De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Het koninkrijk is in je hart

3

Jezus zei:
Als jullie profeten zeggen:
Zie, het koninkrijk is in de hemel,
dan zullen vogels je voorgaan.
Wanneer zij zeggen: Het is in de zee,
dan zullen vissen je voorgaan.
Maar, het koninkrijk is in je hart
én in je oog.
Als je jezelf kent,
dan zul je ook gekend worden,
en je zult beseffen
dat ook jij een kind bent van de levende vader.
Maar ken je jezelf niet,
dan verkeer je in armoede.
Dan ben je zelf de armoede.

 

Jezus was een Jood, en hij sprak tot Joodse toehoorders. De taal en de beelden die hij gebruikte pasten in de Joodse cultuur. Maar tegelijkertijd is wat hij hier zegt over het koninkrijk verrassend anders, vooral voor de Joodse oren van die tijd. Ja, dat is werkelijk heel anders.
Het ‘koninkrijk’ was een belangrijk thema in de Joodse cultuur.
Wat was de bekende, algemeen gedeelde opvatting daarover onder de Joodse toehoorders van Jezus?

Het koninkrijk waarover de profeten n het Oude Testament spraken, dat is het beloofde land, ergens op aarde, waar ooit vrede en gerechtigheid zullen heersen. Maar dat was er nog niet. Het is er nog steeds niet. Misschien komt het pas aan het eind der tijden. Of zelfs pas na je dood, in de hemel. Het is óf ergens anders op aarde, óf in de toekomst, óf in de hemel.
Kortom, het is niet hier en nu.

Jezus drijft op subtiele wijze de spot met die opvatting. Als het in de hemel is, is het niet voor jou, want je bent helaas geen vogel. Als het in de zee is, is het niet voor jou, want je bent jammer genoeg geen vis.

Nee, zo is het dus niet. Het koninkrijk is niet ergens anders. Waar is het koninkrijk dan wel? Wat is de verrassende, nieuwe zienswijze die ons hier getoond wordt?
Het koninkrijk kan niet dichterbij zijn dan waar Jezus het hier plaatst. Wat zegt hij precies?
In het koptisch origineel staat letterlijk: ‘het koninkrijk is in je binnenste en in je oog.’

Ja, dat is nieuw, werkelijk revolutionair nieuw. Het koninkrijk is niet ergens anders op aarde. Je kunt er dus niet met de auto of het vliegtuig heen. Het is ook niet in de toekomst, dus je hoeft er niet op te wachten, al zeker niet tot na je dood.

Wil je op zoek naar het koninkrijk? Zoek dan in jezelf. Daar zul je het vinden. En als je het daar gevonden hebt, zul je op een andere manier naar de wereld kijken. Dan zul je het koninkrijk overal om je heen zien. Wie in zichzelf ‘het koninkrijk’ realiseert zal datzelfde koninkrijk in de hele wereld kunnen herkennen. Niet omdat dan de wereld anders geworden is, maar omdat je anders kijkt.
Het koninkrijk ‘zien’, in de kosmos, in de natuur, in je medemensen, is niet een afstandelijke observatie van een objectieve waarheid, het is een actieve manier van ‘zien’, van kijken met je hart. Haal eerst de balk uit je eigen oog, daarna zul je een andere wereld zien, de wereld die verbonden is met de gesteldheid van je binnenste.
Dat is voor die tijd, en misschien wel voor alle tijden, werkelijk een revolutionair antwoord. Hiermee wordt door Jezus een volstrekt nieuwe zienswijze (ja, ziens-wijze) gepresenteerd. Dit antwoord maakt de Jezus van het Thomas evangelie uniek. Deze Jezus is een groots mens met een grootse visie.
Deze Jezus spreekt weliswaar in Joodse begrippen, maar zijn boodschap is universeel menselijk.

Maar, wacht even, wat is dat koninkrijk in jezelf nu precies? Hoe kunnen we de weg naar het koninkrijk in onszelf vinden?
Vraag het aan een kind; zie het volgende logion.

Toelichting bij de vertaling
Meestal wordt hier vertaald: ‘... het koninkrijk is in jou en buiten jou.’ Dat klinkt mooi, maar in het koptisch origineel staat letterlijk: ‘het koninkrijk is in je binnenste en in je oog’. ‘Binnenste’ en ‘oog’ vormen samen literair geen fraaie tegenstelling, dus is de verleiding groot daar ‘binnen’ en ‘buiten’ van te maken. Maar dan verliest men de betekenis van het origineel uit het oog (ja, uit het oog!). Het origineel zegt mijns inziens nadrukkelijk dat je de gesteldheid van je innerlijk weerspiegeld zult zien in de wereld om je heen. Wie in zichzelf ‘het koninkrijk’ realiseert zal dus datzelfde koninkrijk in de hele wereld kunnen herkennen en ook in andere mensen.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



U vindt hier alle logions uit het Thomas evangelie over het koninkrijk

Oxyrhynchus
(Griekse versie van het Thomas Evangelie, waarvan fragmenten werden gevonden bij Oxyrhynchus, in Egypte, niet ver van Nag Hammadi.)

Jezus zei:
[Als] zij die onze aandacht trekken zeggen:
[Zie,] het koninkrijk is in de hemel,
zijn de vogels er [eerder dan jij.
Wanneer zij zeggen:]
Het is onder de aarde,
[zullen] de vissen van de zee je [voorgaan.]
Het konink[rijk van God] is zowel in jou [als buiten] jou.
[Wie zichzelf] kent, zal het vinden;
en jezelf kennende, zul je
beseffen dat je [kinderen] bent
van de levende va[der.
Maar] ken je jezelf niet,
dan [verkeer je in] armoede,
je bent die arm[oede] zelf.


Bijbel

Profetie koninkrijk als wereldse macht
De profeet Natan tegen koning David: “Dit zegt de Heer van de hemelse machten: Ik heb je achter de kudde vandaan gehaald om mijn volk Israël te leiden. Ik heb je bijgestaan in alles wat je ondernam, ik heb al je vijanden voor je uitgeschakeld en ik heb je naam gevestigd als een van de groten der aarde. Ik heb aan mijn volk Israël een gebied toegewezen. Daar heb ik het geplant en daar kan het nu onbevreesd wonen. Het wordt niet langer door misdadige volken onderdrukt, zoals toen het er pas woonde en ik rechters over mijn volk Israël had aangesteld. Jou heb ik rust gegeven door je van je vijanden te verlossen. De Heer zegt je dat hij voor jou een huis zal bouwen: Wanneer je leven voorbij is en je bij je voorouders te ruste gaat, zal ik je laten opvolgen door je eigen zoon en hem een bestendig koningschap schenken. Hij zal een huis bouwen voor mijn naam, en ik zal ervoor zorgen dat zijn troon nooit wankelt. Ik zal een vader voor hem zijn en hij voor mij een zoon: als hij zondigt, zal ik hem kastijden met stok- en zweepslagen, zoals een vader doet, maar hij zal nooit bij mij uit de gunst raken zoals Saul, die ik verstootte omwille van jou. Jou stel ik in het vooruitzicht dat je koningshuis eeuwig zal voortbestaan en je troon nooit zal wankelen.”
(2 Samuel 7:8-16)
Let wel: de komende Messias, als wereldlijk heerser over een eeuwig rijk, zal een zoon van God zijn.


De verwijzing naar de hemel en de zee in dit logion is ongetwijfeld een bewuste variant op een tekst uit Deuteronomium 30:11-14:
De geboden die ik u vandaag heb gegeven, zijn niet te zwaar voor u en liggen niet buiten uw bereik. 12 Ze zijn niet in de hemel, dus u hoeft niet te zeggen: “Wie stijgt voor ons op naar de hemel om ze daar te halen en ze ons bekend te maken, zodat wij ernaar kunnen handelen?” 13 Ook zijn ze niet aan de overkant van de zee, dus u hoeft niet te zeggen: “Wie steekt de zee voor ons over om ze daar te halen en ze ons bekend te maken, zodat wij ernaar kunnen handelen?” 14 Nee, die geboden zijn heel dichtbij, u kunt ze in u opnemen en ze u eigen maken; u kunt ze volbrengen.
Deze tekst uit Deuteronomium is uiterst opmerkelijk. Het bijbelboek Deuteronomium wordt geacht in enkele elkaar opvolgende edities te zijn geschreven, waarbij de oudste tekst grotendeels werd gehandhaafd, maar nieuwe elementen werden toegevoegd. Terwijl in de Oerdeuteronomium de wetten als van God gegeven werden voorgesteld, dus komend uit de hemel en in de vorm van geboden, wordt in deze laatste editie van Deuteronomium, ook wel de wijsheidseditie genoemd, het naleven van de wetten als een uiting van wijsheid beschouwd die binnen het menselijk bereik is. Deze wijsheid wordt bovendien in de wijsheidseditie voorgesteld als universeel menselijk. Het is opmerkelijk omdat hiermee een stap wordt gezet in de richting van de latere gnostiek, als een interne ontwikkeling binnen het jodendom die in de gnostiek een vervolg vindt. De tekst van dit logion, waarbij wordt gezegd dat het koninkrijk in je hart is, is de bekroning van deze ontwikkeling binnen de verschillende edities van Deuteronomium.
Overigens is de tekst uit Deuteronomium op zich waarschijnlijk weer een variant op een Babylonische wijsheidstekst, de "Dialoog van het Pessimisme":
"Wie is zo lang dat hij naar de hemel kan opstijgen? Wie is zo breed dat hij de onderwereld kan omvatten?"
Die tekst heeft de intentie de menselijke beperkingen te schilderen jegens de goden. Des te opmerkelijk wordt de variant in Deuteronomium, waarbij de wetten als "binnen uw bereik" worden gezien.
Ook kan men hier inzien dat het joodse religieuze leven vooral bestaat uit het in wijsheid toepassen en uitvoeren van de wettten. Het jodendom is geen geloof, in de zin dat men iets voor waar dient te houden in de vorm van een geloofsbelijdenis, maar een wijsheidstraditie geworteld in de overlevering. Daarbij staat de kunst van het interpreteren centraal, dus niet het letterlijk navolgen van de tekst. De gnostiek staat veel dichter bij deze wijsheidstraditie dan het latere op een geloof gebaseerde christendom. De latere, gnostische afkeer van Jahweh als wetgever kan men heel goed plaatsen binnen deze op interpretatie van de overlevering gebaseerde wijsheidstraditie, namelijk als de uiterste consequentie van de ontwikkeling die al in Deuteronomium is ingezet.


Jezus Sirach 1:3 

Who can find out the height of heaven, and the breadth of the 
earth, and the deep, and wisdom?

Matteüs
22 Het oog is de lamp van het lichaam. Dus als je oog helder is, zal heel je lichaam verlicht zijn. 23 Maar als je oog troebel is, zal er in heel je lichaam duisternis zijn. Als het licht in jezelf verduisterd is, hoe groot is dan die duisternis!

Lucas 17:20-21, Nieuwe Bijbel Vertaling
20 Toen de Farizeeën Jezus vroegen wanneer het koninkrijk van God zou komen, antwoordde hij hun: ‘De komst van het koninkrijk van God laat zich niet aanwijzen, 21 en men kan niet zeggen: “Kijk, hier is het!” of: “Daar is het!” Maar weet wel: het koninkrijk van God ligt binnen uw bereik.’

Lucas 17:20-21, Staten Vertaling
20 En gevraagd zijnde van de farizeeën, wanneer het Koninkrijk Gods komen zou, heeft Hij hun geantwoord en gezegd: Het Koninkrijk Gods komt niet met uiterlijk gelaat. 21 En men zal niet zeggen: Ziet hier, of ziet daar, want, ziet, het Koninkrijk Gods is binnen ulieden.

Johannes 6:35
‘Ik ben het brood dat leven geeft,’ zei Jezus. ‘Wie bij mij komt zal geen honger meer hebben, en wie in mij gelooft zal nooit meer dorst hebben.

Johannes 6:41
De Joden begonnen te protesteren omdat hij zei dat hij het brood was dat uit de hemel was neergedaald.

Johannes 6:48
Ik ben het brood dat leven geeft.

Johannes 6:51
Ik ben het levende brood dat uit de hemel is neergedaald wanneer iemand dit brood eet zal hij eeuwig leven. En het brood dat ik zal geven voor het leven van de wereld, is mijn lichaam.’

Johannes 8:12
Jezus nam opnieuw het woord. Hij zei: ‘Ik ben het licht voor de wereld. Wie mij volgt loopt nooit meer in de duisternis, maar heeft licht dat leven geeft.’

Johannes 8:28
‘Wanneer u de Mensenzoon hoog verheven hebt,’ ging Jezus verder, ‘dan zult u weten dat ik het ben, en dat ik niets uit mijzelf doe, maar over deze dingen spreek zoals de Vader het mij geleerd heeft.

Johannes 8:42
‘Als God uw Vader was,’ zei Jezus tegen hen, ‘zou u mij liefhebben, want ik ben bij God vandaan gekomen toen ik hiernaartoe kwam. Ik ben niet namens mezelf gekomen, maar hij heeft mij gezonden.

Johannes 8:58
‘Waarachtig, ik verzeker u,’ antwoordde Jezus, ‘van voordat Abraham er was, ben ik er.’

Johannes 9:5
Zolang ik in de wereld ben, ben ik het licht voor de wereld.’

Johannes 10:7
7Hij ging verder: ‘Waarachtig, ik verzeker u: ik ben de deur voor de schapen.

Johannes 10:9-11
Ik ben de deur: wanneer iemand door mij binnenkomt zal hij gered wordenhij zal in en uit lopen, en hij zal weidegrond vinden. 10 Een dief komt alleen om te roven, te slachten en te vernietigen, maar ik ben gekomen om hun het leven te geven in al zijn volheid.
Ik ben de goede herder.

Johannes 10:30
...de Vader en ik zijn één.

Johannes 11:25
Maar Jezus zei: ‘Ik ben de opstanding en het leven. Wie in mij gelooft zal leven, ook wanneer hij sterft.

Johannes 12:39-40
Ze konden niet tot geloof komen, want Jesaja heeft ook gezegd:
‘Hij heeft hun ogen verblind
en hun hart gesloten,
anders zouden zij met hun ogen zien
en met hun hart begrijpen.

Johannes 12:46-47
Ik ben het licht dat naar de wereld is gekomen, opdat iedereen die in mij gelooft niet meer in de duisternis is. Als iemand mijn woorden hoort maar ze niet bewaart, zal ik niet over hem oordelen. Ik ben immers niet gekomen om over de wereld te oordelen, maar om de wereld te redden.

Johannes 13:19
1Ik zeg het jullie nu al, voor het gaat gebeurenwanneer het dan gebeurt, zullen jullie geloven dat ik het ben.

Johannes 14:6-7
Jezus zei: ‘Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Niemand kan bij de Vader komen dan door mij. Als jullie mij kennen zullen jullie ook mijn Vader kennen, en vanaf nu kennen jullie hem, want jullie hebben hem zelf gezien.’

Johannes 14:10
Geloof je niet dat ik in de Vader ben en dat de Vader in mij is? Ik spreek niet namens mezelf als ik tegen jullie spreek, maar de Vader die in mij blijft, doet zijn werk door mij.

Johannes 14:20
Dan zul je begrijpen dat ik in mijn Vader ben, dat jullie in mij zijn en dat ik in jullie ben.

Johannes 15:1
‘Ik ben de ware wijnstok en mijn Vader is de wijnbouwer.

Johannes 15:5
Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als iemand in mij blijft en ik in hem, zal hij veel vrucht dragen. Maar zonder mij kun je niets doen.


Deuteronomium 30:12-14
12 Ze zijn niet in de hemel, dus u hoeft niet te zeggen: “Wie stijgt voor ons op naar de hemel om ze daar te halen en ze ons bekend te maken, zodat wij ernaar kunnen handelen?” 13 Ook zijn ze niet aan de overkant van de zee, dus u hoeft niet te zeggen: “Wie steekt de zee voor ons over om ze daar te halen en ze ons bekend te maken, zodat wij ernaar kunnen handelen?” 14 Nee, die geboden zijn heel dichtbij, u kunt ze in u opnemen en ze u eigen maken; u kunt ze volbrengen.

Job 12:7-8
7 Vraag de vogels in de lucht, ze zullen het verkondigen.
8 Of spreek tot de aarde, ze zal je onderrichten,
het wordt je verteld door de vissen van de zee.


Nag Hammadi

Een mooie parallel aan de proloog en logions 2 en 3 vinden we in het Boek van Thomas de Kampvechter(NHC II.7, 138):
De geheime woorden die de Verlosser tot Judas Thomas gesproken heeft, en die ik, Mathaias, heb opgeschreven toen ik onder het wandelen hoorde hoe ze met elkaar praatten.
De Verlosser zei: 'Broeder Thomas, zolang je de tijd in deze wereld hebt, luister naar me en ik zal je dat openbaren, waarover je in je hart hebt nagedacht. Want omdat men gezegd heeft dat jij mijn tweelingbroer en mijn ware metgezel bent, dien je jezelf te onderzoeken, opdat je zult begrijpen wie je bent, hoe je hier bent en wat je zult worden. Daar men jou mijn broeder noemt, past het niet dat je over jezelf onwetend bent. Ik weet dat je hebt begrepen, omdat je al eerder inzag dat ik de kennis van de waarheid ben. In de tijd dat je me vergezelt, ben je, ofschoon je onwetend was, al tot kennis gekomen; daarom zal men jou "de zelf-kenner" noemen.
Want hij die zichzelf niet heeft gekend, heeft niets gekend. Maar hij die zichzelf heeft gekend, heeft ook kennis over de diepte van het Al verkregen. Daarom heb jij nu, mijn broeder Thomas, het voor de mensen verborgene gezien; dat is datgene waaraan zij aanstoot nemen, omdat zij het niet kennen.' "

Geheime Boek van Johannes, NHC III.1
37 'Zij allen hebben, kortom, twee (soorten) namen:
(die) waarmee ze door de hemelse heerlijkheden worden aangesproken; (en die) waarmee ze volgens de manifeste waarheid van hun aard worden benoemd.

Filsofie

Heraklitus, fragment 101.
Ich habe mich selbst gesucht.
Heraklitus, fragment 45. Der Seele Grenzen kannst du nicht ausfinden, und ob du jegliche Straße abschrittest; so tiefen Grund hat sie.
(vertaling Diels)
De wijze Heraklitus zegt dat we onze grond in onszelf moeten zoeken. En als we dat doen, ontdekken we dat die grond oneindig is.

Literatuur

Lucebert
Visser van Ma Yuan

onder wolken vogels varen
onder golven vliegen vissen
maar daartussen rust de visser

golven worden hoge wolken
wolken worden hoge golven
maar intussen rust de visser.

 


Reacties (7)

Bram maakt veel duidelijk met het woord ' imperium'. Ik zou willen zeggen: 'het gebied van mijn ziel of de wereld waar ik zelf verantwoordelijk voor ben'. Als ik anders leer kijken leef ik in en ervaar ik het koninkrijk. Overigens lijkt dit logion 3 me een prachtig doublet met logion 113:
'Het koninkrijk is al uitgebreid op aarde
en de mensen zien het niet.'


"Le coeur a ses raisons que la raison ignore" (Blaise-Pascal)
Het geweten, de metaforische stem van het goede (God) in ieders mensenhart,roep ons op zelf te kiezen en het goede (God) in ons zelf en in iedere mens te ontdekken. Het Rijk Gods is in ieder mensenhart.


parallellen:

Heraklitus, fragment 101. Ich habe mich selbst gesucht.
Heraklitus, fragment 45. Der Seele Grenzen kannst du nicht ausfinden, und ob du jegliche Straße abschrittest; so tiefen Grund hat sie.
(vertaling Diels)

De wijze Heraklitus zegt dat we onze grond in onszelf moeten zoeken. En als we dat doen, ontdekken we dat die grond oneindig is.


Dank, Herman, voor je parallel van Heraclitus. Ik heb die toegevoegd bij de overige parallellen onder het kopje filosofie.


Ken jezelf

Laat je aangeleerde ego-
je ego van schijnzekerheden
en opgelegd gedrag-los.

Ga op weg naar je wezenskern,
leg uiterlijkheden af en
leer te leven vanuit je bron.

Je zult je ware zelf ervaren
en je verbonden voelen
met al je medeschepselen.

Peter van de Goolberg


Erg mooi. Ik had dat "buitenste" al nooit begrepen maar "in je oog" maakt het erg duidelijk. En het is waar dat als je mensen vertelt over het ware zelf, dat ze je zullen stenigen. De waarheid van God is iets wat de mensen niet kunnen aanvaarden, het gaat tegen alles in wat ze geloven. Het is geen waarheid die je kunt verkondigen, je kunt het alleen leven. En wanneer je het leeft zullen de mensen verbijsterd zijn en niet begrijpen wat er gebeurt. Je zult voor hen wonderen verrichten omdat ze het zelf niet kennen en de wetten van de wereld niet snappen. Je zult voor hen dingen doen die onmogelijk lijken maar je zult slechts doen wat werkt terwijl zij doen wat niet werkt.


Klopt..het Koninkrijk is en zal altijd in je zijn


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: