een uitgestraalde vorm van het volmaakte, er dus wel mee verbonden, maar het is er een corrupte versie van. En daarmee werd het dualisme dus in stand gehouden.
Het was voor de RK-kerk ook de filosofische basis voor de zondigheid van de mens. Ook Augustinus was een platonist. Augustinus beweerde dat de mens zo corrupt was dat hij niet in staat was tot enig goeds. Dat paste in die emanatieleer van de aarde als het corrupte, ondermaanse tranendal. Ook de mens is corrupt.
De aarde, als de corrupte binnenste kern van de kosmos, speelde ook een wezenlijke rol bij het conflict tussen de RK-kerk en Galilei. Volgens de RK-kerk kon de materiële aarde als een corrupte vorm van het volmaakte nooit bron van waarheid zijn. Volgen Galilei wel.
Toen later Newton aantoonde dat de wetten van de mechanica die Galilei ontdekte ook van toepassing zijn op de hemellichamen, concludeerde hij: 'zo onder, zo boven'. In wezen is dat het einde van het neoplatonisme.


Hallo Bram. Helder. Ik begrijp nu een beetje waar de "Ray of Creation" van Ouspensky vandaan komt. Ik ervoer reeds een licht paradoxaal gevoel met het Hermetische "zo onder, zo boven". Klinkt ook zo reddeloos verloren. Een deur van perceptie kan nog eens geopend worden, dat is een stuk inspirerender.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: