Bramhartigheden

Gnostiek en christendom

    door Bram, 15/04/2013 14:27. #44557. 1 reacties, laatste

Hoe past de gnostiek binnen het christendom? Nou, dat is niet zo moeilijk uit te leggen. Ik hoef daar alleen maar een tekst van Luther voor te citeren. Daaraan kan ik duidelijk maken dat de gnostiek compleet het tegenovergestelde is. Dit zei Luther:
“Waar het op aankomt is dat ons eigen oordeel en onze eigen wijsheid, zich onthullend voor onze ogen, vernietigd moeten worden en uitgeroeid uit ons hart en uit ons ijdel ik.”
En Calvijn zei het zo:
“Want het meest verwoestende wat de mens te gronde richt is dat hij zichzelf gehoorzaamt. Het is zijn veilige haven, niet één ding uit zichzelf te weten.”
Dat hebben ze van Augustinus, Sint Augustinus dus, de grote kerkvader.
Ik de kerkelijke traditie is de mens een nietig en bovenal zondig wezen. Augustinus zei dat de mens zo zondig is dat hij niets kan doen zonder zonde: “Non posse non pectare” (De mens kan niet niet-zondigen). Calvijn herhaalde dat door te beweren dat ook al onze goede werken met zonde beladen zijn.
En Augustinus had het weer van Paulus.

Dank zij de vondst bij Nag Hammadi weten we nu dat er in het begin van het christendom ook een heel andere stroming was onder de volgelingen van Jezus, die van de gnosis.
Dat die stroming er al heel vroeg was, weten we zelfs uit een brief die aan Paulus wordt toegeschreven (Timoteüs). Daarin zegt hij:
“Mijd het goddeloze gepraat en de tegenstrijdigheden van wat ten onrechte gnosis wordt genoemd.”

Eerder zei ik dat de gnostiek geen geloof is. Al in het vroege begin van het christendom is juist dat de inzet van een felle strijd. Het ene kamp, dat van Paulus, zet volledig in op het geloof, sola fides, alleen door het geloof. Het andere kamp is dat van de gnosis.
Het verschil is groot. In het kamp van het geloof is de mens zondig en onbekwaam tot enig goed. Van zijn zonden kan de mens alleen verlost worden door het geloof in het zoenoffer van Jezus, die met zijn lijden plaatsvervangend geboet heeft voor de zonden van de mens.
In het kamp van de gnosis is de mens in zijn wezenskern verwant aan het goddelijke. God woont in de harten van de mens in de vorm van liefde. Liefde is de inwoning Gods in de mens. Liefde is de wezensgrond van het menszijn. Daardoor is de mens in staat tot waarachtige liefde.

Onder de gnostici speelt de kruisdood van Jezus geen enkele rol. Voor de gnostici is Jezus een boodschapper die de mens oproept “zichzelf te herinneren”. Jezelf herinneren is weet hebben van je eigen zijnsgrond van liefde.

In onze tijd is de verzoeningsleer, de leer dat de mens een zondig wezen is, en dat Jezus met zijn kruisdood de mens verlost van de zonde, die keer is voor veel christenen geen warme boodschap meer. Maar daardoor is het ook niet meer helder wat het nog inhoudt om christen te zijn. Ik heb gemerkt dat daarom de boodschap van de gnostiek voor veel christenen een verademing is. “Wat heerlijk om bevrijd te zijn van de zonde”, verneem ik vaak. En: “Zo is het weer leuk om christen te zijn”.
Wil je de verbijsterende teksten van Luther en Calvijn lezen over de nietigheid van de mens, ga dan naar
De vernietiging van het zelf volgens Luther en Calvijn


Op verzoek van Roeland Wijkhuizen heb ik zijn reactie op mijn bovenstaande bericht verwijderd. Mijn reactie daarop is dan ook niet meer op z'n plaats, evenmin als die van Leo.


Reageren op dit bericht is niet meer mogelijk.