De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Het schaap op zoek naar zijn bestemming

107

Jezus zei:
Het koninkrijk is als een herder die honderd schapen had.
Een van hen, de grootste, ging ervandoor.
De herder verliet de negenennegentig
en zocht naar die éne, tot hij hem vond.
En nadat hij zich al die moeite had getroost
zei hij tegen het schaap:
Jij telt voor mij meer dan die negenennegentig.

 

Fraai vervolg op 105 en 106. Lees eerst de toelichting bij 105.
Mooi hoe dit logion door 105 en 106 is voorbereid.

Het meest opvallende is wat hier, in dit logion, ontbreekt: er wordt niet gezegd dat de herder het schaap terugbrengt naar de kudde! Of het schaap nu wel of niet naar de kudde terugkeert doet er dus kennelijk niet toe. Dat is althans niet waar het hier om gaat.
Waar het wel om gaat is dat het schaap dat verkoos zijn eigen weg te gaan door de herder geprezen wordt en zelfs door de herder verkozen wordt boven de schapen die in de kudde achterblijven: ‘Jij telt meer voor mij dan die negenennegentig.’
Er is een wereld van verschil tussen een schaap dat door 'de goede herder' weer in de kudde opgenomen wordt, en een schaap dat geprezen wordt omdat het zich vrij maakt uit de spirituele slavernij van de kudde.

Het schaap als deel van de kudde heeft geen eigen identiteit. Het is, in de krasse terminologie van de gnostiek, een 'zoon van een hoer'. Een zoon van een hoer kent zijn vader niet, kent zijn 'oorspronkelijk gelaat' niet, kan zijn de erfenis van zijn vader niet opeisen.
Het schaap dat de kudde verlaat en de eenheid met de Bron in zichzelf hersteld heeft, is een 'zoon van de mens'.
Het schaap dat zich verbindt met de Bron in zichzelf, die dus zichzelf kent, die zal dus ook gekend worden, zoals logion 3 al voorspelde, hier figuurlijk door 'de herder.'
Het kind dat eerst een zoon van een hoer was, en zijn vader niet kende, omdat het zijn liefde en zijn talenten in morele slavernij dienstbaar maakte aan een ideologie buiten zichzelf, maar die tot zichzelf is gekomen als 'zoon van de mens,' wordt hier door de herder, de Bron, geëcht.

Wie tot zichzelf komt zal juist dan ervaren dat er iets groters is dan hemzelf dat hem welkom heet. Wie zichzelf kent, kent het Al, is een kenmerkende zegswijze in de gnostiek. Wie samenvalt met zijn ware zelf, zal ervaren gekend en erkend te worden door het Al.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



U vindt hier alle logions uit het Thomas evangelie over het koninkrijk.

Bijbel

Jesaja 57:17
Om de ongerechtigheid zijner hebzucht was Ik toornig en sloeg het [volk], terwijl Ik Mij in toorn verborg, maar het wendde zich af en ging zijn eigengekozen weg.

Lukas heeft drie parabels over wat verloren was en weer teruggevonden: het verloren schaap (15:4-7), het verloren munstuk (15:8-10) en de verloren zoon (Lukas 15:11-32). De terugkerende term is 'wat verloren was is weer gevonden' (Lukas 15:6, 24, 32). Steeds is er ook de grote vreugde om het terugvinden.
Matteüs heeft ook de parabels van het verdwaalde schaap en de verloren zoon, maar niet van het verloren muntstuk. Dat komt omdat een muntstuk niet gezondigd kan hebben, een schaap en een zoon wel. Want Matteüs plaatst zijn versie van de parabels meer dan Lukas in het kader van de zonde en kan daar die over het verloren muntstuk niet bij gebruiken. (Matteüs was later dan Lukas).

Matteüs 18:12-14
12 Wat denken jullie? Als iemand honderd schapen bezit en een daarvan dwaalt af, zal hij er dan niet negenennegentig in de bergen achterlaten en op weg gaan om het afgedwaalde dier te zoeken? 13 Als het hem lukt het te vinden, dan zal hij zich, dat verzeker ik jullie, over dat ene meer verheugen dan over de negenennegentig andere die niet afgedwaald waren. 14 Zo is het ook bij jullie Vader in de hemel: hij wil niet dat een van deze geringen verloren gaat.

Lucas 15:3-7
Maar Jezus hield hun deze gelijkenis voor: ‘Iemand van u heeft honderd schapen en één ervan is hij kwijtgeraakt. Zal hij dan niet die negenennegentig anderen in de woestijn alleen laten en naar dat ene schaap op zoek gaan, net zolang tot hij het vindt? En als hij het vindt, neemt hij het blij op zijn schouders. en wanneer hij thuiskomt roept hij zijn vrienden en buren om zijn blijdschap te delen. Want zegt hij, het schaap dat ik kwijt was heb ik teruggevonden. Ik zeg u: zo zal er in de hemel meer blijdschap zijn over één zondaar die tot inkeer komt dan over negenennegentig mensen die zo rechtvaardig zijn dat ze niet tot inkeer hoeven te komen.

Er is een wereld van verschil tussen een schaap dat teruggebracht wordt en een schaap dat geprezen wordt omdat het zich losmaakte van de kudde.
Jesaja verwijt het volk van Israel dat het zijn eigengekozen weg gaat. Maar dat is nu precies het kenmerk van de opstand tegen Jahweh van de vroege gnostiek binnen de joodse cultuur. Het gaan van je eigen weg is de kern van het gnostieke pad.
In Lucas keert de Oudtestamentische visie weer terug dat je niet je eigen weg hoort te gaan.


Nag Hammadi

Evangelie van Filippus 2
Een slaaf is er alleen op uit vrij te worden. Hij stelt zijn hoop niet op het verkrijgen van het vermogen van zijn meester. Maar de zoon is niet alleen maar een zoon; hij eigent zich de erfenis van de vader toe.

Evangelie van Filippus 3
De erfgenamen van de doden zijn zelf dood en ze erven het dode. Wie erven wat levend is, die leven en ze erven wat leeft en wat dood is. De doden erven niets, want hoe zou een dode kunnen erven? Als een dode erft wat leeft, zal hij niet sterven, maar voluit leven.

Jiddu Krishnamurti
Vrijheid kan niet gegeven worden; vrijheid overkomt je als je er niet naar zoekt; het ontstaat als je beseft dat je een gevangene bent, als je de conditionering hebt doorgrond, als je weet dat je door maatschappij en tradities, door alles wat je verteld is geworden gevangen gehouden wordt. Vrijheid is orde – het is nimmer wanorde – en een individu moet totaal vrij zijn, zowel naar buiten als naar binnen; zonder vrijheid is er geen klaarheid, geen liefde en geen waarheid; zonder vrijheid kun je niet aan de begrenzingen van de geest voorbij gaan. Met heel je wezen moet je je vrijheid opeisen. Als je het op die manier opeist zul je ontdekken wat orde betekent. Orde vind je niet in het volgen van wat dan ook…De werkelijke revolutie is niet vanuit ‘n oppervlakkig niveau te bereiken; het ligt in onze harten en geesten besloten en is pas dan te bereiken als we diep inzicht verworven hebben in het hele proces van ons dagelijks bestaan in al onze relaties. Pas dan ontstaat er een mogelijkheid om de technische kennis die gebruikt wordt voor de vernietiging van de mens te voorkomen. Een geest die de natuur van genot en angst heeft doorgrond kan niet meer gewelddadig zijn en kan daarom in vrede met zichzelf en de wereld leven.


Klassieke oudheid
De voorstelling van een herder met een kalf, schaap of ram op de schouders was in het Middellandse Zee-gebied (Griekenland, Cyprus, later Attica, Arcadië en Campanië) sinds de 7de eeuw v.C. bekend - een beroemd voorbeeld is de kalfdrager in het museum van de Akropolis in Athene. Toen ging het uitsluitend om de gelovige die zijn offergave naar het altaar brengt. Maar in het christendom kreeg dat beeld een andere betekenis, dat van 'de goede herder', symbool van God.'

Zoroastrisme:
"Thou gavest to all that live the choice of Paths --Whether to leave the Shepherd's sheltered side, Or else to turn aside from Shepherds False." (Y31.9 Taraporewala translation).

 


Reacties (2)

Wat is het dat de mens er uiteindelijk toe beweegt zijn eigen weg te gaan om uit de onbewuste identificatie met de massa op te rijzen als uit een dichte mist?
Het is dat wat wij gewoonlijk plegen aan te duiden als roeping.
Een irrationele factor die de mens ertoe bestemd zich van de kudde en alle platgetreden paden los te maken. Iedereen met een roeping hoort de stem van de innerlijke mens; hij wordt geroepen.


De grootste zegt hier iets over groei. Het ‘schaap’ staat hier voor de mens die zichzelf ontwikkeld, en zijn eigen pad kiest. Zich los maakt van de kudde ( de verwachtingen van anderen). Het is een wonder dat je gehoor geeft aan de innerlijke stem. Een onverklaarbaar wonder. Het kiezen van je eigen weg en het loslaten van een groepering heeft consequenties voor die groepering omdat de vraag is waarom zij wel blijven. Toch is het moedig zo’n groepering te verlaten. Je bent een bruikbaar mens geworden met een eigen identiteit. Een zoon of dochter van de ‘vader’. Het schaap dat de kudde verlaat en de eenheid met de bron in zichzelf hersteld heeft, is een 'zoon van de mens'. Dat schaap zal door 'de herder' worden gekend als zijn eigen kind. Het gaat hier om gekend worden. En om gehoor geven aan de roepstem.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: