De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Meesterschap is terzijde van dogma's en leerstelligheid

13

Jezus zei tot zijn leerlingen:
Vergelijk me eens met iemand
en vertel me op wie ik lijk.
Simon Petrus zei tot hem:
Je lijkt op een rechtvaardige engel.
Matteüs zei tot hem:
Je lijkt op een wijze filosoof.
Thomas zei tot hem:
Meester, mijn mond staat mij niet toe
te zeggen op wie je lijkt.
Jezus zei:
Ik ben jouw meester niet.
Omdat jij hebt gedronken,
ben je dronken geworden van de opwellende bron
die ik je heb getoond.
En hij nam hem terzijde,
en trok zich met hem terug, en sprak drie woorden tot hem.
Toen Thomas terugkeerde naar zijn metgezellen,
vroegen zij hem:
Wat heeft Jezus tegen je gezegd?
Thomas zei tot hen:
Als ik jullie een van de woorden vertel die hij mij gezegd heeft,
zul je stenen opnemen
en naar mij werpen:
een vuur zal komen uit de stenen
en jullie verbranden.

 

Petrus en Matteüs menen Jezus te kennen. Maar wat doen ze? Ze plakken alleen maar een bestaand sociaal etiket op Jezus: engel, filosoof, en ze denken dat hij dat is, dat zijn wezen samenvalt met die woorden. Dat zijn de conventionele ideeën die blind maken, die maken dat je je medemens niet werkelijk ziet. Ze menen Jezus te kennen, maar hun kennis is tweedehands. Daardoor kennen ze Jezus juist niet.
Jezus heeft Thomas geleerd werkelijk te zien. Thomas begrijpt dat de Jezus die hij gezien heeft niet te vatten is in woorden, in conventionele ideeën.
Thomas ziet Jezus in zijn ware, liefdevolle werkelijkheid. Zijn blindheid is opgeheven.

Maar niettemin begaat ook Thomas hier een grote, maar heel begrijpelijke vergissing. Hij denkt dat alleen Jezus zo liefdevol is en hijzelf niet. Jezus zet die vergissing recht. Thomas noemt Jezus "meester". Maar Jezus antwoordt heel verrassend: "Ik ben je meester niet".
Wat Thomas in Jezus ziet kan hij ook in zichzelf realiseren.
Jezus wil geen meester zijn van een medemens. Jezus heeft Thomas wel iets getoond: zichzelf in zijn ware aard. Thomas moet nu nog de moed verzamelen om te durven erkennen: Wat ik in Jezus heb gezien, zo ben ik ook zelf, wat ik in Jezus zag is de spiegel van mijn eigen wezen.

Dat is een geweldige sprong, want daarmee moet hij niet alleen over zichzelf alle ideeën en conventies durven loslaten, zoals over Jezus. Hij moet bovenal de vermeende veiligheid durven loslaten dat er een meester is die hem vertelt hoe hij moet zijn en wat hij te doen heeft. Hij is zijn eigen meester, zoals ook Jezus voor zichzelf zijn eigen meester is. Als hij daarop durft vertrouwen zal alle uiterlijke zekerheid, die niets anders is dan een krampachtig vastklampen aan lege schijn, uiteenspatten bij het ontwaken van het eigen meesterschap.
Jezus helpt hem daarbij en neemt Thomas terzijde. Precies, terzijde, want de ervaring van meesterschap, zo leert Jezus hem, is terzijde van alle dogmatiek en leerstelligheid. Het is het loslaten van elk conventioneel schijnweten, ook over jezelf. Alleen terzijde daarvan kan Thomas zichzelf kennen, zichzelf zien.

Maar, het loslaten van alle uiterlijke zekerheden is uiterst bedreigend voor wie liever wil geloven in woorden, en daarin zijn veiligheid vestigt. Zo iemand zal naarstig blijven zoeken naar zekerheden in van alles en nog wat buiten zichzelf. En als iemand die schijnzekerheid bedreigt, zal die het gevaar lopen gekruisigd, gestenigd, verbrand of met een Kalashnikov neergeknald te worden. Thomas beseft dat gevaar.
Jezus bemoedigt Thomas de sprong in de schijnbare leegte te wagen om daar zijn eigen oorspronkelijke meesterschap terug te vinden.



De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.


 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Matteüs 16:13
Toen Jezus in het gebied van Caesarea Filippi kwam, vroeg hij zijn leerlingen: "Wie zeggen de mensen dat de Mensenzoon is?" Ze antwoordden: "Sommigen zeggen Johannes de Doper, anderen Elia, weer anderen Jeremia of een van de andere profeten."15 Toen vroeg hij hun: "En wie ben ik volgens jullie?" 16 "U bent de messias, de Zoon van de levende God" antwoordde Simon Petrus. 17 Daarop zei Jezus tegen hem: "Gelukkig ben je, Simon Barjona, want dit is je niet door mensen van vlees en bloed geopenbaard, maar door mijn Vader in de hemel. 18 En ik zeg je: jij bent Petrus, de rots waarop ik mijn kerk zal bouwen,
en de poorten van het dodenrijk zullen haar niet kunnen overweldigen. 19 Ik zal je de sleutels van het koninkrijk van de hemel geven, en al wat je op aarde bindend verklaart zal ook in de hemel bindend zijn, en al wat je op aarde ontbindt zal ook in de hemel ontbonden zijn." 20 Daarop verbood hij de leerlingen ook maar tegen iemand te zeggen dat hij de messias was.

Marcus 8:27
Jezus vertrok met zijn leerlingen naar de dorpen in de buurt van Caesarea Filippi. Onderweg vroeg hij aan zijn leerlingen: "Wie zeggen de mensen dat ik ben?" 28 Ze antwoordden: "Johannes de Doper, en anderen zeggen Elia, en weer anderen zeggen dat u een van de profeten bent." 29 Toen vroeg hij hun: "En wie ben ik volgens jullie?" Petrus antwoordde: "U bent de messias." 30 Hij verbood hun op strenge toon om met iemand hierover te spreken.

Lukas 6:46
46 Waarom roepen jullie “Heer, Heer” tegen mij, maar doen jullie niet wat ik zeg? 47 Ik zal jullie vertellen op wie degene lijkt die bij me komt, naar mijn woorden luistert en ernaar handelt: 48 hij lijkt op iemand die bij het bouwen van zijn huis een diep gat groef en het fundament op rotsgrond legde. Toen er een overstroming kwam, beukte het water tegen het huis, maar het stortte niet in omdat het degelijk gebouwd was. 49 Wie wel naar mijn woorden luistert maar niet doet wat ik zeg, lijkt op iemand die een huis bouwde zonder fundament, zodat het meteen instortte toen het water ertegen beukte en er alleen een bouwval overbleef.’

Johannes 4
‘Iedereen die dit water drinkt zal weer dorst krijgen,’ zei Jezus, 14 ‘maar wie het water drinkt dat ik hem geef, zal nooit meer dorst krijgen. Het water dat ik geef, zal in hem een bron worden waaruit water opwelt dat eeuwig leven geeft.’

Johannes 13
‘Jullie zeggen altijd “meester” en “Heer” tegen mij, en terecht, want dat ben ik ook.
Deze uitspraak van Jezus in het evangelie van Johannes is in contrast met dit logion, waar Jezus zegt: "Ik ben je meester niet". Zie ook logion 108.



 


Reacties (12)

Zoals Bram aangeeft “ Thomas denkt dat alleen Jezus zo is”. Wie oren heeft die hore. Jezus was er niet op uit volgelingen te krijgen, maar compagnons. Mensen die vanuit zichzelf naar buiten zouden treden. En hun licht niet onder een korenmaat zouden zetten. Het gaat om de eigen ervaring. Als je alle franje weghaalt blijft het eigen beleven en de liefde over. Het gaat niet over Thomas, maar over ons Zelf. Jezus sprak ook niet over goed en slecht. Want hij oordeelde niet. Hij had het in het Aramees over rijp en onrijp ( zie Neil Douglas-Klotz “Het verborgen evangelie” Ankh-Hermes, p.11).


Meesterschap

Ik ben mijzelf meester.
In mij stroomt een bron
van wijsheid en liefde.
Deze bron aan te boren
is meesterschap.

Ik zie mijzelf
zoals ik ben:
een god in mijzelf,
mijn geestzelf.

Peter van de goolberg


Je dient te weten dat ik blind ben en geen globaal overzicht heb op het scherm. Ik kan slechts de regel lezen daar waar de cursor zich bevindt.

Toen ik de woorden van Jezus las: "En hij nam hem terzijde, en trok zich met em terug, en sprak drie woorden tot em." kwamen bij mij de woorden "Ik ben jou" en "Jij bent ik" spontaan bij me op. tot mijn stomme verbazing werden deze 3 woorden niet vermeld. Ik bedoel niet mijn 3 woorden maar dewelke Jezus zou hebben gezegd.

Ik ben behoorlijk nieuw op deze site en wil me absoluut niet aanmatigend opstellen. Echter liet deze logion me niet los en voel ik me gedwongen om hierop te reageren. Dit wat ik wil zeggen is natuurlijk puur hypothetisch.

Stel dat Jezus zou hebben gezegd: "Ik ben jij." Voor de volgeling Thomas zou dit schokkerend zijn, want dan zou Jezus die hij zijn meester noemt zich tot zijn niveau verlagen. Iets dat voor Thomas ondekbaar zou zijn. Tenslotte beschouwd hij zich slechts als een leerling/volgeling.

Echter mocht Jezus gezegd hebben: "Jij bent ik." dan zou dit voor Thomas als een bliksemschicht bij heldere hemel inslaan als een bom, want dan zou Jezus, die hij nog steeds als zijn meester ziet, hem optillen naar zijn niveau. Hem als het ware verheffen naar hetzelfde voetstuk dat voor zijn volgelingen een onbereikbaar doel lijkt.

Geen van beide opties is voor Thomas een geruststellende gedachte. Zijn mede volgelingen zouden het als blasfemie beschouwen en hem daadwerkelijk kunnen stenigen.

Wat zegt dit over Thomas en zijn mede volgelingen. Volgens mijn gedachtengang lijkt het me dat Thomas rijp was om deze woorden te ontvangen. Waarschijnlijk omdat Jezus begreep dat hij niet zomaar klakkeloos de woorden van Jezus nakauwde, maar de achterliggende boodschap begreep.

Wat zegt dit dan over de andere decipelen. Dat zij nog op geen stukken na klaar waren om te begrijpen dat wat Jezus vertegenwoordigd ook in hen aanwezig is. Iets dat hij klaarblijkelijk in Thomas wel zag.

Indien ik er compleet naastzit, dan zou ik het werkelijk waarderen dat je me hierin corrigeert. Zoals ik al zei ben ik heel nieuw op deze site. Ik ben ondertussen 55 en heb me steeds gevoeld alsof ik op een eiland heb gewoond, maar nu lijkt het alsof ik thuis kom.


Beste Romain, weet je dat er ook een luisterboek van mijn boek over het Thomas evangelie bestaat?


@Stel dat Jezus zou hebben gezegd: "Ik ben jij." Voor de volgeling Thomas zou dit schokkerend zijn, want dan zou Jezus die hij zijn meester noemt zich tot zijn niveau verlagen. Iets dat voor Thomas ondekbaar zou zijn. Tenslotte beschouwd hij zich slechts als een leerling/volgeling.

Echter mocht Jezus gezegd hebben: "Jij bent ik." dan zou dit voor Thomas als een bliksemschicht bij heldere hemel inslaan als een bom, want dan zou Jezus, die hij nog steeds als zijn meester ziet, hem optillen naar zijn niveau. Hem als het ware verheffen naar hetzelfde voetstuk dat voor zijn volgelingen een onbereikbaar doel lijkt.

Optie 3; Er is geen sprake van verlagen en ook niet van verhogen, Thomas is één met Jezus.
Daar waar er geen verschillen zijn, de dualiteit is opgeheven, dit is een brug (of meer) te ver voor de andere discipelen.


Beste Yvonne

Ik ben het volmondig eens met wat( jij in optie 3 naar voren brengt.

Echter komt hierdoor bij mij een volgende bedenking naar boven.

Iedereen kent de uitdrukking "Jij ongelovige Thomas". Indien het over dezelfde Thomas gaat; impliceert dit dan niet automatisch dat de andere volgelingen nooit tot "hét" inzicht zijn gekomen?

Beste Bram

Bedankt voor de tip over jouw boek in gesproken versie. Ondertussen heb ik het besteld.


Beste Romain, je vraagt me om jou te bevestigen of te corrigeren in jouw uitleg van de drie woorden van Jezus. Maar zo ga ik daar helemaal niet mee om. Dat er maar één waarheid zou bestaan en elke andere uitleg dus fout, die opvatting bepaalt niet mijn relatie tot deze teksten.
Ik probeer die teksten allereerst te begrijpen vanuit hun historische context. Dat is alleen al een waagstuk. En vervolgens voeg ik daar mijn eigen, persoonlijke inzichten en ervaringen aan toe.
Je bent dus wat mij betreft vrij om ook je eigen gang te gaan met het duiden van die teksten. Als 'Ik ben jou', of "Jij bent mij" bij jou opgeroepen wordt door dit logion, dan is dat kennelijk iets van waarde voor jou. Prima. Lezen is altijd een dialoog tussen tekst en lezer.
Maar wel wil ik opmerken dat jouw uitleg taalkundig zwak is. Jezus sprak Aramees, en het evangelie van Thomas is oorspronkelijk geschreven in het Grieks. Dat 'Ik ben jou' en 'Jij bent mij' in het Nederlands toevallig drie woorden zijn, stemt niet overeen met Aramees en Grieks.

Overigens is de Thomas van het evangelie van Thomas dezelfde als 'de ongelovige' uit het evangelie van Johannes. Voor mij impliceert dat verder niet wat jij daarin ziet. Ook daarin denk je voor mij te letterlijk. Ik weet alleen dat Johannes lang na Jezus de zienswijze van Thomas verwierp en hem daarom in zijn tekst de ongelovige noemde. Dat was van Johannes niet zo netjes. Daarmee begon toen al de strijd van de kerk tegen de gnostiek.


Romain, als je meer wilt weten over het verschil tussen Thomas en Johannes, klik dan op de link hierna:
Thomas en Johannes


Hoi Romain,
Jouw vraag of implicatie of de andere leerlingen nooit tot hét inzicht zijn gekomen interesseert mij eigenlijk niet. Het gaat mij meer om of ik tot inzicht kom, de verhalen zie ik meer als richting wijzer.
De vinger die wijst naar de maan, is niet de maan.
Maar 'het' inzicht ben ik ook niet mee bezig. ..
Vind het gewoon leuk om hiermee bezig te zijn.
;-))


Beste Bram

Toen de woorden "Jij bent ik" en/of "Ik ben jij" in mij opkwamen besefte ik maar al te goed dat dit niet overeen zou komen met de 3 woorden die Jezus in het Aramees zou hebben gezegd. Vertaald naar het Nederlands zouden het misschien inderdaad 4, 5 of 6 woorden zijn. Ik vroeg daarom niet naar een bevestiging of correctie van deze 3 woorden, maar naar een eventuele correctie van mijn gedachtengang over wat ik daarna schreef.

"Stel dat Jezus zou hebben gezegd: "Ik ben jij." Voor de volgeling Thomas zou dit schokkerend zijn, want dan zou Jezus die hij zijn meester noemt zich
tot zijn niveau verlagen. Iets dat voor Thomas ondenkbaar zou zijn. Tenslotte beschouwd hij zich slechts als een leerling/volgeling.

Echter mocht Jezus gezegd hebben: "Jij bent ik." dan zou dit voor Thomas als een bliksemschicht bij heldere hemel inslaan als een bom, want dan zou Jezus,
die hij nog steeds als zijn meester ziet, hem optillen naar zijn niveau. Hem als het ware verheffen naar hetzelfde voetstuk dat voor zijn volgelingen
een onbereikbaar doel lijkt.

Geen van beide opties is voor Thomas een geruststellende gedachte. Zijn mede volgelingen zouden het als blasfemie beschouwen en hem daadwerkelijk kunnen
stenigen."

Ondertussen heb ik ook de link geopend van Thomas en Johannes. Ik begrijp niet wat je bedoeld met dat ik het blijkbaar te letterlijk neem. Wat ik wel begrijp is dat je bij die link bij Thomas en Johannes regelmatig verwijst naar logion x, xx, xxx enz.

Ik kan me hierbij niet van het gevoel ontdoen dat ik alvorens het waag om een reactie te plaatsen ik maar beter eerst alle logions kan lezen.

Neem me dus absuluut niet kwalijk dat ik me als beginneling op dit gebied heb willen uiten.



Romain, waarom zou je eerst het hele Thomas-evangelie moeten lezen voor je hier vragen stelt?
Je bent onderweg, waar ook in deze tekst, welkom met al je vragen en opmerkingen.


Geloof Me toch: Ik ben in de Vader en de Vader is in Mij; of geloof het anders op grond van de daden. Joh.14-11




 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: