Bramhartigheden

Elk mens zijn eigen Messias

    door Bram, 20/12/2013 11:39. #45199. 8 reacties, laatste

Ik bezocht eens een bijeenkomst, georganiseerd door franciskanen. Een vertegenwoordiger van het bisdom Utrecht hield een lezing. Er was na de lezing gelegenheid tot het stellen van vragen. Op één van de vragen antwoordt de inleider: ‘Dat riekt naar zelfverlossing.’ Er ontstaat een discussie, waaraan ook anderen deelnamen.
De inleider kapte de discussie resoluut af: ‘Ja, kijk eens, die vraag hebben we in de dertiende eeuw toch definitief beantwoord? Ik zie geen zin daar steeds weer op terug te komen.’
Wetend wat er in de dertiende eeuw werkelijk plaatsvond, leek me dat een nogal cynische opmerking. Want er werd veel bloed vergoten om het gelijk van de kerk te vestigen, en dan vooral in die dertiende eeuw.
In 1209 werd bijvoorbeeld de stad Béziers uitgemoord. Het was het begin van de kruistocht tegen de katharen in Zuid-Frankrijk, waartoe paus Innocentius III had opgeroepen. ‘Maar hoe kan ik een goed katholiek onderscheiden van een kathaar?’, had een van de belegeraars van Béziers nog aan de pauselijke legaat gevraagd. Het antwoord: ‘Doodt hen allen, God zal de zijnen herkennen’. En die raad volgden de kruisvaarders enthousiast op.
De leider van de kruistocht schreef trots aan de paus van Rome dat Gods wraak wonderbaarlijk had toegeslagen, want er waren in Béziers in slechts enkele dagen wel twintigduizend ketters gedood!
Zelfverlossing kun je kennelijk als een kwaad beschouwen dat zelfs een bloedige kruistocht waard is. Want dat was waar die bloedige kruistoscht in de dertiende eeuw tegen gericht was.
Maar wat is dat, zelfverlossing? Wat zou daar fout aan kunnen zijn?

Verzoeningsleer
In het kerkelijk christendom geldt de verzoeningsleer als basis van het geloof. Volgens de kerk heeft Jezus met zijn lijden en zijn dood plaatsvervangend geboet voor de zonden van de mensheid. Alle mensen worden in zonde geboren en dankzij het zoenoffer van Jezus kunnen de mensen hun relatie met God weer in het reine brengen.
Die kerkelijke visie heet ‘de verzoeningsleer.’ Voor vele christenen vormt de verzoeningsleer nog steeds de kern van het christendom.
De katholieke mis staat geheel in het teken van de verzoeningsleer. De mis begint met een collectieve schuldbekentenis: Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa. (Door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn grote schuld.) Meteen volgt een smeekbede om vergeving: Kyrië eleison, Christe eleison, Kyrië eleison. (Heer, ontferm u over ons, Christus, ontferm u over ons, Heer, ontferm u over ons.) Daarna viert men het zoenoffer in de eucharistie. Het brood dat bij de eucharistie wordt uitgedeeld is symbool van het lichaam van Christus, de wijn is symbool van zijn bloed, het ‘verzoenend bloed van Christus’. Het brood en de wijn zijn samen het symbool van het zoenoffer van Jezus.
Na de eucharistie volgt de smeekbede: Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, miserere nobis, dona nobis pacem. (Lam van God dat de zonden van de wereld wegneemt, ontferm u over ons, geef ons vrede.) Jezus is het ‘Lam van God’, het offerlam.

Kerk als genade-instrument
Door het zoenoffer kan de mens verlost worden van zijn zonden. Die verlossing kan verkregen worden door het geloof, en alleen door het geloof.
“Alleen door het geloof” zei Paulus. “Alleen door het geloof” zei kerkvader Augustinus. “Alleen door het geloof” herhaalde Luther nog eens.
Maar toch is daar nog een voorwaarde aan toegevoegd, namelijk dat de verlossing van de zonden van de mens alleen geschonken kan worden door de kerk. Buiten de kerk is geen verlossing mogelijk. Want de kerk is het genade-instrument van God.
En zo eigende de kerk zich het monopolie toe op de verlossing. Wie meent dat hij de kerk niet nodig heeft, en aan zelfverlossing doet, die ondergraaft daarom het monopolie van de kerk op het uitdelen van Gods genade.

Messias
De katharen waren gnostici, de laatste in de westerse geschiedenis. En met de massamoord op de katharen in de dertiende eeuw was het probleem van de zelfverlossing dus definitief opgelost, zo leek het. Want de katharen erkenden de macht van de kerk niet, en al helemaal niet de rol van de kerk als het genade-instrument van God. De katharen deden aan zelfverlossing, net als de gnostici uit de eerste eeuwen.
Het is daarom in dit verband heel betekenisvol dat in de gnostiek gezegd wordt dat de Christus in de mens woont, en zelfs dat elk mens een Christus is. In de brief aan de Kolossenzen staat 'Dit is het geheim: Christus woont in u.'
Waarom is dat in dit verband zo betekenisvol?
Het woord Christus is een vertaling in het Grieks van het joodse woord voor Messias. De Messias, dat is voor de Joodse gelovigen de verlosser van het Joodse volk. Voor joodse oren van de tijd moet het daarom heel verrassend zijn geweest om te vernemen dat de Christus en dus de Messias in de mens woont. Het betekent niets minder dan dat elk mens zijn eigen Messias, zijn eigen verlosser is. En het betekent zelfs ook dat elk mens een verlosser van de wereld kan zijn. Maar, waarvan zouden we onszelf dan dienen te verlossen? Nee, dat is niet de zonde, zoals in de verzoeningsleer. Waarvan dan wel?


Ieder mens een Christus , ieder mens een verlosser van zichzelf, en wanneer dit plaats vindt geeft het andere onbewust aan ook zichzelf te verlossen.
Ruimte, vrijheid werkt aanstekelijk, is niet beperkend, heeft geen grenzen.

Iemand een gemeentelid van de kerk kwam eens naar me toe, Jij bent altijd zo vrolijk en stralend, heel anders dan de meeste anderen.

Een gastdominee kwam tijdens avondmaal speciaal naar mijn plek in de kerk om me de Vrede van Christus te wensen, Ik kon niet stil blijven zitten tijdens het zingen van een Taizélied.

Vorig jaar kwamen er na het optreden van het projectkoor mensen naar me toe, wat stond jij te stralen. Door jou voelen we wat merry Christsmas werkelijk is.

Verlost waarvan? Verlost van bepalingen en verwachtingen. Vaak door ouders en omgeving meegegeven, onbewust ( en soms zelfs bewust) bedoeld om mensen in het gareel te houden, om mensen niet hun grootsheid te laten ervaren. Mensen die het beste met je voor hebben, maar je graag zien volgens het idee zoals zij jou willen zien maar je niet kunnen zien zoals je bent.

Vergeving van schulden. Waarom? ieder mens is goed zoals hij is. We doen de dingen die we doen vanuit onze goedheid en eigenheid. Dat dingen niet altijd gaan zoals we wensen of hopen, heeft met onze individualiteit te maken en dat de andere er ook één heeft die anders is.

Wanneer we dit beseffen kunnen we tot begrip van elkaar komen en een volgende keer het met de nieuwe kennis en vaardigheid beter doen.
Het eerdere was niet zozeer verkeerd als nog niet voldoende of genoeg gekend.

Groei en ontwikkeling vindt alleen maar plaats door verschil, leren lopen met vallen en opstaan. Wat eerder niet goed was in onze ogen vraagt om verbetering. Wel met besef dat op dat moment er nog geen andere keuze gemaakt kon worden, omdat nog niet het bewustzijn van de situatie was die er nu wel is.





De verlossing betekent voor mij telkens de keuze om vanuit de Christus in mezelf te leven.
Misschien door mezelf af en toe de vraag te stellen; wat zou Liefde nu doen?
En dit staat m.i. helemaal los van voorwaarden, zoals groei en ontwikkeling.
Dus verlossing van alle gedachten, overtuigingen, conditioneringen, voorwaarden (kerk) die zeggen dat elk van ons niet waardig is, of nog niet volmaakt genoeg is om een Christus te zijn.
Dus verlossing van de leugen...


Sta op en herinner je zelf


Waarvan moeten wij onszelf verlossen? Van alle uiterlijke morele dwang. Dit betekent voor mij: loskomen van alle morele paradigma’s die mijn werkelijkheid kleuren, en vrij zijn om mijn diepste Eigen Aard te verkennen en te leven. Dit houdt ook in: onderscheiden en erkennen wat die uiterlijke paradigma’s zijn die niet bij mij horen.
Vraagje: is het dit onverloste stuk dat in de gnostiek de “Machten” of Archonten genoemd wordt, of wordt daar nog iets anders mee bedoeld?


Verlossing betekent voor mij ook nog: vrij komen van massa-emoties. Collectieve onpersoonlijke emoties die overal rondhangen en ons mee kunnen nemen. (voetbalemoties :-) )
Zo zie ik het nu: De Messias in ons bevrijdt ons op 3 vlakken:
In ons denken: van uiterlijke morele paradigma’s.
In ons voelen: van collectieve emoties.
In ons handelen: niet doen wat verwacht wordt als dat ontrouw aan onszelf betekent.


Hallo Marleen,

Naar mijn idee zijn de machten en archonten inderdaad de bepalingen, verwachtingen, veronderstellinggen of wat er verder voor woorden aangegeven worden waar ik aan voorbij kan/ wil om me zelf te worden en te blijven.

Zoals je in je mail eronder schrijft het werkt door op verschillende niveaus en met verschillende intensiteit. Het ene is makkelijker te door zien en na te leven dan het andere. Sommige dingen houden je nu eenmaal langer en intenser in 'hun' greep dan andere.


Marleen, die Machten en Archonten hebben een betekenis in de gnostiek die het best verstaan kan worden met oren van die tijd.
In de klassieke oudheid heerste algemeen de opvatting dat het lot van de mens wordt bepaald door de hemellichamen, en dan met name de planeten. Die planeten werden voorgesteld als de Machten en de Archonten, de heersers over het lot.
Nu kun je in verschillende gnostische teksen lezen dat je als mens de Archonten kunt overwinnen. Dat wordt onder andere verteld in het evangelie van Maria Magdalena, als de reis van de ziel langs de planeten na de dood, waarbij steeds opnieuw een Archont overwonnen wordt. Dat verhaal kun je natuurlijk letterlijk verstaan, zoals veel christenen de bijbel letterlijk verstaan, maar er zit ook een gnostische symboliek in.
De dood betekent in de gnostiek de toestand van morele en spirituele gevangenschap, met name in de onderworpenheid aan externe morele wetten.
Wat het verhaal van het opstijgen langs de planeten symbolisch vertelt is dat je je vanuit die spirituele dood kunt bevrijden van de macht van de planeten, en dat je dus een vrij mens kunt worden, je eigen lot bepalend. Voor oren van die tijd moet dat een gewaagde bewering zijn geweest.
Die symbolische vertelling kun je natuurlijk overplaatsen naar hedendaagse toestanden. Ik maakte daar kortgeleden nog een treffend voorbeeld van mee.
Een jong meisje zong kortgeleden in een uitzending van Holland got talent een aria uit een opera. Dat heb ik toen aangehoord en ik vond dat ontroerend. Hier was een spontaan en onbevangen meisje met een schitterend talent dat zong vanuit haar hart.
In een tweede uitzending zong ze het Ave Maria van Schubert. Wat een verschil! Dat onbevangen kind was helemaal weg. Ze was overduidelijk ten prooi gevallen aan plat en goedkope sentiment.
Nu zou je dat de zender en de daarbij persoonlijk betrokkenen kunnen verwijten. Maar het lijkt wel alsof hier een onpersoonlijk proces toeslaat, waarin niet alleen het meisje, maar ook de juryleden deelnemen. Het is een onpersoonlijk proces dat mensen van hun persoonlijkheid berooft en de talenten van mensen uitbuit. Juist het onpersoonlijke van dat proces past bij het oude idee van 'de Machten'.


“Maar, waarvan zouden we onszelf dan dienen te verlossen? “ vraagt Bram. De vijftig voorbij en weer op examen en dan ook nog met een open vraag? De vijftig voorbij en nu pas zie ik dat Bram´s vraag de enige is die er toe doet.
Van alle mogelijke foute antwoorden heeft de Kerk (ik scheer alle kerken met hetzelfde gemak over één kam zoals ook zij dat steeds met de anderen heeft gedaan) heeft het meest foute gegeven, dat staat wel vast. Is er wel een goed antwoord? Of: zoveel mensen zoveel wegen?
De vragen moeten allebei met ´ja´ worden beantwoord. Het is niet aan ons zelf om uit te maken waarvan we ons moeten verlossen, juist omdat het ons zelf is waarvan we ons moeten verlossen. Talloze getuigenissen in alle tijden en alle plaatsen zeggen één en hetzelfde: verlossing betekent verlossing van het zelf en dat betekent vereniging met je goddelijke natuur. Iedere religieuze traditie begint met deze getuigenis.
Verlossing van je zelf betekent niet: je zelf opkuisen, je eigen stoep schoonvegen, alle rommel aan de straat en de ramen tegen elkaar open. Verlossing is geen grote schoonmaak waarbij je huis overeind blijft. Je moet niet even lekker met je zelf aan de slag of eens goed aan je zelf gaan werken. Verlossing van je zelf betekent: in je allerste eentje boven de afgrond van de sterfelijkheid gaan hangen en je zelf laten wegblazen, je eigen ruimte vernietigen, je huis tot op de fundamenten slopen en vergruizen tot er niets meer van zichtbaar is, totdat alles, echt alles wat aan je zelf herinnert als persoon: je denken, je voelen, je lichaam is opgelost in het niets.
In de termen van het Thomas evangelie: terug naar die identiteitsloze staat van het zevendagen kind dat in een momentane werkelijkheid leeft, dat nog geen verleden en geen toekomst kent. Kan je dat? vragen Christus en Boedda en Krishna en Laozi en Parmenides en nu ook Bram.
Dat valt nog niet mee, zeker niet wanneer je de vijftig voorbij bent. Ook wie niet besneden is raakt na zo´n tijd ver afgesneden van zijn oorsprong. Daarom is de weg terug voor iedereen weer anders want iedereen vindt zijn eigen beren.
Liefde, dat grote overgrote woord dat daarom niet alleen aan het begin van een zin met een kapitaal wordt geschreven: die Liefde is dan pas en echt niet eerder realiteit. In de realiteit die vandaag wordt genoemd is dat misschien niet politiek correct, maar dat kan ik niet helpen. Herinneren sluit vandaag uit. Het is zoals het is.
Als er iets zonde is, dan is het je zelf niet de gelegenheid geven zich over te geven. Volgens de Griekse traditie is Dionysus de grote Vernietiger, en toch, zegt niemand minder dan Homerus, is hij “een bron van vreugde voor de sterfelijken”. Volgens de oosterse tradities leidt die zonde tot reïncarnatie. Dan zak je voor het examen en moet je opnieuw op. Maar de oosterling heeft een groot en warm hart: je mag eeuwig herkansen. Gelukkig heb ik nog even.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: