De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Wees trouw aan jezelf: "Doe niet wat je haat"

6

Zijn leerlingen ondervroegen hem en zeiden tegen hem:
Wil je dat we vasten?
Zullen we bidden?
Geven we aalmoezen?
Van welk voedsel moeten we ons onthouden?
Jezus zei:
Vertel geen leugens,
Doe niet wat je haat,
want in het licht van de hemel is alles zichtbaar.
Wat je verbergt zal ontdekt worden,
en wat je toedekt
komt tevoorschijn.

 

Het kind in jezelf vind je niet door allerlei leefregels uit je hoofd te leren, en die aan te wenden voor de vormgeving van je leven, en je kunt je medemens al helemaal niet leren zien door die leefregels ook op te leggen aan anderen.
Wezenlijk is dat je trouw bent aan jezelf.
Stel, je staat voor een echt levensprobleem. Je verkeert in een morele crisis. Je weet niet meer wat te doen. Hoe los je dat op?
Stel de juiste vraag.
Vraag niet: wat doet 'men,' of in de symbooltaal van de gnostiek 'de menigte,' in deze situatie? Maar: wat moet ik, deze unieke mens in deze unieke situatie doen?
Als je die vraag zo stelt, en je eerlijk wilt luisteren naar wat zich in jou aandient, zal er een antwoord in je opwellen. Maar misschien ervaar je dat innerlijk opwellend antwoord wel als een ongewisse sprong in het duister. Dan moet je moed verzamelen. Als je de moed hebt voor je innerlijke antwoord te kiezen, zal dat een groeiproces in je opwekken waardoor het verborgene, het oorspronkelijke kind in jou tevoorschijn zal treden.
Misschien is dat antwoord achteraf bezien wel helemaal verkeerd en betreur je je beslissing. Dat zou kunnen. Maar neem daar dan toch de verantwoordelijkheid voor. Jij hebt verkeerd gekozen, zie je achteraf, maar je accepteert de gevolgen daarvan. Dat is nu juist het groeiproces dat je start door voor je innerlijk antwoord te kiezen. Door onvoorwaardelijk trouw te zijn aan jezelf, ook door de verantwoordelijkheid te nemen voor je eerder gemaakte keuzes, leer je door vallen en opstaan het kind in jezelf kennen. Dat kun je heus niet zomaar van de ene dag op de andere. Daar zul je risico’s voor moeten nemen, een spirituele krijger worden die onversaagd verder gaat.

Innerlijk verlangen
In elk mens schuilt een verlangen om met je diepste wezen aanwezig te zijn in de wereld, en daarin gekend te worden. Vaak wordt dat verlangen geofferd aan de sociale gemeenschap waartoe we behoren, aan ‘de menigte,’ aan het schijnbaar zo koesterende en schijnbaar veilige wij-gevoel.
Maar altijd zal dat verlangen weer worden geactiveerd. Eén of andere gebeurtenis wekt dat verlangen. We worden bij onze ware naam geroepen.
De roep of het verlangen maant je misschien iets te doen wat helemaal niet kan. Er zijn wel duizend en één goede redenen te bedenken om niet aan de roep te beantwoorden. De medeleden van de wij-groep waartoe je behoort zullen wellicht meer of minder subtiel dreigen met uitstoting, gerechtvaardigd met allerlei argumenten: wie denk je wel dat je bent, wat een uitslover ben jij, je kunt ons niet in de steek laten, dat is toch niet voor jou weggelegd, dat kun je niet maken, je verraadt je wortels enz. enz.
Ze appelleren daarmee aan je angst voor de eenzaamheid, die dikwijls een reden vormt om niet aan de roep van het innerlijk verlangen te beantwoorden. Als je dat wel wilt, dan vraagt dat om een ferm besluit, een wilsbesluit of misschien meer een daad van overgave, die dikwijls het karakter heeft van bewust de eenzaamheid durven binnengaan.
Als je die eenzaamheid durft binnengaan wacht er helemaal geen eenzaamheid. In plaats daarvan zal er juist dan een ervaring van verbondenheid tevoorschijn komen, met al wat is. Achteraf kun je dan zien dat niet de eenzaamheid zelf de barrière was die je moest overwinnen, maar je eigen angst voor de vermeende eenzaamheid.

Maar je medemensen kunnen je natuurlijk ook tot steun zijn. Je mag jezelf gelukkig prijzen als er iemand is die in je gelooft en je bemoedigt je eigen weg te gaan. Dat zijn de helpers op je pad, die niet met hun eigen waarheid te koop lopen, maar hun zoekende en tastende medemens hun onvoorwaardelijk vertrouwen schenken. Zo iemand kun jij ook worden. Ook daarin valt een keus te maken. Vang je je medemens in je eigen waarheid als je een ander in de problemen ziet zitten, of wordt je een helper die anderen steunt hun eigen weg je gaan, ook al kijk je soms hoofdschuddend toe?

Zelf zul je dikwijls pas aan de positieve reacties van anderen bemerken dat je werkelijk veranderd bent. De keuzes die je soms moet maken kunnen behoorlijk radicaal zijn, maar innerlijke groei gaat vaak zo langzaam en geleidelijk tussen de schokken door, dat je dat vaak zelf niet eens ervaart. Het is misschien pas aan de reacties van je medemensen dat je je verandering weerspiegeld ziet.
Wij mensen hebben elkaar nodig. Niet als gevangenbewaarders van absolute waarheden, maar als moedige, vrije mensen die elkaar het licht gunnen.

Meneer Pastoor
Een voorbeeld. Laten we ons in gedachten eens een Rooms-katholieke pastoor voorstellen, een echte herder in de goede betekenis van het woord, met hart voor zijn parochianen. Op een dag ontvangt hij een bericht dat in een gezin uit zijn parochie een kind geboren is, dat echter kort daarna ongedoopt stierf.
De pastoor kent het gezin goed en gaat er meteen heen. Hij weet hoe vol blijde verwachting de moeder en vader waren, en beseft dus de maat van hun verdriet.
Wat moet hij daar zeggen?
Kerkvader Augustinus beweerde in de vijfde eeuw dat een kind al bij zijn geboorte één en al zondigheid is. Hij voegde er aan toe dat een pasgeboren kind, wanneer het sterft zonder gedoopt te zijn, niet door de doop gereinigd zou zijn van de erfzonde.
Die opvatting is door de rooms-katholieke kerk als geldig overgenomen.
Laten we nu eens aannemen dat de pastoor uit dit verhaal ook die overtuiging is toegedaan. Dat heeft hij zo geleerd, en hij heeft dat nooit betwijfeld. Hij weet dus wat hij de ouders als dienaar van de kerk te vertellen heeft.
We kunnen aanvoelen dat de pastoor op weg naar het huis van de bedroefde ouders steeds langzamer zal gaan lopen. Hij moet hun immers mee gaan delen dat hun kind niet in gewijde aarde begraven mag worden. Want dan zou het met zijn zondige lichaampje de gewijde aarde ontheiligen.
Maar, als hij werkelijk hart voor de mensen uit zijn parochie heeft, zal er in hem een protest opleven tegen zijn taak als hoeder van de leer van de kerk.
We kunnen ons daarom indenken dat zich in hem een tweestrijd zal afspelen tussen de zekerheid van zijn geloof zoals hij dat heeft geleerd, en de innerlijke weigering daarnaar te handelen. Wat zal hij straks doen? Wat zal hij volgen, zijn geloof of zijn innerlijke weigering?
Oog in oog met de verbijsterde ouders staat zijn mond hem niet toe de dingen te zeggen die hij zou moeten zeggen vanuit de augustijnse zondeleer. Er rest hem niets anders dan trouw te zijn aan het innerlijk protest. We kunnen in het midden laten wat zijn antwoord precies inhoudt. Maar het kind wordt in gewijde aarde begraven, tot troost van de ouders.

Meneer pastoor weigert zijn aangeleerde plicht te doen als hoeder van de kerkelijke leer. Dat is wat in dit logion bedoeld wordt. Hij ‘doet niet wat hij haat.’
Die weigering is hem niet aangeleerd. Die dient zich zomaar vanzelf in hem aan. Dat is het weten van de liefde zoals die in elk mens aanwezig is. Als dat weten zich aandient en je daar trouw aan bent, zal dat je niet alleen steeds dichter brengen bij het kind in jou, je oorspronkelijke zelf, maar ook bij de Bron waar die liefde aan ontspruit.

En namens de mysticus Meister Eckhart (1260-1328) kunnen we daar nog aan toevoegen:

De mens in wie Gods Rijk aan de dag treedt en die het als nabij erkent, heeft niet langer prediking of onderricht nodig: hij weet genoeg uit innerlijke ervaring.

Maar ehh... alleen maar doen waar je lekker zin in hebt, is dat dan de boodschap van de gnostiek? Zie het volgende logion.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.


 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



1 Korintiërs 15:56
De angel van de dood is de zonde, en de zonde ontleent haar macht aan de wet.
Dat is een zeer krasse uitspraak van Paulus. 'De wet' dat is wat je opgelegd wordt om te doen. Maar als de wet van je verlangt dat je verraad pleegt aan het weten van de liefde die in je is, dan is de wet 'de angel van de dood.' Wie of wat wordt er dan gedood? Dat is het kind in jezelf. Of, met andere woorden volgens het citaat uit Johannes, hierna, 'de geest van de waarheid'

Kolossenzen 2
20 Als u met Christus dood bent voor de machten van de wereld, waarom laat u zich dan geboden opleggen alsof u nog in de wereld leeft? 21 ‘Raak dit niet aan, proef dat niet, blijf daarvan af’ – 22 het zijn menselijke voorschriften en principes over zaken die door het gebruik vergaan. 23 Dat moet allemaal voor wijsheid doorgaan, maar het is zelfbedachte godsdienst, zelfvernedering en verachting van het lichaam; het heeft geen enkele waarde en dient alleen maar tot eigen bevrediging.

Johannes 14
16 Dan zal ik de Vader vragen jullie een andere pleitbezorger te geven, die altijd bij je zal zijn: 17 de Geest van de waarheid. De wereld kan hem niet ontvangen, want ze ziet hem niet en kent hem niet. Jullie kennen hem wel, want hij woont in jullie en zal in jullie blijven.

Kolossensen 2:16
Laat niemand u iets voorschrijven op het gebied van eten en drinken of het vieren van feestdagen, nieuwe maan en sabbat.

Tobit 4:15
Doe een ander niets aan dat je zelf verafschuwt.

 


Reacties (8)

Dit Logion is voor mij op dit moment het belangrijkste van het hele Thomas evangelie. Ik vermoed dat ik er het meeste van te leren heb ;)
Het gaat, wat mij betreft, over naar jezelf luisteren in plaats van naar anderen. Al zegt de hele wereld "A", voel jij "B", doe dan "B". Doe geen dingen die tegen je eigen geweten ingaan, maar gebruik je eigen geweten als hoogste toetssteen, niet wat "men denkt". "Men denkt" zo veel...Maar het is lastig dit jezelf voor te houden, als de groepsdruk hoog is, en je als persoon toch al niet zo "in de markt" ligt. Ik associeer dit logion ook met wat Sartre zei over vrijheid, over goede en kwade trouw. Ik denk dat je eigen vrijheid erkennen, en ernaar leven, één van de belangrijkste dingen om te leren is. Als je eenmaal doorhebt dat andere mensen ook maar mensen zijn, dat je de vrijheid hebt om je eigen weg te gaan, en dat "men" niet altijd gelijk hoeft te hebben, dat de mening van de meerderheid geen rechtvaardiging is om tegen je geweten in te gaan, dan is bijna alles mogelijk. Maar het is een moeilijke les.


Vertel geen leugens,
Doe niet wat je haat.


Voor mij de meest krachtige en betekenisvolle tekst in Thomas. Met deze les kan ik een leven lang toe.

Meer heb ik niet nodig...
niet voor mezelf...
niet naar de ander...

Voor mij zijn het geen woorden maar een innerlijke houding waarmee ik het contact met mezelf, het kind in mij, wil herstellen.

Sinds Thomas weet ik ook dat ik het kan.


Ik zie dit Logion als een mogelijk vervolg op Logion 2:Laat hij die zoekt voortgaan met zoeken totdat hij vindt en wanneer hij vindt zal hij geschokt zijn.

Doe waar je achter staat en wat jezelf ook wilt. Wees geen blinde volger. Wees vooral trouw aan jezelf.



"...Wat je verbergt zal ontdekt worden,
en wat je toedekt
komt tevoorschijn..."

Het lijkt 2 maal hetzelfde. Maar het staat er ongetwijfeld niet voor niets allebei. Even vanuit mijn eigen beleving en ervaring:

Dit is het eerste: "...Wat je verbergt zal ontdekt worden..." Ik heb een ernstige mistoestand in een instelling waar ik als begeleider werkte aangeklaagd. Op dat moment stel ik een heleboel mensen teleur, die dachten dat ik "betrouwbaar" was. Ik verlies mijn status als goeie collega, goede begeleider en zelfs mijn reputatie als betrouwbaar burger, want een hele organisatie en de betrouwbaarheid van zelfs overheidsinspectie en de zorgsector staat op de helling. Wat ik verborgen heb is ontdekt: mijn diepe overtuiging dat het verdedigen van de integriteit van elke mens boven de belangen van de organisatie en mijn rol als begeleider staan.

Ik loop nu grotendeels alleen op mijn weg en heb ontdekt dat je geen overtreding van geschreven wetten hoeft te begaan om het gerechtsapparaat tegen te krijgen. Er zijn veel meer ongeschreven wetten die via de officiële wettelijke weg kunnen worden afgedwongen door iemand die het spel niet meespeelt te brandmerken als vermeend misdadiger. De confrontatie daarmee blijft tot nu toe pijnlijk.

Het 2de "...en wat je toedekt komt tevoorschijn." Dit is thuiskomen. Een grotere troost kan er nauwelijks zijn. De ontdekking van wat in mezelf zit, de creativiteit die loskomt om daar elke dag een plaats aan te geven, het gevoel van werkelijk te bestaan. Het hoeft niet altijd en voor iedereen zo moeilijk en heftig te zijn, maar dit gaat over de waarde van de ont-dekking van jezelf.

Is de grotere maatschappelijke organisatie dan slecht? Niet per definitie. Alleen als regels een eigen leven gaan leiden, omdat ze misbruikt worden voor andere doeleinden is het de angst die mensen in hun baantje houdt om te "doen wat ze haten".





Mooi, Jo. Heel herkenbaar wat je schrijft. Ik bewonder je moed om tevoorschijn te komen met wat je raakt.
Als je naar Bramhartigheden gaat op mijn website, zie je daar, even verderop: 'Meneer pastoor en de wijsheid van de weigering'. (Even scrollen)
Dat gaat precies over jouw keuze.


Van binnen uit

Als leraar leefde ik,
was succesvol
volgens de verwachtingen
van buiten af.

Van binnen uit
betekende het niets.

Ik volgde mijn
innerlijke stem:
zegde mijn baan op
en streed met
het zwarte gat
van de zinloosheid.

Tenslotte
leerde ik leven
naar waarheid,
innerlijk oprecht,
van binnen uit.

Peter van de Goolberg


Dank je, Willy, een prachtig beeld!

Ja, de Tuinman snoeit je wel, maar dat is om des te mooier te bloeien.

hartelijke groet,
Peter


dag Willy

Een vrije geest is m.i.onafhankelijk en heeft m.i. ook geen behoefte zijn gram te halen.
Dit is wat ik nu zie gebeuren met al je postings.

Het komt mij over Willy dat je naar bevestiging zoekt en niet of moeilijk kunt accepteren dat Bram je versjes niet vindt passen op dit forum.
Ieder zijn/haar vrijheid toch?
Tuurlijk , ik begrijp dat dit even rot voelt, toch als je een vrije vogel bent begrijp je de vrijheid van een ander ook denk ik, ook al botst die met de jouwe.




 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: