De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion (dit is het laatste logion)


De gelijkwaardigheid van vrouwen

114

Simon Petrus zei tot hem:
Stuur Maria van ons weg, want vrouwen zijn het leven niet waard.
Jezus zei:
Zie, ik zal mij met haar verbinden en haar tot mens maken, opdat ook zij een levende geest worde, net als jullie mannen. Want ook iedere vrouw die mens wordt zal het koninkrijk der hemelen binnengaan.

 

Hier wordt de waardigheid ter discussie gesteld van Maria Magdalena en daarmee van alle vrouwen. En natuurlijk door Petrus, die ook in andere teksten die gevonden werden bij Nag Hammadi nogal vrouwvijandig blijkt te zijn.
De kerk van Rome houdt het erop dat deze Petrus de sleutel van de hemelpoort - die hij op zijn beurt weer van Jezus zou hebben gekregen - hoogstpersoonlijk naar Rome zou hebben gebracht. Of dat verhaal nu waar gebeurd is of niet, Rome beschouwt zich ook in zijn vrouwvijandigheid nog steeds als de erfgenaam van deze Petrus en vrouwen het priesterambt niet waard.
De menswording in de gnostiek staat voor het samenvallen met je ware zelf. Je bent dan niet meer gehecht aan een fictief beeld van jou, maar je bent wie je bent: mens met de mensen. Die menswording geldt zowel voor mannen als vrouwen.
Jezus zelf zal Maria Magdalena - want dat is ze - mens maken, zegt hij. Hij zal zich met haar verbinden, zich haar lot als onderdrukte vrouw aantrekken. En net als deze Maria Magdalena zijn ook alle andere vrouwen, uit alle tijden, voor Jezus volkomen gelijkwaardig aan mannen. Zo geldt dat in de gnostiek, tot en met de katharen in de dertiende eeuw.
Met een terugblik op het vorige logion: wie de werkelijkheid verdeelt in mannen en vrouwen en de vrouwen minderwaardig acht, maakt zich ook daarmee blind voor de heelheid van de schepping. Die plaatst zichzelf buiten het koninkrijk zoals dat in het evangelie van Thomas bedoeld is, waar voor ieder mens geldt: 'Jij bent mij in een andere vorm'. Daarvan kan niemand worden buitengesloten. In het koninkrijk dat uitgespreid is over de aarde zijn vele woningen.

Noot bij de vertaling

Een wederkerend punt van discussie is of Jezus zou hebben gezegd dat hij Maria tot mens zou maken, of tot man.
Vaak wordt vertaald dat hij haar mannelijk zal maken. En dat wordt dan weer aangegrepen om te beweren dat ook de Jezus van het Thomas-evangelie een lage dunk van vrouwen had.
Het betreft hier een vertaalprobleem. De teruggevonden koptische tekst van het Thomas-evangelie is een vertaling uit het Grieks. Bij die vertaling ontstaat een probleem voor de vertaling van het Griekse woord voor mens, antropos. Het koptisch kent geen passend onzijdig woord voor 'mens'. Daar waar in het Grieks antropos staat is dat in het koptisch steeds vertaald in 'man'.
Dat hier wel degelijk mens is bedoeld kunnen we afleiden uit het Evangelie van Maria Magdalena. Daar staat over Jezus: 'Hij heeft ons mens gemaakt'. Dat slaat daar ook op de mannelijke discipelen, niet alleen op Maria.
In het Evangelie van Maria Magdalena is het ook weer Petrus die vrouwonvriendelijk blijkt. Petrus zegt:
'Hij heeft toch niet gesproken met een vrouw, verborgen voor ons en niet in het openbaar, opdat we onszelf omkeren en allemaal naar haar luisteren? Heeft Hij haar verkozen boven ons?' (...)
Levi antwoordde, hij zei tot Petrus: 'Petrus, sinds eeuwigheid ben je driftig. Ik hoor je nu praten over vrouwen zoals die tegenstanders. Als de Verlosser haar waardig heeft gemaakt, wie ben jij zelf dan om haar te verwerpen? Ongetwijfeld, de Verlosser kent haar grondig. Daarom heeft Hij haar meer liefgehad dan ons. Laten we ons liever schamen en ons bekleden met de volmaakte mens.

Levi roept dus ook de mannelijk discipelen op om zich te bekleden met de 'volmaakte mens'.
Dat is dus duidelijk het thema: menswording. En dat slaat ongetwijfeld ook op dit logion.

Nog een tweede punt.
Gewoonlijk wordt hier vertaald:
Jezus zei:
Zie, ik zal haar leiden...


Maar dat staat er volgens mij niet in het koptisch. Er staat, letterlijk vertaald:
Ik mijzelf zal aantrekken haar

Ik vertaal dat met
Ik zal mij met haar verbinden.

Verbinden is het tegenovergestelde van wat Petrus wil:wegsturen. Dat is dus helder qua bedoeling, en ook literair een mooi contrast.
Hoe dan ook is het veel betekenisvoller dan
Ik zal haar leiden
Want het is juist in de kerk van Rome dat vrouwen geleid moeten worden. Jezus wil Maria Magdalena niet leiden, maar zich haar lot aantrekken. En dat is iets heel anders.
En het is werkelijk heel opmerkelijk dat hier toch meestal 'leiden' wordt vertaald. Het zit er kennelijk zo diep ingebakken dat vrouwen geleid moeten worden, dat, zelfs als het er echt niet staat, velen toch zien dat het er staat.
Ja, het Thomas evangelie is ook in dit opzicht nog steeds actueel.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.




Paulus, 1 Timoteüs 2:11-15:
11 Een vrouw dient zich gehoorzaam en bescheiden te laten onderwijzen; 12 ik sta haar dus niet toe dat ze zelf onderwijst of gezag over mannen heeft; ze moet bescheiden zijn. 13 Want Adam werd als eerste geschapen, pas daarna Eva. 14 En niet Adam werd misleid, maar de vrouw; zij overtrad Gods gebod. 15 Ze zal worden gered doordat ze kinderen baart, als ze tenminste volhardt in het geloof, de liefde en een heilige, ingetogen levenswijze.

Paulus 1 Korintiërs 11
3 Ik moet u echter nog het volgende zeggen.
Christus is het hoofd van de man, de man het hoofd van de vrouw en God het hoofd van Christus.(...)
5 Maar een vrouw maakt haar hoofd te schande wanneer ze met onbedekt hoofd bidt of profeteert, want ze is in dat geval precies hetzelfde als een kaalgeschoren vrouw.
6 Een vrouw die haar hoofd niet bedekt, kan zich maar beter laten kaalknippen. Wanneer ze dat een schande vindt, moet ze haar hoofd bedekken.
8 De man is immers niet uit de vrouw voortgekomen, maar de vrouw uit de man;
9 en de man is niet omwille van de vrouw geschapen, maar de vrouw omwille van de man.

1 Korintiërs 14
35 Als ze iets willen leren, moeten ze het thuis aan hun man vragen, want het is een schande voor een vrouw als ze tijdens een samenkomst spreekt.

Handelingen
In het Boek Handelingen, hoofdstuk 18, worden Priscilla en Aquila voorgesteld als trouwhartige voorgangers voor Christus. Priscilla’s naam wordt eerst genoemd, wat waarschijnlijk aangeeft dat zij “prominenter” in de bediening aanwezig was dan haar echtgenoot.

Eckhart
Toen God de mens maakte, maakte Hij de vrouw uit de zijde van de man, opdat zij zijn gelijke zou zijn. Hij maakte haar niet uit het hoofd van de man, noch uit diens voeten, zodat zij noch vrouw noch man voor hem zou zijn, maar Hij maakte haar zo dat zij zijn gelijke was. Zo moet de rechtvaardige ziel als gelijke bij God zijn en als naaste bij Hem zijn, precies terzelfder hoogte, niet lager of hoger. (Over God wil ik zwijgen, II Preken, Meister Eckhart, p. 160, Hist. Uitg. Groningen, 2001) (Ingezonden door Toon Desmet)

Externe link
Thomas 114, collected commentary

 


Reacties (5)

Hmm voor mij persoonlijk is evenwaardigheid een hoogste goed dat uit god voorkomt

Persoonlijk las ik dingen in paulus die me verrijkte maar op gebied van de vrouw heb ik het nog niet helemaal begrepen als je het letterlijk zou nemen, maar tja das wel is probleem met de bijbel @lol en het bewonderingwaardige tegelijkertijd

Maar wou graag opmerken dat Jezus in de samiritaanse vrouw en de vrouw die gestenigd zou worden (laat hij die niet gezondigd heeft de eerste steen werpen)en bij de twee zussen marta en ben andere naam kwijt. Gewoon die evenwaardigheid laat zien misschien zelfs bevrijding of verhoging als mens:P parrallelen als om dat onderwerp gaat? die erbij horen


Pepijn,
Die nare tekst over de vrouwen bij Paulus geldt als een latere toevoeging, niet van Paulus zelf dus. Die is toegevoegd nadat het christendom romeins werd. In de romeinse cultuur waren vrouwen volstrekt nietswaardig. Zo werd de leer van Jezus aangepast aan de romeinse cultuur.
In de gnostiek, die ik steeds overtuigder ga zien als de oorspronkelijke leer van Jezus, zijn vrouwen volkomen gelijkwaardig aan mannen. De Bron van alle zijn, of die nu verschijnt in in de gedaante van man of vrouw, is in alle vormen gelijkwaardig aanwezig.
Daarbij past de overtuiging" "De ene mens is de andere mens heilig". Of je nou man of vrouw bent, beide zijn heilig, zonder onderscheid.


Het verhaal van Pinsteren, waarbij de Heilige Geest neerdaalt op de apostelen, is een verhaal dat de autoriteit van de rooms-katholieke priesters moest bevestigen. Want de roomskatholieke priesters zijn de erfopvolgers van de apostelen, stelde Rome en zo ziet ze dat nog. Die neerdaling op alleen de apostelen maakte de apostelen zogenaamd onfeilbaar, zoals later alleen nog voor de Paus gold.
Maar voor de gnostici heeft elk mens toegang tot de Heilige Geest, wat dat verder ook moge betekenen.
Dat wordt mooi verbeeld in de Duif van Minerve. Zie Duif van MInerve
De christelijke duif daalt neer, komt van boven tot de mens. De gnostische duif stijgt op als een activiteit van de mens zelf.


De Mens is nondualistisch. Man noch vrouw of man en vrouw. Het lijkt erop dat de toewijding van Paulus anders was dan die van Maria Magdalena of Johannes. Hij gebruikt het zwaard, verlogend staat achteraf bij de kruisiging. Paulus staat dichter bij het algemeen gangbaar menselijk karakter. Maria en Johannes stonden dichter bij Jezus.


Ook hier gaat het in gnostische zin weer om het beeld dat de ander van je heeft. Of liever gezegd het oordeel dat de ander over je heeft en daarmee bepaalt wat je goed of niet goed doet. Als je een wordt met jezelf (je oorspronkelijke gelaat aanneemt) dan wordt je een volkomen Mens. Dat is natuurlijk heel iets anders dan de orthodoxe rol die je krijgt aangemeten.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: