Bramhartigheden

Katharen, ethisch dualisme

    door Bram, 10/02/2014 10:34. #45303. 0 reacties, laatste

Voor het laatst lees ik nu de tekst van mijn boek over de katharen, voor het in produktie gaat. Soms denk ik dan: ja, dat is een mooi stukje. Zo ook dit:

Dualisme van goed en kwaad
Het leven doet soms pijn. Dan dringen zich de grote vragen op. Waarom moet mij dit overkomen? Wat heeft dit voor zin? Het is moeilijk erin te berusten dat de pijn die het leven ons soms aandoet, zomaar voor niets zou zijn. Is er een reden waarom dit gebeurt?
Veel spirituele tradities voldoen aan die knellende vraag naar het waarom van het lijden en bieden een antwoord, een verklaring.
De Jahwistische visie uit het Oude Testament stelt dat alle lijden op aarde gezien moet worden als een straf van God op de zonden van de mens. Jahweh zelf is de bron van alle lijden:

Buiten mij is er niets. Ik ben de Heer en niemand anders. Ik formeer het licht en schep de duisternis. Ik maak de vrede en schep het kwaad. Ik, de Heer, doe al deze dingen. (Jesaja 45:5-6)

In zekere zin is het lijden in deze oudtestamentische visie een verborgen goed, want het lijden als straf op de zonde is door Jahweh bedoeld om de mens op het rechte spoor te houden. Het lijden is aldus een goedbedoelde straf van een liefdevolle vader. In het boek Job staat:
Wie zijn kinderen liefheeft kastijdt ze.

Dat alles is voor de gnosticus volstrekt onaanvaardbaar. Het lijden kan nooit voortkomen uit iets goeds. Het kan niet, op een verborgen manier, langs een omweg, of vanuit een hoger inzicht, herleid worden tot een zegen. Lijden is lijden. Lijden ‘is.’
Het juiste antwoord op het lijden is niet een theorie over de oorzaak van het lijden, of een schuldbekentenis, maar een daad van barmhartigheid. Naastenliefde zoals door Jezus gepredikt, vraagt niet naar de oorzaak van het lijden en steekt geen beschuldigende vinger uit naar de lijdende mens. De gnostici volgden daarmee getrouw het ook bij de katharen populaire evangelie van Johannes:
Bij het naar buiten gaan zag hij [Jezus] een man die al vanaf zijn geboorte blind was.
Zijn leerlingen vroegen hem: ‘Rabbi, waarom is hij blind geboren? Heeft hij dat te wijten aan zijn eigen zonde of aan die van zijn ouders?’
Jezus antwoordde: ‘Niet aan zijn eigen zonde en evenmin aan die van zijn ouders.’
(Johannes 9:1-3)

Omdat de gnostici het lijden niet wilden herleiden tot het goede, spraken zij over een absoluut kwaad, tegenover een absoluut goed. Die twee ‘principes’, zoals de katharen dat noemden, kunnen niet met elkaar verenigd worden, vonden zij.
Op grond daarvan werden de gnostici door hun bestrijders ‘dualisten’ genoemd. Dat ethisch dualisme van een fundamenteel goed tegenover een fundamenteel kwaad, zal later voor de inquisitie een van de hoofdkenmerken worden voor de herkenning van de katharen.

De keus tussen twee werelden
Het dualisme van goed en kwaad betekende voor de gnosticus dat hij voor zijn bestaan kan kiezen uit twee ‘werelden’.
De ene wereld is in de taal van de gnostiek ‘het rijk van het kwaad’. Dat is de wereld die geregeerd wordt door angst.
De andere wereld is ‘het koninkrijk’. Dat is de wereld die gedragen wordt door liefde.
Liefde en angst zijn elkaars tegenpolen, pecies zoals goed en kwaad.
Wie zich in zijn leven laat leiden door angst, zal daardoor terecht komen in, ja zelfs medeschepper worden van ‘het rijk van het kwaad’, een wereld van geweld en onderdrukking.
Wie zich laat leiden door het innerlijk weten van liefde kan meewerken aan de schepping van een heel andere wereld, ‘het koninkrijk,’ een wereld van vrede en gerechtigheid.
Beide ‘werelden’ zijn hier en nu op aarde aanwezig. Het kwaad is onder ons, maar ook het goede. Hier, op aarde, kun je tijdens je leven kiezen tot welke van deze twee werelden je wilt behoren, leerden de gnostici. Je kunt kiezen tussen de wereld van angst, of de wereld van liefde.
Aan de vruchten kent men de boom, stelden ze. Niet het geloof, maar alleen de daden van een mens bepalen tot welke wereld hij behoort. De katharen kenden geen geloofsbelijdenis, zeiden we al. Voor hen was je christen – of niet – door je daden.
Als iemand in zijn leven de keus wilde maken voor de levenspraktijk van de liefde, vierden de katharen dat in het consolament, een rituele overgang van de wereld van angst naar de wereld van liefde.


Er zijn nog geen reacties geplaatst.

Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: