De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Wat Jezus te vertellen heeft is nieuw

17

Jezus zei:
Ik zal je geven wat geen oog heeft gezien
en wat geen oor heeft gehoord
en wat geen hand heeft aangeraakt
en wat boven elke gedachte verheven is.

 

Kan een tekst nog duidelijker zijn? Gewoonlijk wordt Jezus gezien als de vervulling van het Oude Testament. Maar niet in de gnostiek. Daar betekent Jezus juist een breuk met het Oude Testament. De God van Jezus is een God van liefde en kan onmogelijk dezelfde zijn als de wraakzuchtige God uit het Oude Testament, vertellen vele gnostische teksten.
Maar dat is zeker niet de enige vernieuwing die Jezus inbracht. Allerlei woorden die in de joodse cultuur een traditionele uitleg hadden gekregen, worden door Jezus van een nieuwe betekenis voorzien.
Zo wordt bijvoorbeeld het opstandingsverhaal uit het boek Daniël herzien. Onder de opstanding werd in de Joodse traditie verstaan de opstanding uit de lichamelijke dood van de mensen aan het eind der tijden. Maar de gnostische Jezus beschrijft de opstanding als een spiritueel proces in de mens zelf.
Daarom past hier een waarschuwing, misschien vooral voor de eigentijdse toehoorders van Jezus: Pas op, dit is anders dan je misschien al meende te weten. Het is iets wat je niet met je zintuigen kunt waarnemen. Je kunt het ook niet vatten met het denken. Het is echt anders. Daar hoort ook een andere manier van verstaan bij.

Noot bij de vertaling
De laatste zin van dit logion wordt vaak vertaald als ‘en wat nog niet in het hart is opgekomen,’of een vergelijkbare vertaling met daarin het woord hart.
Hier staat i.p.v. hart: ‘gedachte.’
In de tijd van Jezus had het woord ‘hart’ een andere betekenis dan in onze tijd. Wij zeggen in onze tijd dat een mens denkt met zijn hoofd. Maar toen meende men dat een mens denkt met zijn hart. Naar de bedoelde betekenis is het woord ‘gedachte’ hier dus wel degelijk correct.
Die oude betekenis van denken met je hart vind je nog terug in de Engelstalige zegswijze 'learning by hart', in het Nederlands 'uit je hoofd leren'.
In sommige engelse vertalingen kwam ik hier het woord ‘mind’ tegen. Daar volgt men dus voor de vertaling in hedendaags engels ook de betekenis die het woord hart had in de tijd van Jezus.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.



 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Bijbel

Psalm 115
Zij hebben ogen maar zien niet, oren hebben zij maar horen niet, zij hebben een neus maar ruiken niet, handen hebben zij maar tasten niet, hun voeten maar gaan niet, zij geven geen geluid in hun keel. (Dit betreft gesneden beelden van afgoden.)

Jesaja 42
18 Doven, luister! Blinden, open je ogen en zie!
19 Is er iemand zo blind als mijn dienaar,
zo doof als de bode die ik zend?
Is er iemand zo blind als dit gestrafte volk,
blind als de dienaar van de HEER?
20 Het ziet veel, maar onthoudt niets,
het heeft zijn oren open, maar hoort niets.

Jesaja 43
8 Laat dit volk naar voren treden,
een blind volk, ook al heeft het ogen,
doof, ook al heeft het oren.

Jesaja 48:14
Van nu af kondig ik jullie iets nieuws aan,
gebeurtenissen in de toekomst verborgen,
gebeurtenissen waarvan je geen weet hebt.
Ze zijn een schepping van nu,
niet van vroeger,
Nooit eerder hoorden jullie zoiets.
Anders zou je kunnen zeggen:
Dat wisten we al.
Nee, hiervan hebben jullie nog nooit gehoord,
hiervan heeft niemand ooit geweten,
nooit eerder kwam zoiets je ter ore.

1 Korintiërs 2:9
Maar het is zoals geschreven staat: ‘Wat het oog niet heeft gezien en het oor niet heeft gehoord, wat in geen mensenhart is opgekomen, dat heeft God bestemd voor wie hem liefheeft.’

Nag Hammadi

Gebed van Paulus de apostel NHC 1.1
Geef ons wat geen oog heeft gezien, en wat geen oor van de heersers heeft gehoord, en wat nog door niemand is bedacht.

Evangelie van de Waarheid 2
De Onbegrijpelijke en Ondenkbare die boven elke gedachte verheven is.

Democritos
(460-370 vC)

Er zijn van Democritos alleen tekstfragmenten overgeleverd. Daarvan volgt hier een selectie:

De waarheid ligt in het diepe.

Wij nemen in werkelijkheid niets waar wat niet bedrieglijk is, maar alleen datgene wat verandert, al naar de toevallige gesteldheid van ons lichaam en de toestromende of tegenwerkende invloeden.

Sextus Empiricus over Democritos:
Er zijn twee vormen van kennis. De ene daarvan is mogelijk door de zintuigen, de andere door het denken. De laatste noemt hij de ware, omdat deze ons zelf de zekerheid omtrent de waarheid verschaft; daarentegen noemt hij de kennis middels de zintuigen de duistere, omdat deze, zo zegt hij, niet in staat is de waarheid te onderscheiden.(...)
Er zijn twee vormen van kennis, zegt hij, de ware en de duistere; tot de duistere behoren alle volgende: het gezicht, het gehoor, de reuk, de smaak en het gevoel. De ware kennis is daarvan echter geheel verschillend.
Wanneer een voorwerp te klein is, zodat de duistere kenvorm het niet zien, horen, ruiken, proeven of met de tastzin waarnemen kan, dan is een betere kenvorm nodig, de ware, omdat ze een verfijnder vermogen tot kennis van de waarheid bezit, namelijk het denken.

Schijnbaar is zoetheid, schijnbaar is bitterheid, schijnbaar het warme, schijnbaar het koude, schijnbaar de kleur; eeuwig alleen zijn de atomen en de leegte.

Upanishads

Kena Upanishad

Dat wat niet gezien wordt met het oog,
maar waardoor het zien zelf gezien wordt,
ken dit waarlijk als de Brachman,
niet wat het volk als Brachman eert.

Dat wat niet gehoord wordt met het oor,
maar waardoor het horen gehoord wordt,
ken dit waarlijk als de Brachman,
niet wat het volk als Brachman eert.

Het wordt gedacht, door wie Het niet gedacht wordt.
Door wie Het gedacht wordt, die kent het niet.
Het wordt niet gekend door de kennenden.
(is dus boven elke menselijke gedachte verheven).

Ingezonden door Hans Tuinte.
Bron:
Ir. J.A. Blok
Tekstfragmenten uit de Upanisjads
Kluwer, Deventer, 1956



 


Reacties (5)

Ik zie hier een prachtige paralel met een van de Oepanisjad's daarin staat onder andere:

Dat wat niet gezien wordt met het oog,
maar waardoor het zien zelf gezien wordt,
ken dit waarlijk als de Brachman,
niet wat het volk als Brachman eert.

*(Brachman staat voor het "Ene" niet in woorden uit te drukken, te vergelijken met de gnostische betekenins van "God") en verder.... in de zelfde volgorde....

Dat wat niet gehoord wordt met het oor,
maar waardoor het horen gehoord wordt,
ken dit waarlijk als de Brachman,
niet wat het volk als Brachman eert.

....

Het wordt gedacht, door wie Het niet gedacht wordt.
Door wie Het gedacht wordt, die kent het niet.
Het wordt niet gekend door de kennenden.
(is dus boven elke menselijke gedachte verheven).

Mooi hè, net als het Thomas Evangelie staan de Oepanisjads vol met heerlijke wijsheden en filosofieen.





Ik zal je geven wat geen oog heeft gezien
en wat geen oor heeft gehoord
en wat geen hand heeft aangeraakt
en wat boven elke gedachte verheven is.

Jezus lijkt hier zodanig te spreken dat hij ieders hart raakt. Juist datgene zegt dat die ander nodig heeft. En die ander juist hoort wat die nodig heeft. Niet een preek van 'zo moet je zijn', maar een gesprek van hart tot hart. Iedere keer weer nieuw. Het levende water. Opdat we los komen uit waar we aan vast zijn komen te zitten. Opdat we vrij onze weg kunnen gaan zonder vast te zitten aan het verleden.

Woorden van liefde en barmhartigheid zijn volslagen nieuw. Nadruk op talenten die je hebt gekregen. Het individu en het eigen willen (dus niet de stammencultuur) staat voorop. Essentieel is hier dat het je wordt gegeven. Waarna de Liefde niet zegt " dit is van mij", maar "het is van jou". het is anders dan je verwacht of gewend bent. Van een ander niveau. Maar wat je wel in je Zelf herkent. Als je goed luistert en ruimte maakt in je hart.


Prachtig verwoord Frits.
Dank je!
Ik herhaal het hier nog maar eens, want zo voel ik het ook.

@: Jezus lijkt hier zodanig te spreken dat hij ieders hart raakt. Juist datgene zegt dat die ander nodig heeft. En die ander juist hoort wat die nodig heeft. Niet een preek van 'zo moet je zijn', maar een gesprek van hart tot hart. Iedere keer weer nieuw.



Het Christuszelf

Het is ongrijpbaar voor de fysieke zintuigen.
Het is ongrijpbaar voor het rationele denken.
Alleen met je hart kun je het waarnemen.
Het is de verbinding met je oorsprong.
Het is je ware Zelf.

Peter van de Goolberg



Ik vertaal dit logion als: Ik zal je de inspiratie geven, waardoor je de werkelijkheid op een andere manier, de Christus manier, gaat zien. Dat schept de mogelijkheid om op helende manier te gaan leven. Zo zijn we gewend elkaar als individuen te zien. We kunnen elkaar ook zien als cellen van een groter lichaam. Daardoor wordt het vanzelfsprekend dat we ook gaan zorg dragen voor elkaar en onze omgeving, die ook een onderdeel is van dat grotere lichaam. Ik zie deze inspiratie als uiting van de liefde die ons dat nieuwe inzicht geeft.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: