De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Een beweging en een rust

50

Jezus zei:
Als ze je vragen: Waar kom je vandaan?,
zeg dan: Wij zijn gekomen uit het licht,
van waar het licht uit zichzelf ontstond.
Het is opgestaan en openbaarde zich in hun beeld.
Als ze zeggen: Wie ben je?,
zeg dan: Wij zijn zijn kinderen
en de uitverkorenen van de levende vader.
Als ze vragen:
Wat is het teken van de vader die in jou is?,
zeg dan: Het is een beweging en een rust.

 

In de oudtestamentische traditie schiep God op één enkel tijdstip, namelijk 'in den beginne', de gehele kosmos. Die kosmos bestaat sedertdien geheel op zichzelf.
Maar er is in de klassieke oudheid, met name in Egypte, ook een andere scheppingsmythe. In dat andere scheppingsverhaal wordt de wereld op elk moment nieuw geschapen. Zoals het licht elke dag weer opnieuw uit de zon straalt, zo vloeit in een nooit eindigend scheppingsproces de werkelijkheid voort uit de Bron van zijn. Men noemt dat permanente wordingsproces van de werkelijkheid: een emanatie.
Veel teksten uit het Thomas evangelie, en vooral dit logion, kan men alleen goed begrijpen tegen de achtergrond van dit Egyptische scheppingsverhaal.

In het oudtestamentische scheppingsverhaal boetseert God eerst de mens uit klei en daarna blaast hij zijn adem in dat beeld van klei. Dat beeld past in het Griekse dualisme van lichaam en ziel dat zoveel invloed heeft gehad op het kerkelijk christendom. Het lichaam is de geboetseerde materie, de adem Gods is geest.
Zo vertelt ook een Griekse mythe hoe de god Prometheus uit klei een mens vormde naar het evenbeeld van de goden. De godin Pallas-Athene, de hemelse vriendin van Prometheus, die zijn werk met bewondering gadesloeg, blies de klomp aarde haar adem in en ook zij schonk daarmee de mens de geest.
Lichaam en geest behoren zowel in het Oudtestamentische scheppingsverhaal als in de mythe van Prometheus tot twee verschillende en geheel gescheiden zijnsgebieden: materie en geest.

Maar in de Egyptische scheppingsverhaal komt alles voort uit die ene Bron. Alles is een vorm van de Bron, ook het menselijk lichaam. Lichaam en ziel zijn samen, in hun eenheid, een gelaat van de Bron.
In het oude Egypte was het emanatieproces de kern van de religiositeit. Vandaar dat men toen in alles de goddelijkheid kon zien. Ook een krokodil komt voort uit de Bron, met alles erop en eraan, dus is een krokodil heilig. En evenzo een kat, een koe, een boom of wat dan ook. Want in elk van deze manifestaties brengt de Bron een aspect van zichzelf tot expressie. Ook de mens is een manifestatie van de Bron en daarom in zijn heelheid heilig, inclusief het lichaam.
De hele natuur, de hele kosmos is heilig. Alles daarin, elk schepsel is met diens unieke eigenheid een gelaat van de Bron. Let wel, want dat is ook wezenlijk voor de gnostiek, hier staat dus het de unieke eigenheid is van elk schepsel waarmee die een gelaat, of deel is van de Bron. Dat deelgenootschap gaat verloren wanneer die unieke eigenheid wordt ontkend of vervangen door een beeld dat niet met die unieke eigenheid samenvalt. Door de unieke eigenheid te vervangen door een beeld, wordt een schepsel ontheiligd, vervreemd, afgescheiden van de Bron.

Ook de schepping als geheel kan worden ontheiligd. Maar die ontheiliging kan ook weer worden hersteld. De kosmos kan weer worden genezen. De gnosticus ziet de rol van Jezus ook als de genezer van de kosmos met alles daarin. Jezus reinigt het Al en brengt het terug tot de Vader en Moeder, zoals uitgedrukt in de Hymne aan Jezus uit het Evangelie van de Waarheid:

Zo gaat het Woord van de Vader uit in het Al.
als de vrucht van zijn hart en de uitdrukking van zijn wil.
Het draagt het Al, het verkiest het
en ook ontvangt het de trekken van het Al.
Het reinigt het en brengt het terug tot de Vader
en tot de Moeder:
Jezus, van oneindige zoetheid!


Wie weer deel wil worden van deze opnieuw geheiligde kosmos moet ook zichzelf reinigen, 'heiligen'. Of juister nog: wie zichzelf heiligt, heiligt daarmee ook de hele kosmos. En bedenk dat het woord 'heilig' verwant is aan het woord 'heel'. Dus ‘zichzelf heiligen’ betekent: zichzelf heel maken, één maken, en dus ook: lichaam en ziel met elkaar verenigen, en met die heelheid weer scheppend deelgenoot worden van de Bron.

De gnosticus Filippus (108) zegt het zo:

De heilige mens is helemaal heilig, met inbegrip van zijn lichaam. Immers als hij het brood ontvangen heeft, maakt hij dit heilig. Evenzo maakt hij de kelk en al het andere dat hij ontvangen heeft, rein. Waarom zou hij dan ook niet het lichaam rein maken?

De mens is dus voorgekomen uit het licht, zegt dit logion. En dat licht openbaarde zich in hun beeld. Juist, de hele mens, de hele mens dus, en ook elk mens, is een beeld van de Bron. Wie de eenheid in zichzelf herstelt, is voor zichzelf de openbaring van de Bron, daardoor één met het Ene, en kent dan ook het Ene. Wie zichzelf kent, in zijn oorspronkelijke unieke eigenheid, kent het Al.

En in zichzelf zal de mens dan kunnen ervaren dat hij een beweging is en een rust. Hij is een rust met zijn tijdloze Christus-natuur, de Bron in zichzelf. Hij is een beweging met zijn persoonlijke in de tijd geplaatste menselijke natuur. (Zie ook de toelichting bij de proloog over de tweeling.)
En evengoed als de Bron is de mens zelf de permanente schepper van zijn eigen wereld, de beweging. Maar er is ook in de mens ‘een plaats van rust’. Het evangelie van de Waarheid zegt daarover:

IIeder zal spreken over de plaats waar hij vandaan gekomen is en hij zal zich haasten om daarheen terug te keren. Daarvan ontving hij zijn ware aard. Aan die plaats kun je je ware aard opnieuw ontlenen, door van die plaats te proeven en er voedsel en groei van te ontvangen.
En zijn eigen plaats van rust is zijn Volheid.
Alle emanaties van de Vader zijn dus een Volheid en al zijn emanaties hebben hun wortel in hem die hen allen in zich deed groeien. Hij heeft aan hen hun bestemming gegeven. Ze zijn daarom ieder afzonderlijk openbaar geworden, opdat zij Hem door hun eigen wezen kennen.



De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.


 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.



Er zijn (nog) geen parallellen van dit logion met een tekst uit de Bijbel.

Gesprek met de Verlosser, NHC III.5
U bent het bewustzijn en de volkomen rust der eenlingen.

Apocryphon of James
When you come into their power, one of them who is their guard will say to you, 'Who are you or where are you from?' You are to say to him, 'I am a son, and I am from the Father.' He will say to you, 'What sort of son are you, and to what father do you belong?' You are to say to him, 'I am from the Pre-existent Father, and a son in the Pre-existent One.'

Bhagavad Gita
Buiten en binnen alle schepselen, het beweeglijke en onbeweeglijke, dichtbij en ver weg is Dat. Gij zijt Dat. (BG.XIII.15)

Bijdrage Voorbijganger:
De Britse historicus Hugh Schonfield vertaalt de beginversen van Genesis vanuit het Hebreews als volgt:
"Allereerst schiep God hemel en aarde.
Maar de aarde had geen gezicht en geen schepselen,
En een stilte lag op het oppervlak van de diepten.
Alleen Gods Adem beroerde het wateroppervlak.
Toen zei God:'Laat er bedrijvigheid zijn!'
En er vond bedrijvigheid plaats.
En God aanschouwde de bedrijvigheid en vond haar goed.
Zo onderscheidde God een tijd van bedrijvigheid en een tijd van stilte.
De tijd van bedrijvigheid noemde Hij dag en de tijd van stilte nacht.
Zo vormden het passieve en actieve samen één dag."
(Uit: Odyssee der Essenen, pag. 190)

In de Tao Te King kunnen we lezen:
"Tao brengt één voort,
Eén brengt twee voort,
Twee brengt drie voort,
Drie brengt alle wezens voort.
Alle wezens dragen het rustende Yin en bevatten het bewegende Yang.
De bemiddelende Levensadem veroorzaakt de harmonische vereniging."
(vers XLII, vertaald uit de duitse uitgave Manesse Verlag, 1992)

Bijdrage Jos:
Eens zag ik aan de ingang van een modern kerkje een voorstelling in steen van de zon te middden van de dierenriem met daarbij de tekst:
"Gleich der Sonne: ruhe in der Mitte deiner Bewegung",
"Wees gelijk aan de zon: rust in het midden van je beweging".

Barend van der Meer
Het Licht van uw afkomst is binnen in u. Dit is geen dogma en ook niet het gevolg van een of andere historische gebeurtenis. Het is eenvoudig een feit!
Het Licht van uw afkomst is met niets te vergelijken, ofschoon op de weg erheen vele gelijkenissen ontstaan.
Het is de bron van het Eeuwige Leven in u zelf en de lichtgestalte die ge er leert kennen is uw eigen lichtgestalte. Het is uw werkelijke oorsprong die u in staat stelt u zelf op te richten en u te doen zijn wie en wat u bent.
(Barend van der Meer (1984, eerste druk 1959), Commentaar op het Thomas Evangelie, Synthese, Den Haag, ISBN 90-6271-698-9.)

 


Reacties (5)

De Britse historicus Hugh Schonfield vertaalt de beginversen van Genesis vanuit het Hebreews als volgt:

"Allereerst schiep God hemel en aarde.
Maar de aarde had geen gezicht en geen schepselen,
En een stilte lag op het oppervlak van de diepten.
Alleen Gods Adem beroerde het wateroppervlak.
Toen zei God:'Laat er bedrijvigheid zijn!'
En er vond bedrijvigheid plaats.
En God aanschouwde de bedrijvigheid en vond haar goed.
Zo onderscheidde God een tijd van bedrijvigheid en een tijd van stilte.
De tijd van bedrijvigheid noemde Hij dag en de tijd van stilte nacht.
Zo vormden het passieve en actieve samen één dag."

(Uit: Odyssee der Essenen, pag 190)

In de Tao Te King kunnen we lezen:

"Tao brengt één voort,
Eén brengt twee voort,
Twee brengt drie voort,
Drie brengt alle wezens voort.
Alle wezens dragen het rustende Yin en bevatten het bewegende Yang.
De bemiddelende Levensadem veroorzaakt de harmonische vereniging."

(vers XLII, vertaald door mij uit de duitse uitgave Manesse Verlag, 1992)


De nieuwe mens, dat is de mens die twee tot een maakt, komt voort uit het licht. Daar is bezieling, religieuze inspiratie, voor nodig. Zo iemand wordt zelf ook licht. (Zie Filippus 108) Het is een groeipad in jezelf van het opdoen van ervaring (beweging) en verwerking (rust). Volgens de scheppingsmythe uit Egypte wordt de wereld steeds op nieuw geschapen. Als verlichte mensen zijn wij daar ook een deel van. Ook wij kunnen iedere dag opnieuw onze wereld scheppen. en zijn wij als verlichte mensen. Zo vloeit in een nooit eindigend scheppingsproces de werkelijkheid voort uit de Bron van het zijn. Dat permanente wordingsproces van werkelijkheid wordt ook wel emanatie genoemd. In het oude Egypte was het emanatieproces de kern van de religiositeit. Ook de mens in zijn heelheid is goddelijk en is daarmee een manifestatie van de Bron. (Zie ook Psalm 82:6). De eigen houding daar in is belangrijk. Namelijk het (bijvoorbeeld door een gebedsleven en dankbaarheid) heiligen van zichzelf en wat men tot zich neemt.

Wat is het teken van de vader die in jou is?,
zeg dan: Het is een beweging en een rust.
Het gaat dus om activiteit en om rust om te verwerken. En het gaat om een biddende gezindheid. Want bidden aan het begin van je dag zorgt ervoor dat je de stem van de Liefde in jezelf hoort en dat je ook zo gedurende de dag gaat kijken vanuit de liefde. Niet de omstandigheden bepalen dan, maar hoe jij naar het leven wilt kijken. En als je dan aan het einde van de dag je leven overziet dan kun je vanuit dat liefdevol kijken bepalen dat er veel is om dankbaar voor te zijn. Dan ontdekken we dat er een plaats in onszelf is waar God woont. Een innerlijke, heilige plaats. Waar we graag willen zijn en waar we worden gevoed. Waar we kunnen ontsnappen aan de chaos in ons hoofd en in ons hart. Waar we rust kunnen vinden en waar we vanuit die rust de activiteit van het leven aankunnen.


Het is een beweging en een rust.
Stillness is what creates love
Movement is what creates life.
To be still,
And still moving
That is everything….
(Chinese poem by Do Hyan Choe)


Ps 27: 1 ‘De Heer is mijn licht en mijn heil, voor wie zou ik vrezen? En Ps 36:10 ‘Want bij U is de bron des levens, in uw licht zien wij het licht. Ps 43:3 ‘Zend Uw licht en Uw waarheid, dat die mij leiden. In Joh.8:12 zegt Jezus zelf: ‘Ik ben het licht der wereld; wie Mij volgt, zal nimmer in duisternis wandelen, maar hij zal het licht des levens hebben.’


Mooi Henk dat je het Licht nog eens extra naar voren haalt.
Als ik nadenk over het Onze Vader vertaald uit het Aramees word ik altijd getroffen door "Bundel Uw Licht in ons en maak het nuttig".
Jezus zegt ook hier tegen ons hoe belangrijk het Licht is in het leven en dat we erom mogen vragen.






 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: