Bramhartigheden

De ont-beelding van alle beelden

    door Bram, 30/12/2012 12:33. #43940. 5 reacties, laatste

De beroemde mysticus Juan de la Cruz (1542 – 1591) was aanvankelijk een nogal fanatiek fundamentalistisch baasje Als Carmeliet wreef hij zijn mede-broeders onder de neus dat ze zich niet meer aan de oorspronkelijke orderegels hielden. Ze droegen immers schoenen, terwijl, volgens Juan, carmelieten ongeschoeid dienden te lopen, in navolging van Jezus namelijk, zoals beloofd. En er waren ook nog vele andere zaken waarom hij hen kapittelde.

Dat namen zijn mede-carmelieten hem niet in dank af. Op een dag hebben ze hem opgepakt en opgesloten in een kleine donkere cel ergens in een klooster.
Bij elke maaltijd van de kloosterlingen moest Johannes met ontbloot bovenlijf geknield naast de deur van de eetzaal gaan zitten. Elke monnik die binnenkwam moest hem drie slagen met een daartoe klaargelegde karwats geven.

Na negen maanden geraakte Johannes in geloofstwijfel.
Maar in die verbijstering, die hij later vaak zal omschrijven als 'de donkere nacht van de ziel' overkomt hem iets indrukwekkends. In de christelijke beeldtaal die hem eigen is beschrijft hij die gebeurtenis soms als de eenwording met God, en dan meestal in de vorm van de eenwording van twee geliefden, de menselijke ziel en God.
Beroemd is ook zijn uitspraak: "In de donkere nacht van de ziel was er alleen nog het licht dat in mijn binnenste scheen."

Deze 'leegwording' van alle beelden die Johannes door zijn medebroeders nogal hardhandig, en niet helemaal zo bedoeld, werd onderwezen, speelt een belangrijke rol in de christelijke mystiek. Het is de ontbeelding van alle beelden.

Jammer genoeg is het inzicht in het mystieke proces van leegwording van beelden in de christelijke geloofstraditie terecht gekomen in de vorm van verplichte zelfvernedering. Dat gebeurde zelfs al heel vroeg. We lezen bijvoorbeeld in Matteüs 18:

Op dat moment kwamen de leerlingen Jezus vragen: ‘Wie is eigenlijk de grootste in het koninkrijk van de hemel?’ Hij riep een kind bij zich, zette het in hun midden neer en zei: ‘Ik verzeker jullie: als je niet verandert en wordt als een kind, dan zul je het koninkrijk van de hemel zeker niet binnengaan. 4 Wie zichzelf vernedert en wordt als dit kind, die is de grootste in het koninkrijk van de hemel.

Om te worden als een kind en zo het koninkrijk te kunnen binnengaan dien je dus jezelf te vernederen, althans volgens Matteüs.
Dat is om twee reden heel triest. Niet alleen slaat het de mystieke plank mis - het deugt niet als entree tot het mystieke pad - deze verplichting tot zelfvernedering heeft ook onnoemelijk veel leed veroorzaakt.

Maar ik versta dit ‘worden als een kind’ anders, namelijk als de ontbeelding van alle beelden, in de betekenis van Juan de la Cruz, als een belangrijke stap op het mystieke pad.

Teksten van Johannes van het Kruis kun je hier lezen.


Het begrip "Nederigheid" kan op veel verschillende manieren verstaan worden. Nederigheid kan een erkenning zijn dat er meer is dan het bouwseltje van je geidentificeerde ego. Op het moment dat die erkenning plaatsvindt gaat er een wereld aan mogelijkheden open. In mijn ervaring toegang tot de geraaktheid van het hart. Nederigheid is daarmee een erkenning van grootsheid. Of redeneer ik nu heel erg katholiek?


Of je heel erg katholiek reageert?
Nou, ik vind je reactie heel erg des Baudolino's. Zo uitgelegd zou ik er wel mee kunnen leven. Maar ik zou het dan geen nederigheid noemen. Dat woord als begrip binnen de christelijke traditie is mij te beladen. Het riekt me teveel naar bijvoorbeeld de encycliek Vehementer van paus Pius X (1906 ):

"De kerk is van nature een ongelijke gemeenschap. Zij omvat twee categorieën van personen: de herders en de kudde. De massa heeft geen ander recht dan te aanvaarden, geleid te worden en met onderwerping de bevelen te volgen van wie haar leiden."

En ik vermoed zelfs dat de redactie van Matteüs ook die intentie heeft, en ik vermoed dat met goede reden, vind ik, omdat de tekst van het Tomas-evangelie over worden als een kind ouder is, en wat mij betreft de oorspronkelijke betekenis weergeeft. Het contrast is mij te groot om het niet als bedoeld te ervaren.


Ik ben in Taizé geweest, al was het maar voor één dag. Ik heb daar zoveel geleerd in die ene dag, dat het me nog vaak opkomt (zoals nu). Over vernedering: in de sobere maar wonderschone kerk werd gebeden op blote voeten, zittend op een dun maar functioneel tapijt. Tijdens de gezangen bogen mensen zich over hun gebedsbankje heen, op de grond. Niet dat dat moest, niet iedereen deed dat, het maakte eigenlijk allemaal niet zo heel veel uit. Het was voor mij confronterend om te zien hoe mensen zo in een staat van zelfontkenning konden raken, terwijl het me tegelijkertijd enorm inspireerde. Er lag, binnen die context, zoveel liefde in het hele gebeuren dat je wel van gehard staal moet zijn om niet geraakt te worden. Wat is nederigheid dan? Ik weet het niet meer. Wat ik wel weet is, dat het daarna envoudiger was om mijn persoonlijke impulsen met wat meer liefde en afstand te beleven, met een soort innerlijke getuige. En stukken van mijn oorspronkelijkheid terug te vinden, en hoe die verbonden zijn met mijn huidige identiteit. Een soort "Lied van de Parel". Het begint voor mij met nederigheid. Erkennen dat je nu de parel niet ziet, maar weet dat hij er is, verbonden met jou.


Hallo Bram, ik was al aan het schrijven toen jij je reactie plaatste. Later nog uitgebreid ook zie ik.

Ik hou ervan om te dansen met de tradities. Woorden, gebaren, rituelen kunnen me raken omdat ze authentiek zijn. Dat kan ik niet weten op dat moment, noch ben ik mij er op dat moment van bewust dat het vervormd is. Ik neem waar dat alles wat ik tot me neem een dimensie van realiteit kan hebben dat binnen de gedateerde context niet lijkt te passen. Dat kan ik niet altijd doorgronden, maar na verloop van tijd kan ik dat ook wel een duiding geven. Als ik dat nodig vind. Soms is dat nodig, als ik bitterheid proef die ik niet kan verklaren, die niet van mij is. Maar vooralsnog ben ik geraakt door de intentie en de authenticiteit van de manifestatie.

Het staat mij toe om met een oordeelloze blik naar al dat gedoe te kijken. Heeft de Paus nou wel of niet iets tegen homo's? Pff, vermoeiend. Tuurlijk heeft 'ie iets tegen homo's. Hij begrijpt niet wat hij claimt, dus dan ga je blunders maken. Ik zie ook zijn intentie, die helaas een besloten leven zal leiden. Raakt het mij? Natuurlijk raakt het mij.

Maar dat heeft niets te maken met de inspiratie die ik kan ontvangen, daar heeft eigenlijk iedereen wel wat mee te maken. Alleen daar ontstaat even een ontvlamming van inzicht. Soms. Ik zoek er niet naar, maar ik volg het allemaal met belangstelling. En dan gebeurt dat.

Er is maar één evangelie, en dat is het evangelie van mijn hart. Sta mij toe daarvoor te willen buigen, want het is een eerbetoon aan mijzelf en de kosmos. Dan is buigen als klinken op een goed nieuwjaar.

Dat wil ik jullie alvast wensen, overigens.....


Baudolino@Er is maar één evangelie, en dat is het evangelie van mijn hart. Sta mij toe daarvoor te willen buigen, want het is een eerbetoon aan mijzelf en de kosmos. Dan is buigen als klinken op een goed nieuwjaar.

Ik herken de taal van het hart..
Ik buig met je.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: