De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Het antwoord is een glimlach

111

Jezus zei:
De hemelen en de aarde zullen zich oprollen
in jouw aanwezigheid.
En wie leeft uit de levende, zal de dood niet smaken.
Zei Jezus niet:
Wie zichzelf vindt, staat boven de wereld?

 

Het is een prachtig beeld, die hemelen en de aarde die zich zullen oprollen. Het verwijst naar het lezen van een boekrol. De Joodse heilige teksten hebben de vorm van een boekrol. Aan de ene kant rol je de gelezen tekst op en aan de andere kant rol je de nog te lezen tekst uit. De boekrol is als de tijd met een verleden, een heden en een toekomst. Waar je nu bent in de boekrol, dat is het heden.

Met dit beeld verwijst dit logion naar een heel specifieke ervaring.

We hebben als mens op sommige momenten toegang tot een ervaring die uitstijgt boven alle tijdelijkheid. Het kan dan wel lijken alsof je op een geheimzinnige manier als toeschouwer buiten de tijd bent terecht gekomen. Dat is de aanwezigheid waar dit logion over spreekt. Dat kun je een mystieke ervaring noemen. In een term die bij de gnostiek hoort heet dat het Christusbewustzijn, maar die naam is maar een naam. De ervaring is zichzelf, nog zonder naam, nog zonder kader.

De ervaring van deze tijdloze aanwezigheid kan meer en minder krachtig zijn. Maar als die zich in zn volheid aandient, kan dat je alledaagse bewustzijn ingrijpend veranderen. Je kijkt om je heen en ziet hoe de hemelen en de aarde zich op- en afrollen als een boekrol, dat wil zeggen: hoe de tijd zich voltrekt. En het deert je niet. Want op zo'n moment is er in jou een aanwezigheid die daar los van is, die daar buiten staat, onkwetsbaar voor alle tijdelijkheid.
Het is een ervaring waarin veel vragen als vanzelf oplossen, omdat ze er daarna niet meer toe doen.
De dood bijvoorbeeld, je eigen toekomstige dood, die verbleekt in belang. Er bestaat in de ervaring van aanwezigheid in die tijdloze dimensie geen hiernamaals. De gedachte aan een persoonlijk voortbestaan na de lichamelijke dood lost op in de ervaring van tijdloosheid.
Je weet dan dat je nu al deel bent van een bestaansvorm waarin de tijd, en dus ook het hiernamaals, geen enkele rol meer speelt.
Dood, waar is uw prikkel? Het juiste antwoord op die vraag is een glimlach.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Bijbel

Markus 13:28-32
Leer van de vijgenboom deze les: zo gauw zijn takken uitlopen en in blad schieten, weet je dat de zomer in aantocht is. 29 Zo moeten jullie ook weten, wanneer je die dingen ziet gebeuren, dat het einde nabij is. 30 Ik verzeker jullie: deze generatie zal zeker nog niet verdwenen zijn wanneer al die dingen gebeuren. 31 Hemel en aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen nooit verdwijnen. 32 Niemand weet wanneer die dag of dat moment zal aanbreken, de engelen in de hemel niet en de Zoon niet, alleen de Vader.
In De uitspraak 'hemel en aarde zullen zich oprollen' is in Markus in een apocalyptisch perspectief geplaatst: 'Hemel en aarde zullen verdwjnen' . Thomas heeft die apocalyptische kadering niet. De apocalyps als thema komt in Thomas helemaal niet voor. Ik ga er van uit dat Thomas oorspronkelijk is, vooral vanwege logion 113.

Psalmen 102:25-27
25 Ik smeek: Mijn God,
neem mij niet midden in het leven weg,
uw jaren duren van geslacht op geslacht.
26 Vóór alle tijden hebt u de aarde gegrondvest,
de hemel is het werk van uw handen.
27 Zij zullen vergaan, maar u houdt stand,
zij zullen als kleren verslijten.

Jesaja 34:4
De sterren aan de hemel vergaan,
als een boekrol wordt de hemel opgerold.
Alle sterren vallen neer,
zoals bladeren vallen van een wijnstok
of verschrompelde vruchten van een vijgenboom.

Lucas 21:32-33
32 Ik verzeker jullie: deze generatie zal zeker niet verdwenen zijn wanneer dit alles gebeurt. 33 Hemel en aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen nooit verdwijnen.

Matteüs 5:18
Ik verzeker jullie: zolang de hemel en de aarde bestaan, blijft elke jota, elke tittel in de wet van kracht, totdat alles gebeurd zal zijn.

Matteüs 24:34-35
34 Ik verzeker jullie: deze generatie zal zeker nog niet verdwenen zijn wanneer al die dingen gebeuren. 35 Hemel en aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen nooit verdwijnen.

Marcus 13:30-31
30 Ik verzeker jullie: deze generatie zal zeker nog niet verdwenen zijn wanneer al die dingen gebeuren. 31 Hemel en aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen nooit verdwijnen.

Hebreeën 1:10-12
In het begin hebt u, Heer, de aarde gegrondvest,
en de hemel is het werk van uw handen.
11 Zij zullen vergaan, maar u houdt stand,
ze zullen als een gewaad verslijten,
12 als een kleed zult u ze oprollen,
als een gewaad zullen ze worden verwisseld;
maar u blijft dezelfde, en uw jaren zullen geen einde nemen.

Openbaring 6:12-14
12 Ik zag, toen het zesde zegel verbroken werd, hoe er een zware aardbeving kwam. De zon werd zwart als een rouwkleed en de maan werd bloedrood. 13 De sterren vielen op de aarde, zoals late vijgen die door een stormwind van de boom worden gerukt. 14 De hemel scheurde los en rolde zich als een boekrol op. Geen berg of eiland bleef op zijn plaats.

Nag Hammadi

Treatise on the Resurrection (NH I, 48)
What, then, is the resurrection? It is always the disclosure of those who have risen. For if you remember reading in the Gospel that Elijah appeared and Moses with him, do not think the resurrection is an illusion. It is no illusion, but it is truth! Indeed, it is more fitting to say the world is an illusion, rather than the resurrection which has come into being through our Lord the Savior, Jesus Christ.
But what am I telling you now? Those who are living shall die. How do they live in an illusion? The rich have become poor, and the kings have been overthrown. Everything is prone to change. The world is an illusion! - lest, indeed, I rail at things to excess!
But the resurrection does not have this aforesaid character, for it is the truth which stands firm. It is the revelation of what is, and the transformation of things, and a transition into newness. For imperishability descends upon the perishable; the light flows down upon the darkness, swallowing it up; and the Pleroma fills up the deficiency. These are the symbols and the images of the resurrection. He it is who makes the good.
Therefore, do not think in part, O Rheginos, nor live in conformity with this flesh for the sake of unanimity, but flee from the divisions and the fetters, and already you have the resurrection. For if he who will die knows about himself that he will die - even if he spends many years in this life, he is brought to this - why not consider yourself as risen and (already) brought to this? If you have the resurrection but continue as if you are to die - and yet that one knows that he has died - why, then, do I ignore your lack of exercise? It is fitting for each one to practice in a number of ways, and he shall be released from this Element that he may not fall into error but shall himself receive again what at first was.
(...)
The Savior swallowed up death - (of this) you are not reckoned as being ignorant - for he put aside the world which is perishing. He transformed himself into an imperishable Aeon and raised himself up, having swallowed the visible by the invisible, and he gave us the way of our immortality. Then, indeed, as the Apostle said, "We suffered with him, and we arose with him, and we went to heaven with him". Now if we are manifest in this world wearing him, we are that one`s beams, and we are embraced by him until our setting, that is to say, our death in this life. We are drawn to heaven by him, like beams by the sun, not being restrained by anything. This is the spiritual resurrection which swallows up the psychic in the same way as the fleshly.

Evangelie van de Waarheid 58-59:
Zo staat het met hen die van oorsprong af iets bezitten van de onmetelijke Grootheid, waarbij ze zich uitstrekken naar de absoluut Ene en Volmaakte die zij hebben.
En zij dalen niet af in de onderwereld
en zij hebben geen afgunst, noch geklaag,
en er is ook geen dood onder hen,
maar zij rusten in hem die rust.
Daarbij zijn ze zonder moeite,
noch verstrikt in het zoeken van de waarheid,
maar ze zijn zelf de Waarheid.

Openbaring van Petrus NHC VII.3:76
De ziel verblijft in de oneindig ene, in dat wat tot het leven behoort en de onsterfelijkheid waar ze op lijkt.

Gesprek met de Verlosser (NH III)
Matthew said, "Tell me, Lord, how the dead die, and how the living live."
The Lord said, "You have asked me about a saying [...] which eye has not seen, nor have I heard it, except from you. But I say to you that when what invigorates a man is removed, he will be called 'dead'. And when what is alive leaves what is dead, what is alive will be called upon."
Judas said, "Why else, for the sake of truth, do they <die> and live?"
The Lord said, "Whatever is born of truth does not die. Whatever is born of woman dies."

The exegesis of the Soul (NH II, 134)
Now it is fitting that the soul regenerates herself and become again as she formerly was. The soul then moves of her own accord. And she received the divine nature from the father for her rejuvenation, so that she might be restored to the place where originally she had been. This is the resurrection that is from the dead. This is the ransom from captivity. This is the upward journey of ascent to heaven. This is the way of ascent to the father.

Eckhart
Want in hetzelfde zijn van God waarin God boven het zijn en boven elk onderscheid staat, daar was ik zelf, daar wilde ik mezelf en onderkende ik mezelf om mezelf tot deze mens te maken. Daarom ben ik de oorzaak van mijzelf wat betreft mijn zijn, dat eeuwig is, en niet wat betreft mijn wording, die in de tijd plaats vond. En daarom ben ik ongeboren. en overeenkomstig mijn ongeborenheid kan ik nooit sterven. Overeenkomstig mijn ongeborenheid ben ik eeuwig geweest en ben ik nu en zal ik eeuwig leven. Dat wat ik ben als geborene moet sterven en tot niets vergaan, want dat is sterfelijk; daarom moet het met de tijd te gronde gaan. (...)
In dit besef ontvang ik dat God en ik één zijn. Daar ben ik wat ik was.
(Over God wil ik zwijgen, Preken van Meister Eckhart, vertaald door C.O. Jellema, Historische uitgeverij, Groningen 2001, p. 15, Beati pauperes spiritu.)

Krishnamurti
Er is geen dood als alle binding ophoudt. Zelfkennis is de open deur.
(De enige revolutie)

Eckhart
Hier, in deze armoede (zie logion 54, BM), krijgt de mens het eeuwige zijn terug dat hij eens was, nu is, en eeuwig zal blijven.



 


Reacties (1)

De boekrol is ineens niet meer heilig geworden. Jij bent zelf heilig geworden omdat je vanuit jezelf en in jezelf het woord Gods heiligt. Je overziet jezelf en alle dingen. Je leeft uit de levende kracht in jezelf. Verhalen deren je niet omdat je er op een ander niveau naar kijkt. Je hoeft geen verraad te plegen ten opzichte van je ware zelf. Je kijkt naar je leven met een glimlach.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: