De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


De miskende grond van je bestaan

66

Jezus zei:
Toon me de steen die de bouwmeesters verworpen hebben.
Dat is de sluitsteen.

 

Deze tekst is een letterlijk citaat van psalm 118:22. Wat hij daar ook moge betekenen, we moeten zoeken naar de bedoeling van dit citaat hier.

Wat is eigenlijk een sluitsteen? Meestal werd hier vertaald ‘hoeksteen’, maar sluitsteen is wellicht een betere vertaling. Het maakt niet zoveel uit welke van de twee de juiste vertaling is, omdat het hier gaat om iets dat eerst verworpen werd en daarna juist essentieel bleek te zijn.
Een sluitsteen is daarvan overigens wel een erg mooi beeld. Dat is de steen midden in een stenen boog, boven een poort of een raam. De linkerhelft van de boog en de rechterhelft van de boog leunen als het ware tegen de sluitsteen in het midden, en verkrijgen daardoor hun gezamenlijke stabiliteit. De sluitsteen maakt stabiel wat eerst nog wankel was. De sluitsteen verbindt ook de twee helften van de boog, en heft zo als het ware hun dualiteit op. Hij maakt van de twee één. Mooi beeld, niet?

Maar waarom werd de sluitsteen eerst verworpen? Omdat hij taps toeloopt. Het is geen mooie vierkante steen. Dus voor het metselen van een muur of een pilaar, of voor de rechtopstaande zijkanten van een poort of raam, heb je er niets aan. Dan leg je zo’n tapse steen als metselaar opzij. Maar als je de twee helften van een stenen boog bijna afhebt, ga je juist op zoek naar zo’n tapse steen. Dan blijkt de steen die je eerst niet kon gebruiken precies te passen bij wat je beoogde, er zelfs de perfecte oplossing voor te zijn.
Maar wat doet die sluitsteen hier?

Als we geboren worden landen we in een verhaal. Onze ouders, en allerlei andere mensen met hen, vertellen ons de wereld. En daarbij verlenen ze ons ook onze eigen rol in de wereld van de grote mensen.

Daar schuilt een gevaar in, namelijk dat we voor een kleiner of groter deel niet durven zijn zoals onze aanleg is. Als we als meisje graag in bomen klimmen krijgen we te horen dat zulks voor een meisje niets past. Dus klim je niet meer in bomen. Als je als jongetje met poppen speelt, wordt je uitgelachen. Dus speel je niet meer met poppen.
Het gevaar is dus dat we in dat aanpassingsproces een deel van onszelf gaan verstoppen, omdat we zo graag aan de verlangens van onze dierbaren willen voldoen. We kunnen dan zelfs van een deel van onszelf gaan ontkennen dat het bestaat.

Dat deel van ons wezen dat we ontkennen of niet toelaten in ons bewustzijn, gaat echter niet verloren. Het is een deel van onszelf dat er altijd zal zijn, ook al leidt het een verborgen bestaan. Het kleeft aan je zoals een schaduw. Je kunt doen wat je wilt om je los te maken van je schaduw, je echte schaduw bedoel ik zoals die gevormd kan worden door de stralen van de zon, of van een straatlantaarn, maar we weten allemaal dat dat niet lukken zal.
Precies zo gaat het met dat deel van jezelf wat je ontkent. Het blijft altijd bij je, ook al ben je je daar niet van bewust. En het wil voortdurend erkend worden, het wil mee doen aan het leven. En dat heeft gevolgen.

In elk mens heerst een nagenoeg onweerstaanbare drang tot zelfontplooiing, tot realisatie van je persoonlijke eigenheid. Dat is de opdracht die het leven aan een ieder van ons stelt. Maar die drang kan heftig in conflict komen met je sociale omgeving. Dat kan ons bang maken voor onszelf.
En zo kunnen we leren om de sluitsteen van ons wezen, onze natuurlijke eigenheid, ons ware zelf, op een krampachtige manier te onderdrukken. Onze tapse eigenheid past niet in het sociale welbevinden van ons alledaags bestaan. Maar hoezeer we ook onze best doen, onze persoonlijke kwaliteiten blijven hun kop opsteken. Dat is hun aard. En het kan dan lijken alsof er in onszelf een verborgen kwaad is dat ons er voortdurend toe aanzet de vanzelfsprekendheid van ons sociale welbevinden te verstoren, soms zelfs tot woede van degenen die je als je naasten beschouwt.

Zo kan een jongetje in de wieg gelegd zijn om wetenschapper te worden. Het is nieuwsgierig en wil alles onderzoeken. Op een dag krijgt het jochie een autootje van zijn pappie. Die heeft dat van een verre reis meegenomen. Het jochie is er blij mee en binnen een paar minuten heeft hij het autootje helemaal gesloopt. En dan krijgt hij van zijn boze pappie te horen dat hij ondankbaar is en altijd alles meteen kapot maakt. Weet je wel hoeveel dat gekost heeft?!
Zo wordt een mooi talent, de wil om te weten hoe de wereld in elkaar zit, omgevormd tot vernielzucht, tot iets lelijks. Het jongetje wordt bang voor het talent van zijn nieuwsgierigheid. En dan lijkt het alsof het correct is om die ‘lelijke’ eigenschap te onderdrukken. Dat gaat dan in de schaduw van je bestaan. Het is er nog wel, maar het mag niet meedoen.

Als je angst hebt voor een deel van je eigen wezen, dan verduistert dat het zicht op de heelheid van je ware zelf.
Om weer een heel mens te worden, om ons bestaan opnieuw te gronden in ons ware zelf, is een confrontatie met de schaduw van ons bestaan onvermijdelijk.
De confrontatie met onze schaduw betekent absoluut niet dat we moeten leren accepteren dat we ‘slechte’ kanten aan onszelf hebben, dat we in het reine zouden moeten komen met onze ‘slechtheid’ door die ten eerste te erkennen en ten tweede te aanvaarden. Helaas wordt het begrip schaduw vaak zo uitgelegd. Op die manier is het gewoon een voortzetting van christelijke noties over de zondigheid van de mens, een voortzetting dus van oude onderddrukkingsmechanismen.

Maar wat betekent het dan wel?
Hoe ontstond ook weer de schaduw? Door delen van ons ware zelf weg te stoppen. Hoe doen we dat? Door ze ‘slecht’ te leren noemen. We leren bepaalde delen van ons ware zelf negatief te etiketteren, en zo ontstaat de schijnbaar gerechtvaardige verdringing van die aspecten van ons ware zelf. We zijn dus niet slecht, we leren bepaalde aspecten van ons zelf als slecht te etiketteren.
Voor die negatieve etiketten van delen van ons zelf schamen we ons. Let wel: we schamen ons voor de negatieve etiketten, niet voor de werkelijkheid van het zelf. Maar we kunnen menen, omdat we dat zo geleerd hebben, dat we werkelijk zo slecht zijn. Daarom menen we er ook goed aan te doen om die kant van ons ware zelf maar te blijven verstoppen.

Willen we die verstopte delen van ons zelf terug halen, om weer een heel mens te worden, dan kunnen we niet om die negatieve etiketten heen. We moeten dan dus de confrontatie aangaan met die negatieve etiketten. We moeten op zoek naar die verworpen tapse steen in onszelf. Dat is dikwijls een pijnlijke zaak. Want we worden dan ook herinnerd aan de pijn die het deed om bestraft te worden op iets wat wezenlijk bij je hoort. Maar de uitkomst is niet dat we aanvaarden dat we ‘slecht’ zijn. Als we werkelijk bereid zijn deze aangeleerde negatieve etiketten onder ogen te zien dan is de uitkomst altijd (hier staat dus inderdaad: altijd!) dat er een bijna magische transformatie plaatsvindt. Je vermeende slechte kant blijkt juist een heel mooie kant van jouw eigen wezen te zijn. Dat is de helende transformatie van de confrontatie met de schaduw.
Achter de wolken schijnt de zon, zegt het spreekwoord. Op dezelfde wijze geldt: achter onze schaduw woont liefde. De sluitsteen die eerst verworpen werd, jouw ware zelf, blijkt jouw eigen en unieke verbinding te zijn tussen het handelen in de wereld en de grond van jouw bestaan.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Thomas
logion 68

Bijbel

Psalm 118:22
De steen die de bouwers afkeurden
is een hoeksteen geworden.

Lucas 20:15-18
Wat zal de eigenaar van de wijngaard nu met hen doen? 16 Hij komt zelf, doodt de wijnbouwers en geeft de wijngaard aan anderen.’ Toen de mensen dit hoorden, zeiden ze: ‘Dat nooit!’ 17 Maar hij keek hen aan en vroeg: ‘Wat betekent dan wat er geschreven staat: “De steen die de bouwers afkeurden is de hoeksteen geworden”? 18 Iedereen die over die steen struikelt zal gebroken worden, en iedereen op wie die steen valt zal worden verpletterd.’

Matteüs 21:40-42
40 Wanneer nu de eigenaar van de wijngaard komt, wat moet hij dan met die wijnbouwers doen?’ 41 Ze antwoordden: ‘De onmensen! Laat hij ze op een mensonwaardige manier ombrengen en de wijngaard verpachten aan andere wijnbouwers, die de vruchten wel aan hem afdragen wanneer het daar de tijd voor is.’ 42 Daarop zei Jezus tegen hen: ‘Hebt u dit nooit in de Schriften gelezen: “De steen die de bouwers afkeurden is de hoeksteen geworden.”'

Marcus 12:9-11
9 Wat zal de eigenaar van de wijngaard daarna doen? Hij zal zelf komen om de wijnbouwers om te brengen en hij zal de wijngaard aan anderen geven. 10 Hebt u deze schrifttekst dan niet gelezen: “De steen die de bouwers afkeurden is de hoeksteen geworden.”’

Handelingen 4:11
Jezus is de steen die door u, de bouwlieden, vol verachting is weggeworpen, maar die nu de hoeksteen geworden is.

1 Petrus 2:4
Voeg u bij hem, bij de levende steen die door de mensen werd afgekeurd maar door God werd uitgekozen om zijn kostbaarheid,

1 Petrus 2:7
Kostbaar is hij voor u, die erop vertrouwen. Voor wie er niet op vertrouwen, geldt echter: ‘De steen die de bouwers afkeurden is de hoeksteen geworden.’

 


Reacties (18)

bob marley

The stone that the builder refuse
Will always be the head cornerstone

You're a builder, baby;
Here I am, a stone.
Don't you pick and refuse me,
'Cause the things people refuse
Are the things they should choose.
Do you 'ear me? Hear what I say!


Dit Logion gaat verder op het vorige Logion 65. Als je je ziel verpacht ervaar je zelf de vruchten niet. Als je je afhankelijk opstelt van wat anderen je zeggen, zonder zelf te beleven, sta je uiteindelijk met lege handen. Maar als je zelf aan het werk gaat is dat wellicht niet overeenkomstig een te verwachten resultaat. Het kan een heel eigen unieke vorm aannemen. En daardoor juist bruikbaar zijn op een andere wijze dan verwacht.


Zo komt een ieder in z'n eigen verhaal.
Als ik dit van je lees Bram krijg ik meteen de associatie uit mijn kinderjaren.
Doordat mijn omgeving het begrip 'paranormaal',
abnormaal noemde en "Wat zullen de mensen daar wel van denken",
Heb ik al vroeg geleerd om daar niet met een ieder over te praten.


Zo herkenbaar! Een wereld van verwachtingspatronen, van omkijken naar de ogen van anderen, zwijgen, verstoppen en verstikt raken, een wereld van schone schijn, totdat er iets gebeurde dat mij INZICHT gaf in hoe het werkelijk was, hoe ik het anders kon zien. Het voelde als een nieuw begin, een opnieuw geboren worden. De volgende zin in de tekst spreekt me daarom bijzonder aan: "Om weer een heel mens te worden, om ons bestaan opnieuw te gronden in ons ware zelf, is een confrontatie met de schaduw van ons bestaan onvermijdelijk."
Dank voor de mooie teksten die het prachtige Thomasevangelie zo veel duidelijker maken en zo'n mooie handleiding bieden in het leven.


Dankje Bram. Er zijn (dus) verschillende soorten schaduw, afhankelijk van het milieu waarin je opgroeit. Maar er zijn ook donkere kanten in de mens die neigen naar negatief of slecht gedrag - zie waar de tien geboden je op 'het rechte pad' proberen te wijzen... de kern is dat je (ook) die transformeert naar het licht.


Prachtig verhaal Bram, dank je wel!
Er zijn inderdaad verschillende soorten schaduw. In mijn beleving te vergelijken met het Yin en Yang symbool, de lichte en de donkere kant die verwijst naar twee tegengestelde principes. Ik denk dat de één niet zonder de ander kan. Dat wij, als lerend mens, beide kanten in ons leven moeten accepteren als richtlijn. Zonder duisternis geen licht etc...


Ook zo'n mooie waardevolle uitdrukking ; Het is de hoeksteen van de maatschappij wat in feitte dus de sluitsteen is. Bedoelt werd oorspronkelijk een persoon waar je op kunt bouwen, in mijn ogen zijn wij allen diep in ons wezen personen mensen waar op gebouwd kan worden. Laten we samen meer vertrouwen in elkaar opbouwen door zinvol samen te werken samen te mediteren en plekken op deze aarde te creëren waar we met aandacht en liefde voor elkaar kunnen groeien.


Ik wil het iets nauwkeuriger formuleren. Datgene wat men benoemd alszijnde de hoeksteen van de maatschappij is ten alle tijde gebouwd door ons mensen. Het is dus geen abstract gegeven maar altijd een levendig bewijs van de kracht van ons als mens om te creëren.


Geertje Kuipers, je zegt:
"Maar er zijn ook donkere kanten in de mens die neigen naar negatief of slecht gedrag - zie waar de tien geboden je op 'het rechte pad' proberen te wijze."

Ik neem daar nadrukkelijk afstand van. Dit is gewoon het napraten van nu al bijna 2000 jaar kerkelijke onderdrukking, middels het dogma van de menselijke zondigheid.


Zo als ik het aanvoel:

We zijn allemaal verschillend.
De eene is in het eene goed en de ander goed in het andere.
Dit is natuurlijk heel simple gezien, de werkelijkheid is veel gecompliceerde.
Als je nu goed kunt samenwerken dan kan het maar zo voorkomen dat als je een probleem net niet kan oplossen de ander je net die oplossing kan geven.

Dus heb respek voor een ander en help elkaar, samen kunnen we meer.


Dankje, Bram. Ik snap dat je daarop afhaakt. Maar toch, ook andere culturen erkennen de donkere kanten van ons mensen. En ook wil ik graag snappen waardoor er dictators en moordenaars ontstaan of minder ernstig gedrag zoals ieder in zichzelf en zijn/de wereld ervaart, zoals liefdeloosheid, jaloezie, haat en zo meer.


Nee hoor, Geertje, de aangeboren fundamentele slechtheid van de mens is een unieke geloofsovertuiging van het kerkelijke christendom.
Ik ken die van geen enkele andere culturele of religieuze stroming.


Nou... inderdaad, die aangeboren slechtheid (niet in staat tot enig goed")", heb ik ook afgezworen. Maar de 10 geboden worden afgesloten met de zin "opdat het u wel ga" - de Joodse versie dus. Overigens: ook het achtvoudige pad van Boeddha wijst je de weg uit het lijden w.o. negatieve eigenschappen zoals jaloezie, haat, gehechtheid en meer... maar goed, dit gaat niet meer over de 'sluitsteen', sorry.
Maar toch bedankt voor het meedenken!


De weg uit het lijden wijzen.
Kan dat? En waar blijven die gevoelens?
De kans is m.i. groot dat de weg uit het lijden die gewezen wordt enkel de geest rustig maakt en het wat rustiger aan de oppervlakte wordt.
De kans is m.i. ook groot dat negatieve gevoelens wederom onderdrukt worden.
Voor mij mag die schaduwkant hoe pijnlijk soms ook in het licht komen en zodoende toegelaten kan worden in bewustzijn.
Voelt als werkelijk helen iedere keer weer,
en iedere keer minder pijnlijk.


is m.i. groot


Precies, Nij. Helemaal mee eens:
"De kans is m.i. ook groot dat negatieve gevoelens wederom onderdrukt worden."
De opvatting dat er een leven zonder lijden zou kunnen zijn is volgens mij de ultieme rechtvaardiging van onderdrukking van gevoelens. En dat leidt alleen maar tot meer ellende.


De weg zonder lijden is er m.i. wel....
Als de "negatieve" gevoelens erkent worden als gevoelens, valt het negatieve eraf. Wie heeft er "negatief" van gemaakt? Wanneer er alles mag zijn wat er in ons systeem voorbij komt aan emoties, fysiek gevolg van een gedachte, valt "positief" en "negatief" weg....en is er geen lijden. Lijden kan vertaald worden met weerstand....meestal richting "negatief".... Dit is voor mij "Zijn met wat is" wat zoveel leraren preken.... Klopt in ieder geval voor mij!


Ja daar zeg je zoiets : als "negatieve" gevoelens erkent worden ...
Ik zeg erbij als je ze durft te voelen vanuit het onderdrukte. Dat toelaten ervaar ik als een overstijgend lijden
M
Inderdaad zijn met wat is, je niet verzetten
, de moed te hebben het te laten gebeuren.
Dan verandert er inderdaad iets. Tenminste
bij mij.
Desondanks noem ik het liever geen weg zonder lijden.
Het mag van mij onderdeel uitmaken van de werkelijkheid wanneer het zich voordoet.























Precies Nij, ik noem het liever ook geen weg zonder lijden, krijg bij bovenstaande de indruk dat lijden voortkomt uit een verkeerde houding tegenover het leven.



 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: