De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Jezus breekt met het Oude Testament

47

Jezus zei:
Men kan geen twee paarden berijden,
noch twee bogen spannen.
En een knecht kan geen twee heren dienen,
want anders eert hij de één en veracht de ander.
Niemand drinkt oude wijn en verlangt meteen naar nieuwe wijn.
En men giet geen nieuwe wijn in oude zakken,
want dan barsten ze.
Evenmin giet men oude wijn in een nieuwe zak,
want dat zal de zak bederven.
Een oude lap naait men niet op een nieuw kleed,
want dan zal er een scheur ontstaan.

 

Was Jezus een breuk met het Oude Testament, of juist de vervulling daarvan?
De latere christelijke kerken hebben Jezus aan het Oude Testament gekoppeld, als de voorspelde Messias, alleen een beetje anders. De evangeliën uit het Nieuwe Testament doen veel moeite om die continuïteit duidelijk te maken, tot en met fictieve stambomen toe.
In de gnostiek gold Jezus echter als een breuk met het Oude Testament, met name met het Godsbeeld van Jahweh als een jaloerse en wraakzuchtige tiran.
Wat dit logion hier duidelijk zegt: Het Oude Testament en de leer van Jezus zijn niet verenigbaar.
Het bevestigt dus de breuk.
Dat was natuurlijk al duidelijk uit logion 4, over het onbesneden kind van 7 dagen, en vele ander voorafgaande uitspraken, maar hier wordt dat nog eens kernachtig benadrukt.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.


 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.



Bijbel

Matteüs 6:24
Niemand kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen én de mammon.

Matteüs 9:16-17
16 Niemand verstelt een oude mantel met een lap die nog niet gekrompen is. Want dan trekt de nieuwe lap de mantel kapot en wordt de scheur nog groter. 17 Evenmin giet men jonge wijn in oude leren zakken. Anders scheuren de zakken, dan wordt de wijn verspild en gaan de zakken verloren. Maar gaat de nieuwe wijn in nieuwe zakken, dan blijven beide behouden.

Marcus 2:22
Niemand giet jonge wijn in oude leren zakken, want dan scheuren ze open en gaat de wijn verloren, net als de zakken zelf. Jonge wijn hoort in nieuwe zakken.

Lucas 5:36-39
36 Hij vertelde hun ook een gelijkenis: ëNiemand scheurt een lap van een nieuwe mantel om daarmee een oude mantel te verstellen, want dan scheurt hij de nieuwe, terwijl de lap niet bij de oude past. 37 En niemand giet jonge wijn in oude leren zakken, want dan scheuren de zakken door de jonge wijn en wordt de wijn verspild, terwijl de zakken verloren gaan. 38 Jonge wijn moet in nieuwe zakken worden gedaan. 39 Maar niemand die oude wijn gedronken heeft, wil jonge; hij zegt immers: ‘De oude wijn is goed!’

Lucas 16:13
Geen enkele knecht kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen Èn de mammon.

Nag Hammadi
Apocryphon of James: From this moment on I shall strip myself that I may clothe myself.
NH I, 14:35-36

 


Reacties (11)

Wat het moeilijkste is voor mij, is dat binnen de gnostiek zoals ik het lees de God uit het oude testament anders wordt gezien als binnen de Christelijke kerk.
De God uit het oude testament, Jahweh is een jaloerse God die dreigt met wreedheden als wij ons als mensen niet aan zijn regels houden; die volkeren laat afslachten voor zijn ene volk.
Ik kan God alleen maar zien als Liefde. Dus dat past niet samen. Binnen de gnostiek is dit heel mooi verklaarbaar door Jahweh als iets anders te zien dan God. Een zienswijze waardoor veel vragen beantwoord worden. Maar binnen de kerk leer je dat de God van het oude testament ook de God van het Nieuwe Testament is, Vader van Jezus. En eigenlijk rammelt dat.
God is toch liefde. Ik kom daar niet uit.


Het oude testament heeft Jaweh als een jaloerse God. Het nieuwe testament heeft een God van Liefde. Dat is wat blijkt uit de leringen die aan Jezus worden toegeschreven. De gnostiek gaat meer uit van het hogere in jezelf waardoor je die Liefde aan het woord kunt laten.


Waarom moeten destructieve gevoelens uitgeroeid worden? Je kunt niet vechten tegen de duisternis, de enige manier om m.i. de duisternis zijn macht te ontnemen is door er vrij van te worden, d.m.v. oordeelloos gewaarzijn. Dus niet om het weg te werken, maar het in de ogen te kijken en respectvol te erkennen.


Precies, Yvonne, ik ben het helemaal met je eens.
In het bericht van sjama (zonder hoofdletter) worden sommige gevoelens 'destructief' genoemd.
Maar gevoelens zijn niet destructief van zichzelf. Ze zijn gewoon wat ze zijn, net als het weer. Je kunt ze wel, omdat je dat zo geleerd hebt, destructief noemen. Dat oordeel is dan deel van je geloofsovertuiging. Zo kun je bijvoorbeeld regen destructief noemen omdat het de sfeer in je gezin tijdens je vakantie niet bevordert, maar regen is niet van zichzelf destructief. Het is gewoon regen. Zo is het ook met gevoelens. Ze zijn wat ze zijn, meer niet.
Het tragische is dat gevoelens die niet mogen en onderdrukt worden, juist daardoor destructief zullen worden in je sociale omgeving. Zo kun je dan toch gelijk krijgen.


Dus al mijn gevoelens en gedachten zijn welkom, maar m.i. ook alle concepten. Ik kan zelf kiezen welke ik opvolg. Mijn ervaring is dat wanneer ik dit alles toestemming geef om er te zijn, het heel rustig wordt.

Als ik merk dat er een concept in mij leeft, kan ik m.i. niet net doen alsof ik dat “concept” niet meer in mij leeft en zolang het in mij leeft dan wordt het gecreëerd.

In die ruimte die ik tijdens meditatie ervaar, leven geen overtuigingen of concepten uit mijn menselijk zijn.

Het waarnemen welke overtuigingen/ concepten in mij actief zijn, het waarnemen dat die er voor mij zijn, het waarnemen dat een bepaalde overtuiging enkel en alleen in mij actief is om het “beter” voor mij te maken (met alle positieve en negatieve consequenties die verbonden zijn aan een overtuiging) maakt het mogelijk dat mijn menselijk zijn tot rust komt t.a.v. de overtuiging en deze accepteert. Hierdoor gaat er geen enkele energie naar het niet willen leven van dat wat in mij actief is.


Mooi Yvonne dat je nu ook concepten erbij vermeldt. Ook concepten en gedachten kunnen zich aandienen.
Bij emoties is de oneigenlijke omgang dat je sommige verbiedt en andere dwingend wilt oproepen. Je verbiedt zogenaamd 'destructieve' emoties en je dwingt je tot het hebben van 'goede' emoties. Dat levert permanente strijd op tegen jezelf en je verliest je vrijheid in die strijd.
Bij concepten en gedachten is de oneigenlijke omgang dat je ze tot waarheid uitroept. Dat levert strijd op met je medemens en het zal tot onbarmhartigheid leiden.
Maar als je je vrijheid zorgvuldig handhaaft - en dat gaat eigenlijk vanzelf als je alle emoties en concepten toestemming geeft om er te zijn - dan kun je er best wel voor kiezen om je leven te laten dragen door een emotie of een concept, desnoods alleen tijdelijk, zolang je maar beseft dat het jouw ontwerp van je leven is en geen waarheid.
Zo zou je in jezelf kunnen bespeuren dat je erg gevoelig bent voor onrecht omdat je waarneemt dat het zielepijn in je oproept. Dan zou je dus rechter kunnen worden of politieagent. Daar horen natuurlijk ook allerlei concepten bij. Die kunnen dan een harmonieuze eenheid vormen.
Als je bijvoorbeeld kiest voor rechtvaardigheid als levensmotto, zal dat een creatief proces in jezelf oproepen en er zullen zich dan allerlei concepten aandienen.
Maar nogmaals: maak er geen waarheid van.



Eerder in een lijntje ging het over de drie-eenheid liefde, aanvaarding, vrijheid.

Maar zoals in de bijbel staat: De Heilige Drie-eenheid is vlees geworden, wordt het lichaam, het menselijk zijn en de waarnemer alle drie gelijktijdig waargenomen. EN er wordt waargenomen dat ieder van die Drie totaal anders is en niets met elkaar gemeen hebben. De verschillen van de Heilige Drie-eenheid worden nu geleefd. Het universum kan zichzelf nu in alle aspect van het universum waarnemen.

Dit wat ik hier nu schrijf is ook een concept, een verklaring toegesneden op het menselijk zijn zodat die ook de mogelijkheid heeft het onverklaarbare te begrijpen.



Laten we het nog eens hebben over die drie-eenheid van vrijheid, zelfaanvaarding en liefde.
Met z'n drieën vormen ze belangrijke stappen op het spirituele pad.

De eerste is vrijheid, dat wil zeggen geestelijke vrijheid. Daarvoor is moed nodig, de moed om je los te maken van elk uiterlijk moreel en spiritueel gezag.
Tegenover de moed tot de vrijheid staat angst. Jahweh als straffende god is de institutionalisering van de angst. Voor geestelijke vrijheid moet Jahweh overwonnen worden. In de gnostiek geldt Jahweh overigens niet altijd als een los van de mens bestaande god, maar meer als het symbool van de eigen angst voor de vrijheid.

Stap twee is zelfaanvaarding. Daartegenover staat het beeld van de zondige mens. Psalm 51:

Wees mij genadig, o God, naar uw goedertierenheid,
delg mijn overtredingen uit naar uw grote barmhartigheid;
was mij geheel van mijn ongerechtigheid,
reinig mij van mijn zonde.
Want ik ken mijn overtredingen,
mijn zonde staat bestendig voor mij.
Zie, in ongerechtigheid ben ik geboren,
in zonde heeft mijn moeder mij ontvangen.

Die opvatting is in het kerkelijk christendom tot erfzonde geworden, en volgens Augustinus (en Calvijn) betekende dat dat de mens geneigd is tot alle kwaad en onbekwaam tot enig goed.
Het is zinvol om te beseffen dat die fundamentele zondigheid de mens van zichzelf vervreemd houdt, en het tegendeel is van zelfaanvaarding.

De derde stap is die van de liefde. Het is eigenlijk geen stap. Want na de geestelijke vrijheid en de zelfaanvaarding zal liefde een natuurlijke eigenschap van de mens blijken te zijn. Die toont zich dan. Daar kun je dan wel of niet voor kiezen.
Wat staat er tegenover liefde? Dat is het 'Gij zult...' Liefde op gezag is geen liefde, maar gehoorzaamheid.



In het bericht hiervoor schreef ik dat vrijheid en angst elkaars tegenpolen zijn.
De overwinning van de angst is overgave die tenslotte zal leiden tot de opstanding. De opstanding begint met de overgave.
Die overgave als overwinning van de angst is aangrijpend beschreven door Marcus in het verhaal van Jezus in de hof van Getsemane:

32 Ze kwamen bij een plek die Getsemane heette, en hij zei tegen zijn leerlingen: ‘Blijven jullie hier zitten, terwijl ik ga bidden.’ 33 Hij nam Petrus, Jakobus en Johannes met zich mee. Hij voelde zich onrustig en angstig worden 34 en zei tegen hen: ‘Ik voel me dodelijk bedroefd; blijf hier waken.’ 35 Hij liep nog een stukje verder, liet zich toen op de grond vallen en bad dat dit uur zo mogelijk aan hem voorbij mocht gaan. 36 Hij zei: ‘Abba, Vader, voor u is alles mogelijk, neem deze beker van mij weg. Maar laat niet gebeuren wat ik wil, maar wat u wilt.’ 37 Hij liep terug en zag dat zijn leerlingen lagen te slapen. Hij zei tegen Petrus: ‘Simon, slaap je? Kon je niet één uur waken? 38 Blijf wakker en bid dat jullie niet in beproeving komen; de geest is wel gewillig, maar het lichaam is zwak.’ 39 Weer ging hij weg om te bidden, met dezelfde woorden als daarvoor. 40 Toen hij weer terugkwam, lagen ze opnieuw te slapen, want hun ogen vielen steeds dicht, en ze wisten niet wat ze hem moesten antwoorden. 41 Toen hij voor de derde maal terugkwam, zei hij tegen hen: ‘Liggen jullie daar nog steeds te slapen en te rusten? Het is zover: het ogenblik is gekomen waarop de Mensenzoon wordt uitgeleverd aan de zondaars. 42 Sta op, laten we gaan; kijk, hij die me uitlevert, is al vlakbij.’


Het Oude Testament en de leer van Jezus zijn niet verenigbaar. De mythische Jezus zat in de lijn van de oude Hillel met zijn “Heb God lief boven alles en je naaste als jezelf”. Dit gaat terug tot op Zarathustra. Een cultuur die ten tijde van Hillel en Jezus nog (vanuit de Babylonische ballingschap en Perzische overheersing bij het Joodse volk bekend moet zijn geweest. Als reactie op de vrijere Zarathustra kreeg het Joodse volk een jaloerse en straffende god. Iedereen kent het verhaal over Mozes die op een berg klimt en daar God ontmoet. Veel minder bekend is dat er een parallel van het beklimmen van de berg door Zarathustra. Net als Mozes klom Zarathustra op een berg en ontmoette daar God. Een engel die zich aan hem voorstelde als 'Jouw bestemming' nam hem mee de berg op. Daar wachtte God hem op. Die God vertelde hem dat Hij weliswaar de wereld geschapen had en dat Hij daar heel
tevreden over was, maar dat er iets aan ontbrak, iets van Hemzelf, namelijk liefde. En daarom
had hij de mens geschapen: "Ik schiep de sterren, de maan, de zon en het roodgloeiende vuur, de honden, de vogels en de vijf soorten dieren; maar beter en grootser dan al deze schiep ik de rechtvaardige mens." (Gathas Y31). De God van Zarathustra legt uit dat Hij de mens geschapen heeft om de schepping te voltooien. Het woord voltooien dien je te verstaan als te voorzien van tooi, te versieren. De mens moet de schepping versieren met liefde. Daartoe plant Hij kennis van goed en kwaad in de harten van de mensen. Hij schenkt elk mens bovendien kennis van zijn persoonlijke bestemming en de nodige talenten om aan die bestemming te kunnen voldoen. En God zegt tegen Zarathustra: "Laat daarom een ieder voor zichzelf oordelen wat hij behoort te doen." (Gathas Y30) We zien Jezus die in die lijn voorgaat in het aan het woord laten van de liefde. Maar niet als opgelegde waarde, maar vanuit jezelf.


Dit logion gaat ook over kleur bekennen. Durf je te zeggen waar je voor staat? Of waai je met alle winden mee? Als je anders bent dan anderen van je verwachten? Dur je te vertellen over waar het uit je handen liep, over datgene waar je moeite mee hebt of at je niet lukt? Of verschuil je je in een schijnwereld achter prestatie? Als je in je ziel geraakt bent ga je niet meer voor minder. Maar die weg is niet zonder moeite. Het is een weg binnendoor. De weg van ontkleden en opnieuw bekleden (NHC 1.2). Zelf invulling geven aan wie je wilt zijn. Van uit je eigenheid trouw zijn aan je Zelf, los van opgelegde rollen en verwachtingspatronen.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: