De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Op weg naar een spirituele illusie

60

Zij zagen een Samaritaan die een lam droeg, op weg naar Judea.
Hij zei tegen zijn leerlingen:
Die man daar draagt een lam in zijn armen.
Zij zeiden hem: Hij zal het doden en opeten.
Hij zei hun:
Zolang het leeft zal hij het niet opeten,
maar pas als hij het gedood heeft,
en het een lijk geworden is.
Zij zeiden: Dat kan toch niet anders?
Hij zei hun:
Zoeken jullie ook een plaats van rust voor jezelf,
opdat je geen lijk wordt en opgegeten.

 

Dit is weer zo'n heerlijk speelse tekst. Hier wordt gespeeld met de letterlijke en figuurlijke betekenis van dood en eten.
Tegelijkertijd is de tekst ook rijk van inhoud, alsof te bewijzen viel dat humor en diepzinnigheid een goed koppel vormen.

In het Nieuwe Testament komen allerlei beelden voor die duiden op de illusieloze toestand van het bewustzijn, in de gnostiek de armoede van geest genoemd. We spraken daar al over bij logion 54.
De maagdelijkheid van Maria is daar een verbeelding van. Het gaat dan niet om de letterlijke, historische betekenis van Maria als moeder van Jezus, maar om de vrouw als symbool. In de mythes van de klassieke oudheid is de vrouw vaak symbool van de menselijke ziel. Ook het verhaal over moeder Maria kunnen we zo verstaan, Maria als symbool van de menselijke ziel, en ook haar maagdelijkheid krijgt dan een symbolische betekenis: de ziel van de mens moet eerst maagdelijk worden, voor de Christus in je geboren kan worden. Dat is de symbolische betekenis.
Een ander vergelijkbaar beeld is dat van de Samaritaanse vrouw. In die tijd bevonden de Samaritanen zich aan de onderkant van de Joodse sociale ladder. Maar juist deze nietswaardige Samaritaanse vrouw weet in het bekende verhaal van haar gesprek met Jezus te putten uit de bron van het levende water.
Dan is er ook nog het verhaal van de barmhartige Samaritaan. Ook hij is als Samaritaan een nietswaardige. Maar juist hij is in staat tot waarachtige liefde. Ook dat kun je als symbool zien. De Samaritaanse vrouw en de Samaritaanse man verbeelden hier mensen met een illusieloos, naakt bewustzijn, precies zoals de maagdelijkheid van moeder Maria.

De maagdelijkheid van moeder Maria, de Samaritaanse vrouw, de barmhartige Samaritaan, het zijn symbolen van de toestand van de menselijke ziel zoals verbeeld in het nog niet besneden kind van logion 4. Ook het lam in dit logion is zo'n beeld.

En wat zien we hier? In dit logion zien we een Samaritaan die een lam in zijn armen draagt. Een Samaritaan is elders dus het symbool van de naaktheid van de ziel. Maar deze Samaritaan is - heel betekenisvol - op weg naar Judea! Hij wil een wettische jood worden en zich laten besnijden! Maar daardoor zal hij het lam- het onbesneden kind in zichzelf - moeten doden.
Maar zover is het nog niet.

Jezus maakt zijn leerlingen opmerkzaam op dat beeld van die Samaritaan met een lam in zijn armen op weg naar het wettische Jodendom, dat wil zeggen op weg naar een illusie over zichzelf.
De leerlingen begrijpen de figuurlijke betekenis niet. Hun opmerking laat zien dat zij zijn woorden letterlijk verstaan.
Jezus drijft daarna de spot met ze, door verder te spreken in de symbooltaal die de leerlingen - en allen die zijn woorden letterlijk willen verstaan - natuurlijk absurd zullen vinden.
Prachtig!

Als de Samaritaan een besnedene zou worden in spirituele zin, dus een gevangene in een illusie over zichzelf, wordt hij niet alleen een spiritueel dode, hij wordt dan symbolisch ook door het wettische denken opgegeten. De directe kennis van goed en kwaad waartoe hij als onbesnede toegang zou hebben wordt dan vervangen door gehoorzamheid aan wetten, morele slavernij. Hij wordt dan in de gnostische symboliek een lijk en opgegeten.

En opnieuw laat Jezus weten dat het hem daar niet om gaat.
Wat dan?
Ga niet naar Judea, maar zoek een plaats van rust in jezelf. Op die innerlijke plaats van rust kun je één worden met de Bron, en kennis van goed en kwaad verwerven. Dat vind je niet in Judea, en ook niet elders buiten jezelf.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Matteüs 10:5
Deze twaalf zond Jezus uit, en hij gaf hun de volgende instructies: ‘Sla niet de weg naar de heidenen in en bezoek geen Samaritaanse stad.

Lucas 10:33-34
33 Een Samaritaan echter, die op reis was, kreeg medelijden toen hij hem zag liggen. 34 Hij ging naar de gewonde man toe, goot olie en wijn over zijn wonden en verbond ze. Hij zette hem op zijn eigen rijdier en bracht hem naar een logement, waar hij voor hem zorgde.

Johannes 4:7, 9
7 Toen kwam er een Samaritaanse vrouw water putten. Jezus zei tegen haar: ‘Geef mij wat te drinken.’
9 De vrouw antwoordde: ‘Hoe kunt u, als Jood, mij om drinken vragen? Ik ben immers een Samaritaanse!’ Joden gaan namelijk niet met Samaritanen om.

 


Reacties (2)

Voor dit Logion moet je inderdaad een rustplaats zoeken voor jezelf, anders worden wij een lijk en worden wij opgegeten.
Een rustplaats vinden voor mijzelf vind ik al een hele opgave, maar ik zie er wel de noodzaak van in. In de drukte van mijn leven ben ik inderdaad een lijk en word ik opgevreten ofwel in beslag genomen door mijn grote zorgen, door mijn passie voor mijn werk, door het lijden van mijn moeder, door de blinde hartstocht voor mijn vriendin en vergeet ik dat ik een onschuldig lam op mijn schouders draag, namelijk het Lam Gods, het Christusbewustzijn.
Om mij dat weer te realiseren, dat het Lam mijn Werkelijkheid is en dat ik mij begeef op een spiritueel pad in plaats van in de onoverzichtelijke chaos van mijn bestaan, daarvoor moet ik wel een rustplaats zoeken. Want ik wil niet ten onder gaan in alles wat weliswaar erg belangrijk voor mij is, maar dat alles mag geen (onwetend) lijk van mij maken zodat ik door mijn besognes wordt opgevreten!
Stom toevallig stuiterde ik gisteren op eerste Kerstdag op dit logion. Het waren precies de woorden die ik nodig had en die wij denk ik allemaal hard nodig hebben.
Het Lam ofwel het kind dragen wij met ons en dat wordt nooit bezoedelt door ons leven. We hebben inderdaad een rustig plekje nodig om ons dit steeds opnieuw weer te realiseren.
Wat een prachtig en diepzinnig logion.


Dit is een doublet met Logion 57. Als je je negatieve kanten nog op je nek hebt, heb je die nog niet gedood (nog niet als onkruid uit je leven verwijderd of erop vastgelopen). Dan bestaat nog steeds de mogelijkheid tot spirituele groei en jezelf door en door te leren kennen ( zie ook vorig Logion). Het gaat hier ( zie ook Quispel) om de Samaritaan, die altijd door Judeeërs radicaal werden veroordeeld, doch de Samaritanen waren en zijn nazaten van de Israëlieten. Deze Samaritaan is - heel betekenisvol - op weg naar Judea. Hij zou misschien wel een wettische jood willen worden en zich laten besnijden. Maar daardoor zal hij het lam- het goddelijke in zichzelf, het kind in zichzelf - moeten doden. Maar zover is het nog niet. Hij moet eerst ervaring opdoen om onvoorwaardelijke liefde aan het woord te laten. Vandaar ook de parabel over de barmhartige Samaritaan. Mooie symbooltaal die niet letterlijk genomen moet worden.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: