De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Wie alles weet...

67

Jezus zei:
Wie alles weet maar niet zichzelf kent,
die mist het Al.

 

Dit is natuurlijk de kerntekst van het Thomas evangelie. Daarom is hier de juiste plek om het spirituele pad van de gnostiek in zijn geheel samen te vatten.
De gnostiek kent een aantal kenmerkende fasen van spirituele groei: de dwaling, het midden, het herstel en de volheid.

De dwaling
Mensen kunnen vergeten wie ze zelf in werkelijkheid zijn. De onverloste mens is 'zichzelf kwijt'. Het gevolg daarvan is dat zo iemand het contact met zijn innerlijk weten, de gnosis, verliest. Deze staat van vervreemding van het ware zelf wordt in de gnostische teksten met velerlei verschillende termen beschreven, zoals slavernij, vergetelheid, slaap, dronkenschap, blindheid, de dood. De meest algemene term die daarvoor vaak wordt gebruikt is 'de dwa-ling', in de betekenis van 'verdwaald zijn'. Daarbij past het volgende prachtige verhaal, ‘Het Lied van de Parel.’
Het verhaal vertelt over een koningszoon die door zijn ouders naar een ver land gestuurd wordt. De koningszoon krijgt de opdracht in het verre land een parel te zoeken. Als hij in dat land aangekomen is, vergeet hij echter zijn opdracht. Hij neemt de zeden van het vreemde land aan en wordt zo een 'zoon van het land'. Daardoor vergeet hij wie hij van oorsprong is, waar hij vandaan kwam en wat zijn opdracht was. Maar dan komt er een boodschapper van zijn ouders. Die herinnert hem aan zijn afkomst. Nu weet hij weer wie hij is en hij herinnert zich ook zijn opdracht. Hij slaagt erin de parel te vinden en hij keert terug naar zijn geboorte-land en wordt daar koning.
Dat verhaal kun je in z’n geheel hier lezen: Het Lied van de Parel

Het midden
Het midden wordt in de gnostiek beschouwd als een ellendige toestand. Die ontstaat als je in conflict komt met je sociale omgeving en innerlijk verscheurd raakt door enerzijds trouw aan je sociale omgeving, het geloof van je ouders bijvoorbeeld, en anderzijds trouw aan jezelf. Maar ook verscheurd worden omdat je bang kunt zijn voor de eenzaamheid die je vreest als je je eigen weg zou gaan, zelfs als je daar niet op afgewezen wordt. Het is bij uitstek de toestand van de besluiteloosheid. Het is in dit verband betekenisvol dat de gnostici vroeger werden aangeduid als ‘heretici’. Dat woord wordt nu gewoonlijk vertaald met ‘ketter’ maar oorspronkelijk betekent het ‘iemand die een keus maakt’. Ja, soms kom je in het leven voor radicale keuzes komen te staan die je geheel kunnen verlammen. Dan verkeer je in ‘het midden’.
Het midden is hier verbeeld in het verhaal over de jongeman Joyce uit logion 68, die een held wilde wezen, maar vreesde dat hij een lafaard was.

Het herstel
Het herstel is verbeeld in het verhaal over ‘meneer pastoor’ bij logion 6, die ontdekte dat zijn kerkelijke plicht een innerlijk protest in hem opriep. Het herstel is de overgave aan dat innerlijke weten.

De volheid
Je kunt als mens vervreemd zijn van je ware zelf. Dan verkeer je in de dwaling. Dat kan hersteld worden.
Bij de proloog van het Thomas evangelie werd verteld dat je als mens twee naturen hebt, je persoonlijke natuur en de Christusnatuur. Als je gelooft in een beeld van jezelf ben je niet alleen afgesneden van je ware zelf, maar ook van je Christusnatuur. Een beeld heeft geen Christusnatuur. Alleen met je ware zelf kun je daarmee verbonden worden. (Het woord Christusnatuur is een naam voor de toestand van je bewustzijn waarmee je jezelf ervaart in een totale verbondenheid met al-wat-is.) De eenheid van persoonlijke natuur met de Christusnatuur het in de gnostiek de volheid. De volheid is de ervaren werkelijkheid van de liefde.
Het is een ervarend weten, geheel anders dan de schriftgeleerdheid uit logion 39.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Bijbel

Matteüs 16:26
Wat heeft een mens eraan de hele wereld te winnen als hij er het leven bij inschiet? Wat zou een mens niet overhebben voor zijn leven?

Marcus 8:36
36 Wat heeft een mens eraan als hij de hele wereld wint, maar er het leven bij inschiet?

Lucas 9:25
25 Wat heeft een mens eraan als hij de hele wereld wint, maar zichzelf verliest of schade toebrengt?

Nag Hammadi

Thomas de Kampvechter(NHC II.7, 138):
De geheime woorden die de Verlosser tot Judas Thomas gesproken heeft, en die ik, Mathaias, heb opgeschreven toen ik onder het wandelen hoorde hoe ze met elkaar praatten.
De Verlosser zei: 'Broeder Thomas, zolang je de tijd in deze wereld hebt, luister naar me en ik zal je dat openbaren, waarover je in je hart hebt nagedacht. Want omdat men gezegd heeft dat jij mijn tweelingbroer en mijn ware metgezel bent, dien je jezelf te onderzoeken, opdat je zult begrijpen wie je bent, hoe je hier bent en wat je zult worden. Daar men jou mijn broeder noemt, past het niet dat je over jezelf onwetend bent. Ik weet dat je hebt begrepen, omdat je al eerder inzag dat ik de kennis van de waarheid ben. In de tijd dat je me vergezelt, ben je, ofschoon je onwetend was, al tot kennis gekomen; daarom zal men jou "de zelf-kenner" noemen.
Want hij die zichzelf niet heeft gekend, heeft niets gekend. Maar hij die zichzelf heeft gekend, heeft ook kennis over de diepte van het Al verkregen. Daarom heb jij nu, mijn broeder Thomas, het voor de mensen verborgene gezien; dat is datgene waaraan zij aanstoot nemen, omdat zij het niet kennen.' "

Evangelie van de waarheid
15
Wie Gnosis heeft, is iemand wiens Naam de Vader heeft uitgesproken.
16
Daarom, als iemand kennis heeft, is hij van boven: als hij geroepen wordt, hoort hij, geeft antwoord, keert zich tot hem die roept en gaat naar hem op.
En hij weet hoe hij genoemd wordt.
Wanneer hij kennis bezit, doet hij de wil van hem die hem geroepen heeft, hij wil hem behagen en daarin vindt hij rust.
Ieder krijgt zijn ware naam.
Wie zo gnosis heeft, weet waar hij vandaan gekomen is en waar hij heen zal gaan. Hij weet, zoals iemand die dronken was weer nuchter is geworden, en, tot zichzelf gekomen, zijn zaken weer op orde heeft gesteld.
22
In de Eenheid zal ieder zichzelf ontvangen, in Gnosis zal hij zich reinigen van een bonte verscheidenheid tot eenheid.
55
Ieder zal spreken over de plaats waar hij vandaan gekomen is en hij zal zich haasten om weer terug te keren in het gebied waar hij zijn ware aard ontvangen heeft en om deze weer aan die plaats - de plaats waarin hij stond - te ontlenen, door van die plaats te proeven en er voedsel en groei van te ontvangen.
En zijn eigen plaats van rust is zijn Pleroma.

Hermes Tresmegistos, Asklepius
Wie zichzelf kent, kent het al. (IX:4)

Aristoteles:
Vaak was ik alleen met mijn ziel. Ik trad als zuivere substantie mijn ware zelf binnen, en wendde mij af van al het uiterlijke naar wat innerlijk is. Ik werd zuiver weten, zowel de wetende als de gewetene. Hoe verwonderd was ik schoonheid en pracht in mijn eigen zelf te aanschouwen en te herkennen dat ik een deel van de verheven Goddelijke Wereld ben, begiftigd zelfs met scheppend leven! In deze ontdekking van het zelf, werd ik boven de wereld van de zintuigen uitgetild, zelfs boven de geestenwereld, tot aan het Goddelijke, waar ik een zo prachtig Licht gewaar werd dat geen mond dit zou kunnen uitdrukken of geen oor verstaan.


 


Reacties (3)

"Weten" is in dit logion iets anders dan "kennen".
Weten doe je over iets. Weten komt altijd voort uit de dualistische subject-object relatie.
Het is een zaak van het hoofd. Je kunt je hoofd (ratio) helemaal volstoppen met wetenschap en je bent nog geen stap dichter bij Zelfverwerkelijking. Je kunt alles weten over de yogawegen, de verschillende boeddhistische wegen, gnosis, mystieke richtingen in islam en christendom of welke spirituele weg dan ook en tegelijkertijd heb je nog niet één stap gezet op de weg naar je Zelf. Om die stap te zetten is het hoofd ontoereikend. Daarvoor zul je in het Hart van "Ik ben" - een ander woord voor Zelf - moeten duiken.
Je kunt dit logion ook als volgt lezen: wie alles weet, maar niet zijn Zelf (= oorspronkelijke natuur) kent, die mist alles.
Het citaat uit Thomas de Kampvechter spreekt heel duidelijk over "de Zelfkenner". Voor mij is dat een prachtig synoniem voor: ongelovige.
Noch met wetenschap, noch met geloof bereik je dus Gnosis.
"Mens, ken je Zelf" luidde al de oproep in Delphi.

Over het bovenstaande een citaat van Sri Ramana:

"Wat heb je eraan om kennis te hebben over allerlei zaken als je niet het Zelf kent? Wat valt er voor iemand die het Zelf kent overigens nog te kennen? Als je in jezelf het Zelf verwezenlijkt, dat het Enige uit zichzelf lichtende Ene is in de ontelbare zelven, word je van binnen uit door het Licht van het Zelf doorstraald.
Dit is het werkelijke ontvouwen van genade, het einde van het 'ik'. Dit is de bron van de diepste Gelukzaligheid."

(uit: Ramana Upanishad Hoofdstuk VIII: Atma Vidya (Het Kennen van het Zelf)




Nog een parallel uit NHC II 138, 1-145, 19 145,2023 (Book of Thomas the Contender) in de Engelse tekst van James Robinson (Nag Hammadi Library ISBN 90 04 07185 7, vertaling John D. Turner:
(page 189) For he who has not known himself as known nothing, but hwe who has known himself has at the same time already achieved knowledge about the Depth of All.

Vrij vertaald (door Gilles Quispel):' Hij, die zichzelf niet kent, weet niets, maar hij, die zichzelf kent, heeft al de kennisse van de diepte van het Al verworven.'


Kun je de ander wezenlijk begrijpen als je jezelf met alle fouten, gebreken, onrijpheid en situaties niet kent? Oordeel je vanuit je bekrompenheid omdat je nooit echt iets mee hebt gemaakt? Wat hebben we over de ander te zeggen als we weten dat de ander jou in een andere gedaante is? Kennis van je hart maakt je milder. Kennis van mijn omstandigheden zorgt dat ik minder oordeel over een ander. Krijg je inzicht en overzicht. In de vorm van heelheid. Wie zijn eigen tuintje wiedt, ziet het onkruid van de ander niet.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: