Bramhartigheden

Mystieke werkelijkheid

    door Bram, 21/08/2015 11:05. #46300. 2 reacties, laatste

Er zijn twee heel verschillende ervaringen van de werkelijkheid.
In de ene, die ik de alledaagse noem, ben je in het hier en nu. Je kijkt om je heen en je ziet, hoort, ruikt en voelt van alles. In die ervaringstoestand heb je een lijf en een identiteit. Heel gewoon dus.

Er is ook een andere ervaring van de werkelijkheid. Dat noem ik de mystieke ervaring. Bijna alle spirituele tradities hebben het daarover.

De mystieke ervaring is een heel andere ervaring van de werkelijkheid dan de alledaagse.
De boeddhistische lama Mipham zegt bijvoorbeeld over de mystieke ervaring:

In deze natuurlijke staat van vrijheid,
in dit zijn buiten alle begrip,
daalt het onuitsprekelijke neer
en verschijnt er een onbetwistbare ervaring.

De mystieke ervaring is voorbij alle begrip, zegt lama Mipham. Dat vind je ook terug bij de mysticus Johannes van het Kruis die, in zijn illustratie bij de ‘Bestijging van de berg Carmel’, zegt: ‘niet dit, niet dat, niet dit, niet dat.’ Zo zegt men dat ook in het hindoeïsme: ‘neti, neti’.

Toch zijn er wel degelijk een aantal specifieke kenmerken van de mystieke ervaring. Die gaan niet zozeer over de ervaring zelf, maar over degeen die het ervaart, namelijk over hoe die dan zichzelf ervaart.
De mystieke ervaring is bovenal een eenheidservaring. Je smelt als het ware samen met al-wat-is. Dat houdt in dat je alledaagse ‘ik’ lijkt op te lossen in de ervaren heelheid. En ook de scherpe grenzen van je lichaam verdwijnen uit je bewustzijn. Ook je lichaam versmelt met alles om je heen. Tegelijkertijd is er nog wel zelfbesef, en ook besef van je lichaam, maar dan wel heel anders dan in de alledaagse ervaring van de werkelijkheid.
Het lijkt dus wel alsof er twee werkelijkheden bestaan, de alledaagse en de mystieke.

De mystieke ervaring wordt in nagenoeg alle spirituele tradities opmerkelijk gelijksoortig beschreven.
Maar wat is dan het verschil?
Het verschil zit in de betekenis die achteraf wordt toegekend aan de alledaagse werkelijkheid.

Lama Mipham zegt bijvoorbeeld over de alledaagse werkelijkheid:
De verschijningsvormen zijn niet echt, ze zijn een illusie.

Dat betekent niets minder dan dat de werkelijkheid van de alledaagse ervaring volgens lama Mipham niet eens bestaat.
De wereld die we in het alledaagse bewustzijn om ons heen ervaren is dus volgens Mipham niet meer dan een illusie. Die opvatting vind je in allerlei teksten uit het boeddhisme terug. Het hindoeïsme trekt dezelfde conclusie en noemt de hele stoffelijke werkelijkheid ‘maya’.

Dat geldt ook, en vooral, voor het lichaam. Ook het lichaam bestaat niet echt volgens Mipham, en ook dat is een opvatting die je in nagenoeg alle oosterse spirituele stromingen terugvindt. Dat je denkt dat je een lichaam hebt, of zelfs bent, is volgens boeddhisme en hindoeïsme een illusie.

Het lichaam is datgene waar je in onverloste staat, aldus wederom Mipham, het meest aan gehecht zou zijn. Daarom is onthechting van het lichaam de eerste stap op het pad naar verlossing.
Daartoe dien je bijvoorbeeld in je meditaties je lichaam voor te stellen als niet meer dan een leren zak gevuld met onreine delen. Lama Mipham:
Wat wij een lichaam noemen is niet anders dan deze onreine delen.

Precies diezelfde opvatting over het lichaam vind je in het hindoeïsme. Shankara, een van de grondleggers van de advaita vedanta zegt in ‘Het Kroonjuweel van wijsheid’:
O dwaas houdt op je te vereenzelvigen met deze klomp huid, vlees, vet, beenderen en vuil. Er is niet de minste hoop op verlossing voor hem die niet ophoudt zich te vereenzelvigen met het lichaam.

Samenvattend: er is maar één werkelijkheid volgens boeddhisme en hindoeïsme en dat is de werkelijkheid die gekend wordt in de mystieke ervaring. De werkelijkheid die we ervaren met onze zintuigen is niet meer dan een onwerkelijke illusie, wordt daar geleerd.

Hoe zit dat met het christendom? Daarvoor moeten we te rade bij Plato, de Griekse filosoof uit de derde eeuw voor Jezus. Dat ga ik hier niet uitleggen. Dat heb ik al vaak genoeg gedaan, ook hier. Als je daar meer over wilt weten lees dan mij artikel daarover op mijn website:
Dualisme van Plato

Maar hoe zit dat dan met de gnostiek?
Allereerst dit: de minachting van het lichaam en zelfs van de hele stoffelijke werkelijkheid is niets voor mij. Dat was me al heel vroeg duidelijk. En dat betekende dat ik ook al heel lang geleden heb besloten dat die oosterse spirituele tradities niet bij mij passen, evenmin als de opvattingen van Plato.
Ik was dan ook buitengewoon verrast toen ik een van de teksten die gevonden werden bij Nag Hammadi onder ogen kreeg, die van het evangelie van Thomas. Ik las daarin:
Het koninkrijk is uitgespreid over de aarde maar de mensen zien het niet.

En in het evangelie van Filippus staat:
De heilige mens is helemaal heilig, met inbegrip van zijn lichaam.

Filippus zegt ook over het lichaam:
Het is noodzakelijk om in dit vlees op te staan, omdat alles daarin aanwezig is.

In ‘Het gesprek met de Verlosser’ nog weer een andere tekst uit de Nag Hammadi-geschriften, zegt Jezus:
De lamp van het lichaam is het bewustzijn. Als de zaken in je binnenste op orde zijn, zal je lichaam verlicht zijn.

Ook de gnostische teksten spreken over de werkelijkheid van de mystieke ervaring. Maar dat betekent niet dat de alledaagse werkelijkheid en het lichaam worden verworpen.
Als we die gnostische opvattingen over beide werkelijkheden, de mystieke en de alledaagse, willen samenvatten, komen we bij een herhaalde uitspraak in Thomas, namelijk dat het er om gaat de twee één te maken.
Er is maar één werkelijkheid, ook al wordt die door de mens op verschillende wijzen ervaren. Voor mij is dat wezenlijk.

In het alledaagse bewustzijn ervaren we de werkelijkheid via onze zintuigen. Daar is niets mis mee.
In die andere staat van het bewustzijn ervaren we de werkelijkheid op een andere manier. Het zijn twee verschillende ervaringen van die ene werkelijkheid. Het is niet zo dat bij de zintuigelijke ervaring een werkelijkheid behoort en bij de mystieke ervaring een andere.

Ik begon met te vertellen dat er twee heel verschillende ervaringen van de werkelijkheid zijn, de alledaagse en de mystieke. Nagenoeg alle spirituele tradities trekken daaruit de conclusie dat de alledaagse werkelijkheid óf niet bestaat, óf verachtelijk is, of zelfs de bron van het kwaad.
Ik ken geen enkele spirituele traditie waarin zo nadrukkelijk wordt opgeroepen die twee werkelijkheden één te maken als in de gnostiek. Dat is het unieke van de gnostiek. En daar kan ik mij zonder bezwaar mee verenigen.



Geachte heer Moerland,

Een aantal jaar geleden heb ik een lezing van u bijgewoond over de mystieke ervaring, komt er binnenkort weer een lezing of bijeenkomst die hier dieper op in gaat?


Ik zou de werkelijkheid zo willen ervaren naast de rauwe dagelijkse werkelijkheid.


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen wordt een bericht met http:// geblokkeerd.

Naam:
E-mail:
Reactie: