Bramhartigheden

De schepper als godin

    door Bram, 30/04/2015 10:12. #46127. 5 reacties, laatste

Het is soms grappig, en ik bedoel werkelijk grappig, om oude teksten opnieuw te lezen en te ontdekken wat daarmee gesjoemeld is. Het grappige is natuurlijk dat je het ineens doorhebt.
Allerlei verhalen in het Oude Testament zijn ontleend aan de omliggende culturen. Het verhaal van Jozef in Dotan is een oud Egyptisch verhaal. Het verhaal over Noach en de zondvloed komt uit het Sumerische Gilgamesh epos. De beklimming door Mozes van een berg aan de top waarvan hij God ontmoet komt uit Babylonië en werd eerder verteld over Zarathustra. De wetten van Mozes zijn opgeschreven door Hammurabi. De 'stenen tafelen' van Hammurabi kun je zien als je googlet op 'Hammurabi' en 'Louvre'.
Ook het scheppingsverhaal uit Genesis heeft een voorloper, ook al is het Genesisverhaal behoorlijk verbouwd ten opzichte van de vroegere versie.

Veel oude mythes zijn een reflectie van het alledaagse leven. Het meest oorspronkelijke scheppingsverhaal weerspiegelt de seksuele eenheid van vrouw en man waaruit nieuw leven voortkomt.
Het oorspronkelijke verhaal kent daarom een mannelijke god en een vrouwelijke godin die samen de schepping creëren.

En nu komt het grappige. In het Oude Testament lijkt het alsof alleen de mannelijke god Jahweh de schepper is. Dat lijkt althans de opzet van dat verhaal. Maar wat staat er nou eigenllijk precies? Nou dit: dat Jahweh de mens schiep naar ‘zijn’ evenbeeld, en let wel: man én vrouw schiep ‘hij’ hen.
Man én vrouw zijn dus samen het evenbeeld van de schepper! Dat staat daar gewoon. Dan denk ik: ‘Ha, betrapt! De schepper is dus man én vrouw.’ Ja, zo was het eerder ook al. Maar het is nog net iets anders, verrassender ook.

Onlangs was ik aanwezig bij een joodse Pesach viering. Ik bladerde wat in een tekstboekje en las daarin dat Jahweh de mens schiep met wijsheid. ‘Ha, denk ik dan, betrapt!’ Want met wijsheid wordt in het oorspronkelijke verhaal niet bedoeld dat je je verstand gebruikt of zoiets, maar de godin Wijsheid. Wijsheid is een godin, net zoals Pallas Athene in Griekenland.
Later in de gnostische teksten werd ze Sophia genoemd.
Ook volgens het bijbelboek Spreuken was Wijsheid erbij met de schepping. Daar wordt zelfs gezegd dat Wijsheid de geliefde is van de Heer.

In het oorspronkelijke scheppingsverhaal is de god Jahweh een soort bouwvakker, en is de godin Sophia een soort architect. Samen, in vereniging, scheppen ze de kosmos, met de mens naar hun gezamenlijk evenbeeld, man én vrouw schiepen zij samen de mens. De vrouw, of het vrouwelijke, als evenbeeld van de vrouwelijke scheppergodin, de man, of het mannelijke, als het evenbeeld van de mannelijke scheppergod.
Ja, dat is ‘different cook’ zou Van Gaal zeggen.


In het scheppingsverhaal is Adam toch in eerste aanleg ook mannelijk en vrouwelijk? De opsplitsing vindt later plaats. Momenteel zing ik met een klein koor het evangelie naar Maria van Magdalena. Herontdekking van het vrouwelijke aspect/mannelijk aspect is daarin een prominent thema voor het zijn van een heel mens. Jung heeft dacht ik ook nog over die herontdekking uitgeweid. Niet verwonderlijk dat de hertaling van het evangelie van Maria vooral in de feministische theologie een grote inspiratiebron is.


Door de hele Bijbel heen wordt god als mannelijk gezien: "Onze vader die in de hemel is".
In Genesis is Eva een hulp voor de man. Dat is haar status vanuit mannelijk en traditioneel christelijk perspectief.
De bedoelde betekenis van de schrijvers van het Oude Testament is overduidelijk dat god een man is. Dat er dan toch staat dat God de mens naar zijn evenbeeld schiep, mannelijk én vrouwelijk, zie ik als een over het hoofd gezien restant van een voorafgaande mythe. Vandaar mijn 'betrapt!'.
Maar in de gnostische teksten vind je een geheel andere zienswijze.
Adam is eerst androgyn, mannelijk en vrouwelijk dus, zoals dat ook in Genesis staat. Door de scheiding van Adam en Eva wordt Adam, de mens, die dan alleen nog mannelijk is, beroofd van zijn innerlijk weten, de gnosis.
Eva is daar het menselijk en innerlijk aspect van de godin Sophia, de godin van de wijsheid, mythisch gesproken.
In sommige teksten van Nag Hammadi wordt gesproken over de vader én de moeder van de kosmos. Die tweeslachtigheid van de scheppers vind je terug in de zegswijze dat God de mens mannelijk én vrouwelijk schiep.
Dus:
oorspronkelijk vader én moeder van de kosmos.
Bijbel: er is maar één god en die is man.
Per ongeluk door schrijver OT: man én vrouw naar 'zijn' (mannelijk dus) evenbeeld. Foutje.


Goed Bram dat je af en toe ons in je forum weer eens op de oorsprong wijst.
Zoals je wel weet voel ik mij daar toe aangetrokken.
Voor de geïnteresseerde lezer vind je op de startpagina, verwante websites, ga dan naar Lisette Thooft, naar haar boeken en zoek naar Jezus & Maria Magdalena, een mythe van liefde en vrijheid.
Er is hier een volledige PDF versie van dit boek beschikbaar.
Het gaat over oorsprong en evolutie van het menszijn, met name over "man" en "vrouw" schiep hij hen.
Ik beveel het van harte aan als een ontdekkingsreis.
Wim




Hallo Wim, ik ben het boek aan het lezen. Naar mijn beleving voegt het weer een andere lezing toe aan de beeldvorming rond Maria Magdalena, seksualiteit, ascese en dualiteit in de gnostiek, en zo nog veel meer thema's. En dan heb ik nog maar net 80 pagina's gelezen. Oy, wat kunnen we toch ontelbaar veel kanten op met wat ons overgeleverd is! Dank voor de tip.


Dag Baudolino, fijn dat je reageert.
Ik heb vaak het gevoel gehad dat wij gelijkgestemden zijn op dit forum en je reactie bewijst dit voor mij.
Inderdaad Lisette opent een nieuwe deur door Maria Magdalena in een mythisch perspectief te plaatsen.
Ik vraag me wel af of de lezers in de tijd van het begin van onze jaartelling de verhalen over Maria en haar tijdgenoten ook mythisch gelezen hebben zoals wij nu kunnen met behulp van bv Lisette, die zich tenslotte mythologe noemt en Joseph Campbell de auteur van "De held met de duizend gezichten".
Het boek heeft me wel behoorlijk te pakken met de beelden die ik nu met mijn levenservaring kan invullen alhoewel ik moet oppassen dat de beelden niet met me aan de loop gaan zoals het gnostische evangelie van Philippes mij waarschuwt.
Wie oren heeft die hore .......
Hartelijke groet Baudolino


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: