De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Gnosis, geloof en macht

62

Jezus zei:
Ik zeg mijn geheimen aan hen
die mijn geheimen waardig zijn.

Laat je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet.

 

Het onderscheid tussen geloof en gnosis speelde een belangrijke rol in het vroege christendom. Het is een van de belangrijkste controverses tussen kerk en gnostiek.
De kerk heeft een geloofsbelijdenis. Die is voor elke gelovige hetzelfde.
De gnostiek kent principieel geen geloofsbelijdenis. Want in de gnostiek gaat het om een innerlijk weten, gnosis, en niet om een verhaal dat je voor waar zou moeten houden.
Iedereen kan geloven, waarin dan ook. Er wordt veel geloofd. Zeker nu we ook kennis kunnen maken met oosterse tradities. Er bestaat een ruim aanbod van allerlei geloven. Kies maar uit.
Op het spirituele pad van de gnostiek is het belangrijk dat je eerst de moed verzamelt om elk geloof los te laten. Gnosis, het ervaringsweten, is niet tweedehands, van horen zeggen, verkrijgbaar. Die weg het ontdekken daarheen moet je zelf gaan. Natuurlijk kun je samen optrekken met anderen en onderweg ervaringen uitwisselen. Dat is de waarde van een spirituele traditie en een spirituele gemeenschap. Maar de weg moet zelf gegaan worden.

Onderweg kun je ervaringen meemaken die je in grote verwarring brengen. Dan is het mooi dat er een spirituele traditie is die je laat verstaan wat er met jou gebeurt. Jammer genoeg is de spirituele traditie van de gnosis uit onze christelijke cultuur verwijderd, nog al hardhandig zelfs. Maar door de vondst bij Nag Hammadi is die weer herontdekt.
Ook al zal niet iedereen de weg van de gnosis willen gaan, hij staat open voor iedereen. Want: ‘Wie zoekt zal vinden’. En logion 2 moedigt je aan te blijven zoeken, ook al zal het onderweg misschien somtijds schrikken zijn.

Ben je op zoek naar een geloof, naar het lidmaatschap van een menigte in de symbooltaal van de gnostiek, naar een kudde waarin je kunt onderduiken zodat je de innerlijke roep van je ware zelf niet hoeft te beantwoorden?
Dan is gnosis niets voor jou.
Maar ben je bereid los te laten? Elke schijnzekerheid overboord te gooien? Alle illusies te laten ontploffen als niet-bestaande zeepbellen? Dan ben je van harte welkom op het spirituele pad van de gnostiek.

Laat je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet
Het is een opmerkelijke toevoeging, deze spreuk. Hij betekent gewoonlijk dat je bij werken van barmhartigheid niet stiekem aan je eigen belang moet denken. Doe goed om niet. Het is een mooie en wijze raad.
Deze spreuk en deze betekenis was indertijd al algemeen bekend. Het is dus waarschijnlijk geen originele uitspraak van Jezus.
Maar wat doet deze spreuk dan hier?
In de symbooltaal van de gnostiek betekent ‘rijk zijn’ dat je weet hebt van de gnosis, en dat je dus weet hebt van de liefde die in je woont.
Nu kunnen we deze uitspraak hier beter begrijpen. Als je ‘rijk’ bent in de gnostische betekenis, geef dan je rijkdom weg om niet. Zorg dat je niet het onderwerp wordt van persoonsverheerlijking. Kweek geen slaafse volgelingen. Kortom: gebruik je spirituele rijkdom niet om macht over andere mensen te verwerven.
En misschien is dat wel de ultieme test waarmee bepaald wordt of je de gnosis waardig bent: of je er macht mee wilt verwerven of niet. Daarom past deze uitspraak bij nader inzien perfect bij het eerste deel van dit logion.

Daar gaat natuurlijk ook de volgende tekst over uit het Evangelie van Filippus:
De liefde eigent zich niets toe, want waarom zou ze zich iets toe-eigenen? Alles is immers van haar? Ze zegt niet: ‘Dit of dat is van mij’ maar ze zegt: ‘Het is van jou’.

Precies. Gnosis, het innerlijk weten van liefde, is van niemand, en dus van iedereen. Maar gnosis kan alleen door ieder mens apart op ieders eigen manier ervaren worden. Geen kerk, geen sekte, geen spiritueel leraar kan zich de gnosis van een medemens toe-eigenen.
Wie dat wel probeert is de gnosis niet waardig.



De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Marcus 4:11
Hij zei tegen hen: ‘Aan jullie is het geheim van het koninkrijk van God onthuld; maar zij die buiten blijven staan, krijgen alles te horen in gelijkenissen,.

Matteüs 13:11
Hij antwoordde: ‘Jullie mogen de geheimen van het koninkrijk van de hemel kennen, hun is dat niet gegeven.
Let wel: hier wordt gesproken over het ‘koninkrijk in de hemel’, een transcendente werkelijkheid niet in het hier en nu, pas bereikbaar na de dood. Het koninkrijk in Thomas is ‘uitgespreid over de aarde’, logion 113.

Lucas 8:10
Hij antwoordde: ‘Jullie mogen de geheimen van het koninkrijk van God kennen, maar de anderen krijgen alles in gelijkenissen te horen, opdat ze zien zonder inzicht en horen zonder iets te begrijpen.

Wijsheid (van Salomo) 6:16
De wijsheid is op zoek naar mensen die haar waard zijn, ze treedt hun welwillend tegemoet en vertoont zich aan hen in elke gedachte.

Matteüs 6:3
Maar als je aalmoezen geeft, laat dan je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet.

Clement van Alexandrië:
‘Hij die bevrijd is door gnosis is werkelijk een slaaf vanwege zijn liefde voor hen die nog niet in staat zijn geweest de vrijheid van gnosis te bereiken. (...) De mens met inzicht en doorzicht is de gnosticus. En het gaat hem er niet om zich van kwaad te onthouden (want dat is een stap naar de hoogste perfectie), of het doen van goed op grond van angst. Ook doet hij het niet omdat hij op compensatie hoopt. Alleen het doen van goed uit liefde, en in het belang van de eigen voortreffelijkheid daarvan, moet de keus van de gnosticus zijn’.
(Marlowe,J., Stevenson,J. (1957), 163vv.)

 


Reacties (16)

Matteüs 6:3
Maar als je aalmoezen geeft, laat dan je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet.

Matteüs 13:11
Hij antwoordde: ‘Jullie mogen de geheimen van het koninkrijk van de hemel kennen, hun is dat niet gegeven.

Marcus 4:11
Hij zei tegen hen: ‘Aan jullie is het geheim van het koninkrijk van God onthuld; maar zij die buiten blijven staan, krijgen alles te horen in gelijkenissen,

Lucas 8:10
Hij antwoordde: ‘Jullie mogen de geheimen van het koninkrijk van God kennen, maar de anderen krijgen alles in gelijkenissen te horen, opdat ze zien zonder inzicht en horen zonder iets te begrijpen.

Wijsheid (van Salomo) 6:16
De wijsheid is op zoek naar mensen die haar waard zijn, ze treedt hun welwillend tegemoet en vertoont zich aan hen in elke gedachte.


Ik zeg mijn geheimen aan hen die mijn geheimen waardig zijn. ”. Dit is een parallel van Logion 93 en Matteus 7:6). De geheime woorden zijn woorden voor gevorderde. Degenen die al wat levenservaring hebben opgedaan. Ze worden niet aanvaard vanuit een literalistisch geloof. In de gnostiek gaat het om het vinden van de werkelijkheid in jezelf, en niet om een verhaal over de werkelijkheid dat je voor waar zou moeten houden. De weg van de gnostiek (de weg binnendoor) eist dat je eerst de moed verzamelt om elk geloof los te laten.
Laat je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet. Hier staat eigenlijk: “Pronk niet met datgene wat je doet, maar doe in stilte”.


Alles blijft GELOVEN ,niet zeker weten!
Dat is heel anders.


"De voldoening van het geven,
is blij zijn met het geluk van de ander".


" Je moet niet enkel Geloven (aannemen)
maar Weten (ervaren)".


"Het gaat niet alleen om wat we geven,
maar ook om wat we delen".


Gnosis is geloven, een niet te doven en niet te verzadigen verlangen van het hart naar de Eenheid in de Goddelijke Liefdeskracht. Het vraagt een constante reflectie in jezelf en een rauwe eerlijkheid van je zijn. Het geloven is een scheppende en helende kracht, waarop ik steeds weer verliefd word en die ik nooit helemaal zal begrijpen. Ik bezie haar steeds met nieuwe ogen en ze verwondert me telkens alsof het de eerste keer is . Gnosis is een wetend geloven dat je geen onafhankelijke persoonlijkheid bent maar afhankelijk in de Eenheid van het Goddelijk Bewustzijn. Gnosis is een troostend weten nergens uit te kunnen vallen, maar me gedragen te weten altijd! Dit weten is een geloven in iets Oneindigs Groots, het weten is niet te beredeneren.

AnnE van Beurden


Dank je wel, AnneE.


Beste Bram
In je toelichting verander je het koninkrijk van de hemel in het koninkrijk in de hemel, met de suggestie dat het hier over het leven na de dood gaat. In de preken en catechisatie werd (wordt) dit vaak zo, m.i. ten onrechte, verkondigd. Ik zie dat heel anders.
Drie van de vier evangelisten spreken over het rijk Gods. Alleen Matteüs schrijft steeds: rijk der hemelen. Hij sloot hierbij aan bij een rabbijnse gewoonte om ‘God’ uit eerbied te vervangen door ‘hemelen’.
Met het koninkrijk van God en het koninkrijk der hemelen wordt hetzelfde bedoeld: een rijk van liefde, vrede en gerechtigheid. En dat gaat over het leven van alle dag hier en nu op aarde.


Dag Jan,
Hartelijk dank voor je opmerking.Ik heb inderdaad altijd als vanzelfsprekend aangenomen dat 'het koninkrijk der hemelen' niet op aarde is maar in een transcendente werkelijkheid.|
Je laat me een andere mogelijkheid zien. Ik ga me daarover beraden.
Ik meen dat vooral Johannes het koninkrijk in de hemel plaatst. Ik ga het onderzoeken.


Dag Jan, ik las dit:

""Jezus antwoordde: 'Mijn koningschap hoort niet bij deze wereld. Als mijn koningschap bij deze wereld hoorde, zouden mijn dienaren wel gevochten hebben om te voorkomen dat ik aan de Joden werd uitgeleverd. Maar mijn koninkrijk is niet van hier.'" (Johannes 18:36)

Hoe moet ik dat zien, Jan?


En, Jan, wat vind je hier van?

"Ik zal u de sleutels geven van het Koninkrijk der hemelen.
En wat u op aarde binden zult, zal gebonden zijn in de hemelen.
En wat u op aarde ontbinden zult, zal ontbonden zijn in de hemelen.”
(Mat.16:19)


Dag Bram,
De tekst van Johannes probeer ik te begrijpen in samenhang met de strekking van het hele Johannes-evangelie. Pilatus vraagt: Ben je de koning van de Joudaioi? Dat zijnde bewoners van de zuidelijkste provincie van Palestina, over wie Pilatus was aangesteld als gezaghebber. M.a.w. heb jij de pretentie om koning van Judea te worden? Wil deze man Jezus mij, Pilatus van de troon stoten? Pilatus is politiek geïnteresseerd en niet godsdienstig.
Mijn koningschap is niet van deze wereld. Dat wil zeggen: het is niet zoals het koningschap van aardse heren en meesters. Het is van een heel andere orde. Om daaraan deel te kunnen hebben moet je opnieuw geboren worden (Joh. 3,5), dat wil zeggen: het is iets wat de alledaagse werkelijkheid te boven gaat, een nieuwe bestaanswijze en een nieuwe manier van leven. Hier is nog veel meer over te zeggen, maar dat vraagt verder nadenken en studie. Want het evangelie van Johannes is niet gemakkelijk te verstaan.
Jan




Beste Jan, zoals ik al zei: ik heb het 'koninkrijk gods' altijd verstaan als transcendent, in de hemel dus, en pas na de dood te betreden.
Je hebt me terecht gewezen op een andere mogelijke betekenis, namelijk als aards vrederijk. Dank daarvoor.


Dank voor deze uitbreiding Jan en Bram,
Volgens Jezus zijn we wel IN de wereld maar niet VAN de wereld... daar kan ik wat mee, gezien de verschillende dimensies (fysiek, psychologisch, geestelijk en energetisch) waarin en waarvan we bestaan.
H.gr. Geertje


Graag reageer ik op de plaats van het Koninkrijk der Hemelen. Jezus zegt het Koninkrijk der Hemelen is in U. Voor mij is dat een verwijzing naar de Eenwording met onze Goddelijke vonk in het Hier en Nu.
Wanneer we verbonden zijn met het Goddelijke in ons, in ons Hart, leven we in vervulling en overvloed, ontbreekt het ons aan niets. Sterker nog we leven vanuit geven en niet vanuit tekort. Onze gedachten nemen ons mee, weg van het hier en Nu. In het Zijn vinden we God. Zijn we één met God. Zijn we verbonden met alles, zijn we in eenheid. De Hemel is in ons.


Mooi, Sandra.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: