Bramhartigheden

Open en gericht bewustzijn

    door Bram, 17/12/2012 15:24. #43896. 9 reacties, laatste

In de toestand van open bewustzijn vangen we allerlei signalen op uit de omgeving, ook de meest subtiele.
Denk aan een jager in de jungle.
Plotseling hoort hij een vreemd geritsel. Hij zal dan al zijn zintuigen wijd open zetten. Hij verkeert in een staat van open bewustzijn. Hij vangt alles op.
Maar als hij plots twee ogen bespeurt die vanuit een struik naar hem kijken, zal hij zijn waarneming als een smalle bundel alleen richten op het gevaar dat daar loert: een tijger.
Dat is de toestand van gericht bewustzijn. Hij neemt dan alleen nog maar bewust waar wat van belang is voor de gevaarvolle situatie. Zijn gerichte bewustzijn werkt als een lichtbundel uit een zaklantaarn. Alles daarbuiten is in duisternis en onbewust.
Maar ondertussen blijft op de een of andere manier de jager toch ook alle andere signalen uit de omgeving opnemen, alleen is hij zich daar op dat moment niet van bewust.
Zo neemt hij onbewust het knapperen waar van het vuur dat hij zojuist had aangestoken. En zijn brein bedenkt, buiten de gerichte waarneming van de jager, die alleen nog maar de ogen van de tijger ziet, dat roofdieren bang zijn voor vuur. Als bij intuïtie grijpt de jager opeens een brandende tak uit het vuur en gaat daarmee op het roofdier af.

In dit voorbeeld wordt het geluid van het knappende vuur onbewust waargenomen. Door de gerichte aandacht op de tijger hoort de jager dat geluid niet bewust. Maar onbewust wel degelijk. En dat is zijn redding.

Zo lijkt het dus alsof intuïtieve handelingen vanuit het onbewuste komen. Maar dat onbewuste is in dit voorbeeld alleen onbewust geworden door de gerichte aandacht op de ogen van de tijger.

In de praktijk van het leven, en niet alleen als jager in de jungle, kan een mens bijna permanent in een staat van angst verkeren. De angst voor straf, of de angst voor de hel die daar een manipulatieve vorm van is, of misschien heel eenvoudig de angst voor de boosheid van een ouder, versmalt het bewustzijn tot alles wat met die angst te maken heeft. Dan zit je gevangen in de bundel van het gerichte angstvolle bewustzijn.

Maar er is altijd ook nog het grotere, alomvattende, angstloze bewustzijn. Dat heet in de gnostiek ‘gnosis’, zogenaamd geheime kennis. Maar die naam doet er niet toe, want in het open bewustzijn is dat-wat-is altijd naamloos aanwezig, ook als we onze aandacht versmald hebben door ideologisch of biografisch bepaalde angst.

Meditatie kan je leren je bewustzijn te openen voor dat-wat-is. Let wel: voor dat-wat-is, wat het ook is, zonder voorbehoud, ook van de toestand van je eigen gemoed. Dat is de essentie van mindfulness. Maar curieus genoeg kun je in hedendaagse cursussen mindfulness vernemen dat er in mindfulness alleen maar gelukzaligheid is.
Was het maar waar. Want wat je dan aangeleerd krijgt is geen mindfulness, maar een illusie over de werkelijkheid.
Mindfulness zonder voorwaarden en beloftes, echte mindfulness dus, zal je ook de rauwheid van de werkelijkheid onbeschermd leren kennen. Let wel, ik zei dus ook de rauwheid. Ik zei niet: alleen de rauwheid.
Zodra je aan mindfulness voorwaarden gaat stellen, als alleen maar dit, of alleen maar dat, is het geen mindfulness meer.
In dat verband is het wellicht zinvol toch nog eens de vorige Bramhartigheid te lezen, en dan vooral de tekst van Filippus:
"Ze ontnamen aan wat goed is zijn naam en gaven die aan wat niet goed is om de mens door de namen te misleiden."
En zoals altijd is de belofte van alleen maar gelukzaligheid de open, uitnodigende en verleidelijke deur naar de spirituele gevangenschap. Maar het alleraardigste hiervan is dat je kunt inzien dat die deur nooit dicht of op slot kan. Het open bewustzijn is er altijd. Net als bij die jager.


Die niet zo gelukzalige kant van het open bewustzijn, is dat dan te vergelijken met wat in de godsdiensten de 'Hel' genoemd wordt?


Dat verband had ik nog niet gelegd, Leo. En ik bedoel het, na enig nadenken, ook anders.

'De Hel' valt wat mij betreft onder de angstaanjagende ficties, als onderdeel van machtsstructuren. Als je daarin gelooft zal de angst voor de hel je bewustzijn versmallen. Wat er nog aan bewustzijn overblijft zal dan gevuld met van alles en nog wat om de hel te vermijden.
En natuurlijk hoort bij de angstaanjagende fictie van de hel, ook de belofte van gelukzaligheid in de hemel.
Dat zijn de Zwarte Piet en de Sinterklaas van veel ideologische en religieuze tradities: angstaanjagende concepten en beloftes van geluk. Maar als volwassene weten we dat ze geen van beiden bestaan. Toch?

Juist door al die concepten los te laten kun je in de toestand van open bewustzijn terechtkomen. En daarvoor geldt, zoals ik al vaker heb beweerd: je kunt niet de helft van de werkelijkheid ervaren. Bij open bewustzijn is inbegrepen de gevoeligheid voor de pijn die ook bij het leven hoort. Alleen als je bereid bent die er bij te nemen, kan het open bewustzijn je ook intense ervaringen van gelukzaligheid opleveren.

In het groeiproces naar openheid, onder andere door meditatie, kan het wegvallen van de pantsering tegen de pijn en ellende in de wereld je overvallen als een schrijnende rauwheid. Het gekke is, als je dat doorstaat kan er een soort bodem in je bestaan komt waar je welhaast onkwetsbaar van wordt, maar die wel de bewogenheid van het hart tenvolle toelaat.


NB. Hierbij moet ik ook denken aan de 'reis' die Dante maakt en beschrijft in zijn 'Goddelike Komedie'.


Kun je wel een open bewustzijn ervaren ?

Ik bedoel dat alles toch gerelateerd is aan hoe wij de dingen ervaren,

ook het open bewustzijn als je dat zou ervaren met daarmee de ervaringen van geluk en van rauwheid,

dus als we dat bewustzijn ervaren dat toch een heel persoonlijk tintje heeft of je nu wilt of niet,

Maar misschien word het toch wel een open bewustzijn door alle concepten los te gaan laten ja,

of misschien moet je dat ook wel persoonlijk ervaren ( met jou eigen gesteldheid of ''kleur'',

Ben eerlijk gezegd bang om dit te ervaren, niet zozeer omdat ik overvallen word door de pijn en de rauwheid van deze wereld maar het idee heb dat ik hierdoor overweldigd zal worden,

Dat ik gewoon niet meer zal kunnen functioneren,

Jij mediteert Bram ?









Dank je Bram voor deze duidelijke toelichting.
Ik heb daarbij echter wel gedacht dat die 'schrijnende rauwheid' die je beschrijft, (symbolisch) te vergelijken is met toestanden die Dante in zijn 'hel' beschrijft.
Van het beleven van sommige van die toestanden kun je soms wel behoorlijk moe, ..soms haast moedeloos worden.
Maar af en toe is er gelukkig ook wel eens een stukje 'paradijs' bij..
:-)



Hoi Michel,
Daar zeg je me wat.
Jawel hoor, dat open bewustzijn is ook maar gewoon een natuurlijke staat. Daar is niets esoterisch aan.
Maar de praktijk lijkt wel alsof er nogal wat mensen hun bewustzijn verengd hebben door angst voor straf en hoop op beloning, Zwarte Piet en Sinterklaas dus, maar dan in geheel andere vermomming, hel en hemel bijvoorbeeld.
En nee hoor, je hoeft niet bang te zijn dat het je overweldigt, als je dat alles loslaat. Loslaten betekent trouwens helemaal niet dat je die angst en die hoop niet meer hebt, maar dat je er toeschouwer van bent geworden en je er dus niet met je 'ik' in opgaat.
Zitten op een bankje of kussen, en zo proberen stil van binnen te worden, meditatie dus, is een enigszins kunstmatige situatie waarin je het gewoel van de wereld leert los te laten, en te verzinken in een innerlijke toestand van vrede. (Kunstmatig bedoel ik niet negatief).
Maar dat kun je ook leren in de praktijk van het leven.
Dat doe je door in een willekeurige situatie met je aandacht naar je lijf te gaan, en te ontspannen. Dat kan in de trein, tijdens een gesprek, onder de douche enzovoort. Ik heb al verscheidene malen hier de treinoefening voorgesteld. Die gaat zo: Je zit in de trein. Er komt iemand tegenover je zitten. Je brein reageert meteen oordelend, zoals de jager die naar die ogen in de struiken kijkt. Dat is een natuurlijke reactie. Kijk dan even opzij, richt je aandacht even op een willekeurig voorwerp, ga dan met je aandacht naar je lijf, ontspan, zak in je lijf, en kijk opnieuw naar die medemens. Daar zit iemand anders.
Probeer het maar. Je kunt dat in allerlei situaties doen.


Dank je nog Bram voor de aanvulling,

Is duidelijk nu,

ik zal die oefening proberen.


Leuk ja, Michel, ga maar proberen.
Misschien lukt het de eerste keer nog niet zo goed. Dan kun je nog een paar keer oefenen. Op een gegeven moment ontdek je gewoon dat het werkt.
Laat je het hier weten?


Ja laat het weten Bram.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: