Bramhartigheden

Geen apocalyps in het Thomas evangelie

    door Bram, 27/12/2013 17:09. #45231. 6 reacties, laatste

Laten we nog eens een paar teksten naast elkaar zetten, die van Thomas en die van het Nieuwe Testament en zien welke sfeer daaruit spreekt.

Vissen

In logion 8 van Thomas staat:

En hij zei:
De mens is als een wijze visser, die zijn net wierp in de zee, en het ophaalde uit de zee, vol kleine vissen uit de diepte.
Te midden van hen vond de wijze visser een grote, mooie vis. Hij wierp alle kleine vissen terug in de zee en koos zonder aarzeling de grote vis.

Hier staat: ‘Hij wierp alle kleine vissen terug’. Laten we die ene zin eens vergelijken met een overeenkomstige tekst uit Matteüs. Die luidt:
Het hemelse koninkrijk lijkt op een visnet dat in de zee is uitgegooid en waarin allerlei vissen terecht komen. Wanneer het net vol is, trekken de vissers het op de oever. Ze gaan daar zitten om de goede vissen bij elkaar in een kuip te doen; de oneetbare gooien ze weg.
Zo zal het ook gaan bij het einde van de wereld. De engelen zullen erop uit gaan en de slechte mensen tussen de goede uithalen en ze in de brandende oven gooien. Daar zullen ze huilen en knarsetanden.

Zie je het verschil? Thomas zet de kleine vissen respectvol terug in de zee. Matteüs gooit de oneetbare weg. Maar het echte verschil zit hem in de uitleg die Matteüs eraan toevoegt.
Volgens Matteüs verwijzen de oneetbare vissen naar de zondaars die op de dag des oordeels door engelen zullen worden opgehaald om in een brandende oven gegooid te worden. Daar zullen ze voor eeuwig huilen en knarsetanden.
Matteüs zaait angst. Maar Thomas is vervuld van respect – en niet alleen in dit logion.

Hoe kunnen we dat in historisch perspectief zien?
In de studie van oude teksten geldt de volgende vuistregel: als twee teksten uit verschillende oude manuscripten op elkaar lijken dan is de eenvoudigste de eerste. Toegepast op Thomas en Matteüs is Thomas hier de eenvoudigste en Matteüs de meer uitgebreide. Matteüs voegt er namelijk een commentaar aan toe, voorkomend uit een leer. Op grond van deze vuistregel kun je besluiten dat Thomas eerst was en de tekst van Matteüs een latere uitbreiding. Thomas is dichter bij de historische Jezus dan Matteüs.

Worden als een kind

Laten we nog een andere tekst vergelijken, die over het worden als een kind. In Thomas staat:
Jezus zei:
Een man, oud van dagen, zal niet aarzelen
om een klein kind van zeven dagen oud,
te vragen naar de plaats van het leven,
en hij zal leven.

Waarom die zeven dagen? Op de achtste dag werden jongetjes besneden in de Joodse cultuur. Daar verwijst deze tekst naar. Op de zevende dag heb je nog 'je oorspronkelijk gelaat', zoals dat elders in Thomas heet.
In Matteüs 18 staat iets heel anders over het worden als een kind:
Hij riep een kind bij zich, zette het in hun midden neer en zei: ‘Ik verzeker jullie: als je niet verandert en wordt als een kind, dan zul je het koninkrijk van de hemel zeker niet binnengaan. Wie zichzelf vernedert en wordt als dit kind, die is de grootste in het koninkrijk van de hemel.

Het verschil in sfeer is wederom onmiskenbaar. Thomas bedoelt te zeggen dat je terug kunt gaan naar het onbesneden kind in jezelf. Maar voor Matteüs moet je nederig worden, zo nederig als een kind, en wederom verbindt hij dat met een dreigement, namelijk dat je alleen als nederig mens in het koninkrijk kunt komen. Anders…

Het laatste oordeel

In het credo dat werd vastgesteld bij het concilie van Nicea in 325, vind je dat Jezus aan het eind der tijden zal wederkeren ‘om te oordelen de levenden en de doden.’ Dat heet de Apocalyps.
Over het laatste oordeel vind je niets in Thomas, maar heel veel in het Nieuwe Testament. In het Nieuwe Testament vind je zelfs passages met daarin de verwachting dat de wederkomst van Jezus nabij is.
Maar, heeft Jezus dat zelf beweerd? Dat valt nog te bezien.
Als je wilt weten wat het nieuwe is in een oude tekst, wat dus de oorspronkelijke zienswijze vertegenwoordigt, moet je er alles uit schrappen wat al eerder in andere teksten is gezegd. Je maakt namelijk geen school door iets te vertellen wat iedereen al weet. Je maakt school met een verrassende nieuwe visie. Dus, heel simpel, als je wilt weten wat het nieuwe is moet je het oude weghalen.
Welnu, dat hele verhaal over de Apocalyps stamt uit het bijbelboek Daniël uit het Oude Testament. Dat is dus een oude zienswijze. En dat verhaal was populair in de tijd van Jezus.
Die opvatting is dus niet oorspronkelijk van Jezus. Dat die vissen in Matteüs verwijzen naar de zondaars die aan het eind der tijden naar de hel zullen gaan, dat mag je dus ook schrappen als je wilt weten wat Jezus werkelijk heeft gezegd.
Maar dat je zou kunnen worden als een kind van zeven dagen oud, dat is nieuw, voor Joodse oren zelfs schokkend nieuw, nog niet eerder gezegd. Dat is dus hoogstwaarschijnlijk wel van Jezus. En zo staat er nog veel meer in Thomas wat nog nooit eerder is gezegd, en waarvan het dus aannemelijk is dat dat van Jezus zelf is.
Al dat gedoe in het Nieuwe Testament over de Apocalyps, en de dreigementen met hel en verdoemenis, dat zijn latere toevoegingen aan de oorspronkelijke boodschap van Jezus, met gebruikmaking van oudere teksten die met de eigen boodschap van Jezus niets te maken hebben.
Wat blijft over als we de angst voor het laatste oordeel schrappen? Liefde. Dat is de kernboodschap van Jezus, niets meer en niets minder. Dat geldt voor het Nieuwe Testament én voor het Thomas evangelie.


Heel mooi.

Die tekst over die vissen is bij thomas inderdaad vele malen mooier. Je wordt teruggezet en mag verder groeien, misschien een verwijzing naar reïncarnatie of verdere ontwikkeling in de eeuwigheid.
Bij Matheus is het inderdaad over en uit.

Het voelt gewoon niet, het combineert niet, liefde en angst om vernietiging.

Liefde dreigt niet, nooit.


"Liefde dreigt niet, nooit."
Dat is een prachtige samenvatting, Annette Kreuk.


Wanneer je dit toepast op de gehele bijbel wordt deze waarschijnlijk gehalveerd in het aantal pagina's.
Mooi hoor Bram hoe je in mijn ogen het kaf van het koren weet te scheiden.

Groetjes.


Dank je wel, Johan, voor je waardering. En die helft vind ik nog een optimistische schatting. Maar wat er overblijft is zeker het zoeken waard.


Ik wilde deze tekst nog eens lezen en vond deze zonder problemen terug op je website door te zoeken op Google. Ik had in 2014 een link opgeslagen (privé) maar deze werkte niet meer vandaag. Blijkbaar kan ik hier je Facebookberichten ook allemaal lezen?


Dat is de bedoeling voor het vervolg, Mario.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: