De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


De dwaling heeft geen wortel in de werkelijkheid

40

Jezus zei:
Een wijnrank werd geplant buiten de vader
maar omdat hij niet vaststaat,
zal hij met wortel en al worden uitgetrokken en vernietigd.

 

Het vorige logion toonde mededogen met de schriftgeleerden als mens, omdat de schrijftgeleerden zich in hun grote ijver vervreemden van de Bron in zichzelf. Ja, dat is spijtig voor hen.
Dit logion gaat over de schriftgeleerdheid zelf, en over het kwaad wat die kan aanrichten. Het gaat over gedachten, dogma’s, enzovoort die los van de werkelijkheid een eigen leven gaan leiden, en dus geen wortel hebben in de werkelijkheid. Ze zijn geplant ‘buiten de Vader’.

Gedachten over ‘de Vader’ die een eigen leven zijn gaan leiden, dus los zijn geraakt van de oorsponkelijke ontroering, zijn het kenmerk van fundamentalisme. Ze hebben het fundament in zichzelf, en niet in ‘de Vader’. Dat soort fundamentalisme doodt het hart, doodt de liefde, en moet daarom radicaal ontworteld worden, om het leven, het handelen in de wereld, weer te verbinden met de bron van liefde, ‘de Vader,’ die in onszelf aanwezig is.

Wie is hier ‘de Vader’? In het Aramees, de taal die Jezus sprak, betekent het woord dat gewoonlijk vertaald wordt als 'Vader' eigenlijk iets anders. Het betekent letterlijk: ‘Geboortegever.’ Dat woord is onzijdig, dus niet mannelijk of vrouwelijk.
Je kunt het ook vertalen als 'Bron van zijn'. Er is een bron en daaruit vloeit al het bestaande voort. De werkelijkheid stroomt als een rivier uit een bron. Dat is het beeld van de schepping dat past binnen de gnostiek.

Hier zitten we overigens meteen middenin het probleem van de benoeming. Die Bron van zijn, zo is de gnostische opvatting, valt buiten elke beschrijving. De Bron is het nog ongevormde, de mogelijkheid tot zijn die nog geen vorm heeft gekregen, die aan alle vormen voorafgaat. Dus: als we de werkelijkheid als een rivier beschrijven, voorstromend uit een bron, dan is ook dat maar een 'wijze van spreken'. Het is niet meer dan een beeld. En dat beeld is niet de werkelijkheid zelf.
Het Evangelie van Filippus (10) zegt daarover:

De namen waarmee men kosmische zaken benoemt zijn vaak zeer misleidend, want ze leiden weliswaar hun betekenis af van wat bestaat, maar richten zich op wat niet bestaat. Wie ‘God’ hoort, denkt niet aan wat werkelijk bestaat, maar bedenkt iets wat niet bestaat. Zo is het ook met ‘de vader’ en ‘de zoon’ en ‘de heilige geest’ en met ‘leven’ en ‘licht’ en ‘opstanding’ en ‘kerk’ en al het andere: men denkt niet aan wat bestaat maar aan wat niet bestaat, tenzij men het bestaande heeft leren kennen.


Dat is dus het probleem: we proberen het onnoembare te benoemen, en dan gaan we geloven in de woorden. Het verhaal komt in de plaats van het werkelijk bestaande.
Het boeddhisme kent daar een mooie uitdrukking voor: 'De vinger die naar de maan wijst is niet de maan'. Maar het probleem is dat mensen zo makkelijk geneigd zijn om te denken dat het wel degelijk om de vinger gaat, en niet om de maan. Dan worden kerk, geloof, en spirituele tradities belangrijker dan waar ze naar verwijzen, en daardoor wordt ‘de Vader’,de bron van alle leven onzichtbaar.
De schriftgeleerden waarvan in het vorige logion sprake was, zijn niet naar binnen gegaan. Ze zijn buiten gebleven.
Naar binnen gaan staat hier voor: op zoek gaan naar de ervaring in je binnenste. Alleen in de ervaring kan men het werkelijk bestaande leren kennen.
Maar, om naar binnen te kunnen gaan, om de bron van zijn in je ervaring te kunnen kennen, moeten eerst al die beelden losgelaten worden. De absolute waarheid van al die beelden moet aan diggelen. De beelden moeten weer beelden worden en niet de waarheid zelf. En je zult inderdaad geschokt zijn, zoals logion 2 al zei, als je inziet hoezeer die mooie beelden je juist kunnen afhouden van de Bron. En hoe fundamentalistische schriftgeleerden, die wel de beelden en de verhalen kennen, maar de ervaring buiten sluiten, je van die Bron kunnen afhouden door van je te verlangen dat je in hun beelden en verhalen gelooft, alsof die beelden en verhalen zelf de werkelijkheid zijn.

Er worden heel veel verhalen verteld over de Bron. En dat is helemaal niet verkeerd. Filippus zet daarover:

De waarheid kreeg vele namen in de wereld omdat zij zonder namen onmogelijk gekend kan worden. De waarheid zelf is echter één. Ze toont zich in vele gedaanten omwille van ons die over dit ene onder vele namen in liefde worden onderricht.


Maar de verhalen die men over 'het vaststaande' vertelt, zijn maar verhalen, hoe mooi ook. Het letterlijk geloof in zo'n verhaal heet in de gnostiek 'de dwaling'. De wijnrank die geplant werd buiten de Bron, dat wil zeggen het geloof in de beelden en verhalen dat de ervaring vervangt, ja, die moet losgelaten worden. Alleen in de leegte van het niet-weten, ja, zelfs van het ongeloof, kan de Bron ervaren worden. En dat kon nog wel eens flinke innerlijke beeldenstorm veroorzaken.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.



 


Parallellen

Bijbel

Matteüs 15:13
Hij antwoordde: ‘Elke plant die niet door mijn hemelse Vader is geplant, zal met wortel en al worden uitgerukt.’

Johannes 15:6
Wie niet in mij blijft wordt weggegooid als een wijnrank en verdort; hij wordt met andere ranken verzameld, in het vuur gegooid en verbrand.


Evangelie der waarheid
‘De dwaling is leeg’


[De heerschappij van de Dwaling]
2 Toen nu het Al op zoek ging naar de bron van alle leven bracht de onwetendheid aangaande de Oorsprong angst en vrees voort.
Deze angst verdichtte zich als een nevel,
zodat niemand in staat was te zien.
3 Daardoor werd de Dwaling sterk,
zij bewerkte haar materie in dwaasheid,
zonder de Waarheid te kennen.
Zij ging aan het scheppen en vervaardigden op krachtige en schone wijze wat de Waarheid moest vervangen.
6 De vergetelheid van de Dwaling is niet door de Oorsprong openbaar gemaakt: zij is niet een tekort bij de Oorsprong.
De vergetelheid is niet bij de Oorsprong ontstaan, al is zij dan wegens hem ontstaan.
Wat echter in hem ontstaat, is de kennis die openbaar gemaakt is met als doel de vernietiging van de vergetelheid en kennis van de Oorsprong.
Aangezien de vergetelheid ontstaan is omdat men de Oorsprong niet kende, zal de vergetelheid er niet meer zijn vanaf het moment dat men de Oorsprong kent.

26 Toen de kennis, die haar ondergang is en die van al haar emanaties, haar naderde, was de Dwaling leeg, zonder iets in zich te hebben.
29 Want wie geen wortel heeft, heeft ook geen vrucht, maar hoewel hij bij zichzelf denkt: ‘Ik besta’, zal hij daarop toch weer vanzelf te gronde gaan.
Daarom zal hij die in het geheel niet ontstaan is, ook niet bestaan.
Wat wilde de Oorsprong dan dat de onwetende van zichzelf zou denken? ‘Ik besta als de schaduwen en de schijngestalten van de nacht!’. Als het licht schijnt op wat zo iemand angst heeft aangejaagd, beseft hij dat het niets is.

Het onwetend bestaan een nachtmerrie
30 Zo waren zij onwetend aangaande de Oorsprong,
daar zij deze niet zagen.
Doordat dit zich uitte in angst en verwarring
en instabiliteit en twijfel en verdeeldheid,
waren er veel waandenkbeelden
en loze onzinnigheden waaraan zij leden,
alsof ze in slaap gedompeld waren en aan verwarde dromen ten prooi.
Ze vluchtten ergens heen,
of ze zijn niet bij machte vooruit te komen bij de achtervolging van anderen,
of ze zijn aan het slaan,
of ze krijgen zelf slaag,
of ze vallen van grote hoogte,
of ze vliegen door de lucht, hoewel ze geen vleugels hebben.
Dan weer is het of iemand hen vermoordt, al is er niemand die hen achtervolgt,
of zij doden zelf die hen nastaan, want ze zijn met hun bloed bevlekt.
Tot het moment dat zij die dit alles meemaken wakker worden:
zij die in al deze verwarringen waren, zien dan
niets,
omdat het geen reële dingen zijn.
31 Zo is het met hen die de onwetendheid hebben afgeworpen als de slaap:
ze houden haar niet voor iets reëels,
noch houden ze haar werken voor werkelijkheden,
maar ze laten ze achter zich als een droom in de nacht.
De kennis van de Oorsprong beschouwen zij als het (morgen)licht. Zo heeft iedereen als in slaap gehandeld toen hij onwetend was,
en zo is hij tot kennis gekomen alsof hij ontwaakte.
Gelukkig de mens die zal terugkeren en ontwaken,
gelukzalig hij die de ogen der blinden geopend heeft!

 


Reacties (10)

Je kunt een compleet sluitende theologie bedenken met alle symboliek en rituelen die daarbij horen. Maar als je het hart niet weet te raken wordt iemand niet bezield. Als je de liefde niet hebt ben je de leegte. Het rinkelend cimbaal uit 1 Kor 13. Als je je hart en de liefde niet meer aan het woord kunt laten raak je ontworteld. Pas als je het bestaande in jezelf hebt leren kennen, ben je pas werkelijk.


Heb wel is iets gevonden op internet dat dit universum geschapen is door iets/iemand die zijn oorsprong verloochend (de ware vader/bron) Echter de ware vader bron houd het in stand omdat het van al het leven houd en het eerbiedigt. En wacht tot al het leven (stukjes bron) weer thuiskomt omdat deze met de onbedoelde schepping meekwamen

Zou ook de wijnrank kunnen zijn dat dit universum uiteindelijk word opgeheven waardoor we weer thuis komen in wat hun noemen de eon of te wel de weg waarover
Maria magdalena evangelie gaat
Echter er zijn wel veel sporen en krachten kennis van de ware bron want zonder die bron zou dit universum niet kunnen voort bestaan

Vond dat wel boeiend toen ik dit las
Echter ik ben net pas van overtuigd dat ik gnostic ben dus geloof dat de Vader waar Jezus het over heeft niet die van oude testament is maar hele andere
Vooral omdat hij ook gezegd heeft ik openbaar de vader aan wie ik dat wil openbaren

Vond boeiend wou het graag delen voor rest erg dankbaar voor dit evangelie en de uitleg heel veel dingen waarvan ik dacht dat het niet klopte bij me (geen aansluiting vond bij oude testament en ik schuldig voelde ala demonenstreken)
Zorgen voor heel veel ruimte en vrijheid




Dag Pepijn #41947
Je doelt denk ik op de gnostische scheppingsmythe genaamd “Oorsprong van de wereld” (NHC II.5) . In deze scheppings-mythe gaat Sophia ertoe over te scheppen zonder haar mannelijke helft. Zij brengt een misgeboorte voort, een gedrocht, die ze probeert achter een lichtwolk te verbergen. Hij heet Jaldabaoth en is een Demiurg. Hij wordt de heerser over het rijk van de duisternis. Hij dacht dat er buiten hem geen goden bestonden en daarom deed hij de Bijbelse uitspraak (zie o.a. Exodus 20:5): ‘Ik ben God en er bestaat geen ander buiten me’.
Jaldabaoth is in sommige stromingen van de gnostiek gelijk aan de Bijbelse JHWH. In het platonisme wordt hij ook wel Demiurg genoemd. Sophia wordt boos om de goddeloosheid van Jaldabaoth en toont daarop zichzelf als weerspiegeling in het water. Pronoia de paargenoot van Jaldabaoth wordt verliefd op de lichtstraal. Maar het Licht kan zich niet binden met de duisternis. (Er is hier een parallel te trekken met de Griekse mythe van Hades en Persephone). Jaldabaoth heeft scheppende krachten: hij kan uitvloeisels van zichzelf maken (uiteindelijk is in de gnostiek alles een uitvloeisel van één wezen: de Grote Geest of Onze Vader) en hij kan materie scheppen. Hij heeft dan ook, samen met zijn uitvloeisels, de aarde geschapen en ons lichaam, maar onze geest is ons ingeblazen door zijn moeder, Sophia.
Als Jezus de Vader aanspreekt, spreekt hij de geboortegever aan en niet de Bijbelse JHWH.


Alleen in de leegte van het niet-weten ,ja, zelfs in het ongeloof, kan de Bron ervaren worden. PRACHTIG ! Dank U Bram.


Dank U Bram,

Sorry, ik kan mijn gedachten niet verwoorden. Maar wat u hier openbaart, was bij mij sinds ik een kind van 8 was.
Nogmaals bedankt.


Fijn te horen, Stinne en Aura, dat je dit zo waardevol vindt.


Beste Bram,
Ik vind dit zo frappant; gisteren had ik een gesprek met iemand over woorden die altijd gebruikt werden en nog steeds, om de Waarheid uit te leggen. Sinds klein kind dacht ik, waarom wordt dat gedaan. Ik vond dat de woorden ons meer van huis stuurden dan dichterbij. Maar nu zeg ik als ik jou een appel geef en niet tegen jou zou zeggen dit is een appel, het is zoetig en sappig en voedzaam, zou je die appel van mij aannemen en ermee gaan tennissen of voetballen. En nu weet ik de rede waardoor we verder van huis zijn door de onderricht; het heeft te maken volgens mij met het hechten aan het fenomeen. Maar ik heb een vraag voor jou, ben je erachter gekomen, uitgaande van je jeugd verhaal, waarom God in de Bijbel als een strenge God die alleen maar strafte werd voorgesteld? Ik kan me nog steeds herinneren dat ik als een kind van 8 altijd zei, dit is niet de God waarin ik geloof. Maar verder kon ik in die tijd niet uitleggen hoe de God waarin ik geloof was. Nu weet ik dat het geen beeld of vorm heeft. Maar ik zou toch niet kunnen uitleggen hoe Het is.
Bij voorbaat dank.


wat mooi. ik ben RK opgevoed maar nooit gelovig geweest. sinds enkele jaren begin ik vertrouwen te krijgen en groeit het weten. en besef ik dat dit alles te maken heeft met het goddelijke en niets met de religie zoals ik die kende. en hoewel het een 'internal affair' is, is het wel erg fijn dat u de moeite doet om het zo goed te omschrijven. taalgebruik maakt zoveel uit! nog een vraagje: is dit ook de reden waarom in de islam Allah niet afgebeeld mag worden? veel dank en warme groet


Beste Esther,
Mag ik aannemen dat je vraag voor mij bedoeld was bedoeld?
Om eerlijk te zijn, weet ik niet veel van Islam, wat ik weet is dat Allah één van de vele namen die aan de Schepper is gegeven. Volgens mijn persoonlijke mening is er niets verkeerd met de afbeeldingen, alleen dat wij ons niet aan hen moeten hechten, maar naar binnen gaan met hetgeen de afbeelding tegen jou zegt en daarbinnen zitten alle antwoorden.
Veel liefs van Aura


Uit het Oude Testament komt het verbod 'Gij zult u geen gesneden beelden maken" Daarmee wordt op dat moment in de geschiedenis bedoeld dat de Joden geen beelden van God mogen maken zoals andere volken dat wel doen.
Dat verbod is in de Islam uitgegroeid tot een algemeen verbod op het afbeelden niet alleen van Allah maar ook van Mohammed en zelfs van gewone mensen.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: