De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Proloog: Christus als ieders tweeling

Dit zijn de geheime woorden
die de levende Jezus sprak
en die zijn opgeschreven door Judas Thomas de Tweeling.

 

Het Thomasevangelie begint meteen al spannend: ‘Dit zijn de geheime woorden ...’
Wordt ons de onthulling van een tot nu toe verborgen geheim toevertrouwd?
Waarom staat hier de levende Jezus? Omdat Jezus deze woorden sprak nog tijdens zijn leven? Of is ‘de levende’ nu juist zo’n geheim woord waarvan we de betekenis nog moeten leren verstaan?
En waarom heet Judas Thomas ‘de Tweeling’? Omdat hij een echte tweelingbroer van Jezus zou zijn? Dat lijkt niet erg waarschijnlijk. Wat betekent het dan wel?
De belangrijkste raadsels zijn gegeven: geheime woorden, levende Jezus, de Tweeling.
Wat zijn de antwoorden?
Als we de antwoorden op al deze vragen toch eens zouden weten, dan…

Christusnatuur
Laten we eerst eens stilstaan bij het woord ‘tweeling’. Thomas betekent op zich al tweeling, dus het is dubbelop als daaraan nog eens wordt toegevoegd ‘de Tweeling’.
Eigenlijk heet de schrijver van het Thomasevangelie Judas. En hier wordt deze Judas twee keer tweeling genoemd. Kennelijk is dat belangrijk. Waarom?
In het Thomasevangelie is ook ‘tweeling’ een geheim woord, dat wil zeggen dat de betekenis niet alledaags is, maar symbolisch.
Waar gaat het dan over?
Het gaat over de twee naturen van de mens. Die vormen samen een tweeling.
Wij hebben als mens twee naturen.
De ene natuur is de persoonlijke natuur, waarbij men zichzelf ervaart als in de tijd geplaatst, met een geboorte en een dood. Dat is de mens met een geschiedenis en een persoonlijke iden-titeit. Daarbij hoort het ‘persoonlijk bewustzijn’.
De tweede natuur van de mens is zijn tijdloze goddelijke kern. Deze tijdloze goddelijke kern van de mens heet in de gnostiek ‘de Christus’ of de ‘Christusnatuur’. ‘De Christus’ woont in elk mens.
Doel van de gnostiek is het persoonlijk bewustzijn te verbinden met het Christusbewustzijn. Dat heet in de gnostiek symbolisch: ‘de vereniging in het bruidsvertrek’.

Op zoek naar je innerlijke tweeling
Maar hoe zit het nu met die tweeling? Welnu, Judas, de schrijver van dit evangelie (die we voortaan toch maar Thomas zullen blijven noemen omdat dat nu eenmaal gebruikelijk is) is een mens in de geschiedenis. Als mens in de geschiedenis heeft hij een persoonlijke natuur. Maar hij heeft ook een tijdloze kern, de Christus in hem. Zijn persoonlijke natuur is de tweeling van zijn Christusnatuur, en andersom.
Thomas, de schrijver van dit evangelie, zegt hier dus eigenlijk: ‘Ik weet dat ik een tweeling in mij heb, en ik ga je vertellen hoe ook jij die tweeling in jezelf kunt leren kennen.’ En ook hoe je die twee, de persoonlijke natuur en de Christusnatuur met elkaar kunt verbinden, hoe je die twee één kunt maken.

En wat betekent het dat Jezus ‘de levende’ wordt genoemd? Daarover meer in het volgende logion.



U kunt dit logion met toelichting hier als pdf downloaden.



De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Oxyrhynchus (Griekse versie van het Thomas Evangelie, waarvan enkele fragmenten werden gevonden bij Oxyrhynchus, Egypte)

Dit zijn de geheime woorden die de levende Jezus sprak en die zijn opgeschreven door Judas, die ook Thomas genoemd wordt.

Naam Thomas

Johannes 20:24
Een van de twaalf, Tomas (dat betekent ‘tweeling’), was er niet bij toen Jezus kwam.

Johannes 20:26
Een week later waren de leerlingen weer bij elkaar en Tomas was er nu ook bij. Terwijl de deuren gesloten waren, kwam Jezus in hun midden staan. ‘Ik wens jullie vrede!’ zei hij, En daarna richtte hij zich tot Tomas: ‘Leg je vingers hier en kijk naar mijn handen, en leg je hand in mijn zij. Wees niet langer ongelovig, maar geloof.’ Tomas antwoordde: ‘Mijn Heer, mijn God!’

Johannes 21:2
Bij het meer waren Simon Petrus en Thomas (dat betekent ‘tweeling’), Natanaël uit Kana in Galilea, de zonen van Zebedeüs en nog twee andere leerlingen.

Geheim

Paulus 1 Korintiërs 2
6 Toch is wat wij verkondigen wijsheid voor wie volwassen is in het geloof. Het is echter niet de wijsheid van deze wereld en haar machthebbers, die ten onder zullen gaan. 7 Waar wij over spreken is Gods verborgen en geheime wijsheid, een wijsheid waarover God vóór alle tijden besloten heeft dat wij door haar zouden delen in zijn luister. 8 Geen van de machthebbers van deze wereld heeft die wijsheid gekend; zouden ze haar wel hebben gekend, dan zouden ze de Heer die deelt in Gods luister niet hebben gekruisigd. 9 Maar het is zoals geschreven staat: ‘Wat het oog niet heeft gezien en het oor niet heeft gehoord, wat in geen mensenhart is opgekomen, dat heeft God bestemd voor wie hem liefheeft.’ 10 God heeft ons dit geopenbaard door de Geest, want de Geest doorgrondt alles, ook de diepten van God. 11 Wie is in staat de mens te kennen, behalve de geest van de mens? Zo is alleen de Geest van God in staat om God te kennen. 12 Wij hebben niet de geest van de wereld ontvangen, maar de Geest die van God komt, opdat we zouden weten wat God ons in zijn goedheid heeft geschonken. 13 Daarover spreken wij, niet op een manier die ons door menselijke wijsheid is geleerd, maar zoals de Geest het ons leert: wij verklaren het geestelijke met het geestelijke. 14 Een mens die de Geest niet bezit, aanvaardt niet wat van de Geest van God komt, want voor hem is het dwaasheid. Hij kan het ook niet begrijpen, omdat het geestelijk moet worden beoordeeld. 15 Maar een mens die de Geest wel bezit, kan alles beoordelen, en zelf wordt hij door niemand beoordeeld. 16 Er staat immers geschreven: ‘Wie kent de gedachten van de Heer, zodat hij hem zou kunnen onderwijzen?’ Welnu, onze gedachten zijn die van Christus.

Marcus 1:34
Hij genas vele zieken van allerlei kwalen en hij dreef veel demonen uit, maar stond ze niet toe om iets te zeggen, want ze wisten wie hij was.

Marcus 2
40 Er kwam iemand naar hem toe die aan huidvraat leed; hij smeekte hem om hulp en zei, terwijl hij op zijn knieën viel: ‘Als u wilt, kunt u mij rein maken.’ 41 Jezus kreeg medelijden, stak zijn hand uit, raakte hem aan en zei: ‘Ik wil het, word rein.’ 42 En meteen verdween zijn huidvraat en hij was rein. 43 Jezus stuurde hem weg met de ernstige waarschuwing: 44 ‘Denk erom dat u tegen niemand iets zegt, maar ga u aan de priester laten zien en breng het reinigingsoffer dat Mozes heeft voorgeschreven, als getuigenis voor de mensen.’ 45 Maar toen de man vertrokken was, ging hij overal breeduit rondvertellen wat er gebeurd was, met als gevolg dat Jezus niet langer openlijk in een stad kon verschijnen, maar op eenzame plaatsen buiten de steden moest blijven. Toch bleven de mensen van alle kanten naar hem toe komen.

Marcus 4
10 Toen hij weer alleen was met zijn volgelingen en met de twaalf, stelden ze hem vragen over de gelijkenissen. 11 Hij zei tegen hen: ‘Aan jullie is het geheim van het koninkrijk van God onthuld; maar zij die buiten blijven staan, krijgen alles te horen in gelijkenissen, 12 “opdat ze scherp zien, maar geen inzicht hebben, opdat ze goed horen, maar niets begrijpen, anders zouden ze zich bekeren en vergeving krijgen.”’

Marcus 5
41 Hij pakte de hand van het kind vast en zei tegen haar: ‘Talita koem!’ In onze taal betekent dat: ‘Meisje, ik zeg je, sta op!’ 42 Meteen stond het meisje op en begon heen en weer te lopen. Ze was twaalf jaar. Iedereen was met stomheid geslagen. 43 Hij drukte hun op het hart dat niemand dit te weten mocht komen, en zei dat ze haar te eten moesten geven.

Marcus 7:36
Hij beval de omstanders om aan niemand te vertellen wat er gebeurd was; maar hoe strenger hij het hun verbood, hoe meer ze het rondvertelden.

Marcus 8
16 Ze hadden het er met elkaar over dat ze geen brood hadden. 17 Toen hij dit merkte, zei hij: ‘Waarom praten jullie erover dat je geen brood hebt? Begrijpen jullie het dan nog niet, en ontbreekt het jullie aan inzicht? Zijn jullie dan zo hardleers? 18 Jullie hebben ogen, maar zien niet? Jullie hebben oren, maar horen niet? Weten jullie dan niet meer 19 hoeveel manden vol stukken brood jullie hebben opgehaald toen ik vijf broden brak voor vijfduizend mensen?’ ‘Twaalf,’ antwoordden ze. 20 ‘En toen ik zeven broden brak voor vierduizend mensen, hoeveel manden vol stukken brood hebben jullie toen opgehaald?’ ‘Zeven,’ antwoordden ze. 21 Toen zei hij: ‘Begrijpen jullie het dan nog niet?’

Marcus 9:9-10
9 Toen ze de berg afdaalden, zei hij tegen hen dat ze aan niemand mochten vertellen wat ze hadden gezien voordat de Mensenzoon uit de dood zou zijn opgestaan. 10 Ze namen zijn woorden ter harte, maar vroegen zich onder elkaar wel af wat hij bedoelde met deze opstanding uit de dood.

Mat 13:10
De leerlingen kwamen naar hem toe en vroegen: ‘Waarom spreekt u in gelijkenissen tot hen?’
(…) Dit is de reden waarom ik in gelijkenissen tot hen spreek: omdat zij ziende blind en horende doof zijn en niets begrijpen.

Mat 13:34
Al deze dingen zei Jezus in gelijkenissen tot de menigte; hij sprak uitsluitend in gelijkenissen tot hen. Zo ging in vervulling wat gezegd is door de profeet: ‘Ik zal het woord nemen en spreken in gelijkenissen; ik zal bekendmaken wat sinds de grondvesting van de wereld verborgen was.’

Markus 3:23
Toen hij hen bij zich geroepen had, sprak hij tot hen in gelijkenissen.

Markus 4:2
Hij onderwees hen uitvoerig en sprak hen toe in gelijkenissen.

Markus 4:11,13
Hij zei tegen hen: ‘Aan jullie is het geheim van het koninkrijk van God onthuld; maar zij die buiten blijven staan, krijgen alles te horen in gelijkenissen.’ (…) Hij zei tegen hen: ‘Begrijpen jullie deze gelijkenis niet? Hoe zullen jullie alle andere gelijkenissen dan begrijpen?

Markus 4:33-34
Met zulke en andere gelijkenissen maakte hij hun het goede nieuws bekend, voorzover ze het konden begrijpen. Hij sprak alleen in gelijkenissen tegen hen, maar wanneer hij alleen was met zijn leerlingen, verklaarde hij hun alles.

Lucas 8:10
Hij antwoordde: ‘Jullie mogen de geheimen van het koninkrijk van God kennen, maar de anderen krijgen alles in gelijkenissen te horen, opdat ze zien zonder inzicht en horen zonder iets te begrijpen.

Romeinen 16:25
Aan hem die bij machte is u kracht te geven, overeenkomstig het evangelie van Jezus Christus dat ik verkondig, overeenkomstig de onthulling van het geheim waarover eeuwenlang gezwegen is.

Openbaringen 10:7
Op het moment dat de zevende engel zijn bazuin zal laten klinken, zal Gods geheim werkelijkheid worden, zoals hij zijn dienaren, de profeten, heeft beloofd.

Tweeling

Paulus, 1 Korintiërs 15
35 Nu zou iemand kunnen vragen: ‘Maar hoe worden de doden opgewekt? Hoe zou hun lichaam eruit moeten zien?’ 36 Dwaas die u bent! Als u iets zaait, moet dat eerst sterven voordat het tot leven kan komen. 37 En wat u zaait heeft nog niet de vorm die het later krijgt; het is nog maar een naakte korrel, een graankorrel misschien of iets anders. 38 God geeft daaraan de vorm die hij heeft vastgesteld, en hij geeft elke zaadkorrel zijn eigen vorm. 39 Elk aards lichaam is anders; het lichaam van een mens is enig in zijn soort, dat van een dier eveneens, dat van een vogel ook, en ook dat van een vis. 40 Er zijn lichamen aan de hemel en lichamen op aarde, maar de schittering van een hemellichaam is anders dan die van een aards lichaam. 41 De zon heeft een andere schittering dan de maan, de maan weer een andere dan de sterren, en de sterren onderling verschillen ook in schittering. 42 Zo zal het ook zijn wanneer de doden opstaan. Wat in vergankelijke vorm wordt gezaaid, wordt in onvergankelijke vorm opgewekt, 43 wat onaanzienlijk en zwak is wanneer het wordt gezaaid, wordt met schittering en kracht opgewekt. 44 Er wordt een aards lichaam gezaaid, maar een geestelijk lichaam opgewekt. Wanneer er een aards lichaam is, is er ook een geestelijk lichaam. 45 Zo staat er ook geschreven: ‘De eerste mens, Adam, werd een levend, aards wezen.’ Maar de laatste Adam werd een levendmakende geest. 46 Niet het geestelijke is er als eerste, maar het aardse; pas daarna komt het geestelijke. 47 De eerste mens kwam uit de aarde voort en was stoffelijk, de tweede mens is hemels. 48 Ieder stoffelijk mens is als de eerste mens, ieder hemels mens is als de tweede. 49 Zoals we nu de gestalte van de stoffelijke mens hebben, zo zullen we straks de gestalte van de hemelse mens hebben. 50 Wat ik bedoel, broeders en zusters, is dit: wat uit vlees en bloed bestaat kan geen deel hebben aan het koninkrijk van God; het vergankelijke krijgt geen deel aan de onvergankelijkheid. 51 Ik zal u een geheim onthullen: wij zullen niet allemaal eerst sterven – toch zullen wij allemaal veranderd worden, 52 in een ondeelbaar ogenblik, in een oogwenk, wanneer de bazuin het einde inluidt. Wanneer de bazuin weerklinkt, zullen de doden worden opgewekt met een onvergankelijk lichaam en zullen ook wij veranderen. 53 Want het vergankelijke lichaam moet worden bekleed met het onvergankelijke, het sterfelijke lichaam met het onsterfelijke. 54 En wanneer dit vergankelijke lichaam is bekleed met het onvergankelijke, dit sterfelijke met het onsterfelijke, zal wat geschreven staat in vervulling gaan: ‘De dood is opgeslokt en overwonnen. 55 Dood, waar is je overwinning? Dood, waar is je angel?’ 56 De angel van de dood is de zonde, en de zonde ontleent haar macht aan de wet. 57 Maar laten we God danken, die ons door Jezus Christus, onze Heer, de overwinning geeft.


Paulus, Romeinen 9
1 Omdat ik één ben met Christus

Paulus Galaten 4
Wie Christus Jezus toebehoort, heeft zijn eigen natuur met alle hartstocht en begeerte aan het kruis geslagen.
Hier zien we een fundamenteel verschil tussen Thomas en Paulus. Paulus wil de persoonlijke natuur verzaken en richt zich uitsluitend op de Christus in hem. Thomas wil beide naturen verenigen. Voor Paulus is de kruisiging de dood van de persoonlijke natuur. In Thomas komt de kruisiging niet voor. Daar is sprake van de bruiloft van de twee naturen (zoals ook in het evangelie van Filippus). Kruisiging of bruiloft, dat is een heel groot verschil.

Geheime Boek van Johannes, NHC III.1, 37
Zij allen hebben, kortom, twee (soorten) namen:
(die) waarmee ze door de hemelse heerlijkheden worden aangesproken; (en die) waarmee ze volgens de manifeste waarheid van hun aard worden benoemd.

Een mooie parallel van deze openingszin en logion 2 vinden we in het Boek van Thomas de Kampvechter (NHC II.7, 138):
"De geheime woorden die de Verlosser tot Judas Thomas gesproken heeft, en die ik, Mathaias, heb opgeschreven toen ik onder het wandelen hoorde hoe ze met elkaar praatten.
De Verlosser zei: 'Broeder Thomas, zolang je de tijd in deze wereld hebt, luister naar me en ik zal je dat openbaren, waarover je in je hart hebt nagedacht. Want omdat men gezegd heeft dat jij mijn tweelingbroer en mijn ware metgezel bent, dien je jezelf te onderzoeken, opdat je zult begrijpen wie je bent, hoe je hier bent en wat je zult worden. Daar men jou mijn broeder noemt, past het niet dat je over jezelf onwetend bent. Ik weet dat je hebt begrepen, omdat je al eerder inzag dat ik de kennis van de waarheid ben. In de tijd dat je me vergezelt, ben je, ofschoon je onwetend was, al tot kennis gekomen; daarom zal men jou "de zelf-kenner" noemen.
Want hij die zichzelf niet heeft gekend, heeft niets gekend. Maar hij die zichzelf heeft gekend, heeft ook kennis over de diepte van het Al verkregen. Daarom heb jij nu, mijn broeder Thomas, het voor de mensen verborgene gezien; dat is datgene waaraan zij aanstoot nemen, omdat zij het niet kennen.' "

Evangelie van Filippus 51
Glaswerk en aardewerk worden gemaakt met behulp van vuur. Maar als glaswerk breekt, wordt het opnieuw gemaakt, want glas is geblazen, terwijl aardewerk verloren gaat als het breekt, want dit is zonder adem ontstaan.

Paulus, Brief aan de Galaten 19
Kinderen, zolang Christus geen gestalte in u krijgt...

Openbaring van Petrus NHC VII.3:83
Ik ben de bewustgeworden geest die vol is van stralend licht

Eckehart
Toen God de mens maakte, maakte Hij de vrouw uit de zijde van de man, opdat zij zijn gelijke zou zijn. Hij maakte haar niet uit het hoofd van de man, noch uit diens voeten, zodat zij noch vrouw noch man voor hem zou zijn, maar Hij maakte haar zo dat zij zijn gelijke was. Zo moet de rechtvaardige ziel als gelijke bij God zijn en als naaste bij Hem zijn, precies terzelfder hoogte, niet lager of hoger.” (Over God wil ik zwijgen, II Preken, Meister Eckhart, p. 160, Hist. Uitg. Groningen, 2001) (Ingezonden door Toon Desmet)

Levende
Brief van Jacobus
Uit vrije wil heeft hij ons het leven geschonken door het Woord.
Met ''het leven' is hier niet het feitelijk bestaan, maar een bepaalde wijze van zijn bedoeld. Het Woord is synoniem voor Jezus.

Ikoon
Catharina Visser

Er schuilt een gedaante in mijn eigen ‘ik’
die anders is en levender en vrijer
die in zichzelf geen muren kent en tralies
geen eigendunk heeft en geen geldingsdrang
die zich weet los te maken uit de windsels
van angst en gal en treurig zelfbeklag
die opengaat en ademt in de ruimte
en luisteren wil, geduld heeft, troosten kan
en minnend inziet wat een ander mens bezielt
die geen bedenkingen, geen grenzen kent
en lachend geeft en deelt vanuit een
wijd besef dat allen op de aarde één zijn
en dat geen lot ons breken kan
omdat wij gronden in de echte liefde.

Soms in het donker kijkt dat diepste ‘ik’ mij aan
en ik herken het als de levende ikoon
van wat ons ooit is aangezegd:
de nieuwe mens in mij en iedereen verborgen
zo ver, zo ver – maar onder ons bereik…
(uit: Catharina Visser, Door schemering en dageraad)

Juan Ramon Jiminez
Ik ben niet ik

ik ben
degene die aan mijn zijde gaat
zonder dat ik hem zie,
die ik, soms, bezoek
en die ik, soms, vergeet.
Die kalm zwijgt
wanneer ik spreek,
die zachtmoedig vergeeft
wanneer ik haat,
die gaat waar ik niet kom,
ik ben
die
naast mij
in mij
is.

 


Reacties (2)

Ik heb pas met erg veel interesse, fascinatie en ontroering het volledige Thomas Evangelie gelezen met de daarbij behorende uitleg. Het is echt een ongelooflijk wijs document met waarheden die, in ieder geval voor mij, de visie op het leven weergeven zoals ik het wil leven. Laat meer mensen
ontdekken wie ze zijn en wat hun plek is in het leven zonder beperkt te zijn door van buiten af opgelegde identiteiten!


De geheime woorden kunnen hier wellicht ook worden uitgelegd als woorden die niet voor iedereen toegankelijk zijn. Omdat je wel wat levenservaring nodig hebt om de woorden te kunnen begrijpen. Je moet daarvoor dan wel de weg binnendoor gaan. Zijn het dan woorden voor gevorderden. Het geheim van gnosis is wellicht dat je “essentiële” of “spirituele” natuur Bewustzijn is. Die neemt al je ervaringen waar, maar bestaat buiten je ervaringen. Het gaat ook om bewustzijn. Een persoonlijk bewustzijn en de christus in jezelf ( je goddelijke kern). Om het te kunnen begrijpen zou je jezelf moeten beseffen dat je een personage bent in een verhaal waar je zelf ook nog eens de auteur van bent. In het levensverhaal lijk je een lichaam dat in de wereld leeft en de wereld ervaart door je fysieke waarneming. De eerste stap uit het verhaal is je bewust worden van de psyche of de ziel, die niet in de wereld van de zintuigen bestaat. Zoals Paulus al zei: 'Christus woont in u' Jezus staat hier voor de allegorie van de reis die iedereen moet maken. De activiteit gaat om schatgraven in Thomas. En al gauw wordt duidelijk dat je gaat schatgraven in jezelf. En wat vind je dan? Het vermogen in jezelf om lief te hebben?


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: