De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Held of lafaard?

68

Jezus zei:
Gezegend wie gehaat en vervolgd wordt.
Waar men je vervolgd heeft,
zullen zij geen plaats vinden.

 

Er was eens een jongeman, Joyce, die een held wilde worden. Hij meldde zich aan bij een elite-eenheid van het leger, de commando’s en werd tot zijn grote vreugde aangenomen.
Maar in de praktijk van de oorlog deed zich een probleem voor. Als hij tegenover een vijand stond, oog in oog, lukte het hem niet om de dolk in zijn hand in het lijf van de vijand te steken. Hij kon niet, zoals hij op stropoppen had geoefend, koelbloedig doden. Het was steeds alsof zijn hand op een geheimzinnige manier werd vastgehouden.

In de wereld van de commando’s was hij dus een lafaard. En daarom werd hij, in de woorden van dit logion, door zijn medecommando’s gehaat en vervolgd. En hij verweet ook zichzelf dat hij een lafaard was, dus hij haatte en vervolgde ook zichzelf.

Hier zien we een model van een mens die opgenomen is in een ‘wereld’, namelijk de wereld van de commando’s, en wiens hele streven erop gericht is te voldoen aan de normen van die wereld.
Dit is hoe we in de gnostiek het woord ‘wereld’ dienen te verstaan.

Zoals de wereld van de commando’s zijn er nog veel meer werelden. Ze berusten op afspraken over goed en kwaad, vriend en vijand, helden en lafaards. Het zijn de buiten de mens geplaatste kaders van zingeving, de buitenwerelden die door collectiviteiten gedragen en in stand gehouden worden, meestal met behulp van een instituut ter behoeding van ‘de waarheid’, zoals de inquisitie en het polit-bureau.

Los van deze buitenwerelden is er ook iets anders. Dat andere is in dit verhaal de binnenwereld van Joyce, maar dat geldt natuurlijk ook voor alle andere mensen. Iedereen heeft een binnenwereld.

In Thomas 22 staat dat het er om gaat de buitenwereld in overeenstemming te brengen met je binnenwereld, met andere woorden dat je handelen in de buitenwereld correspondeert met je eigen binnenwereld. Maak de twee één, zegt dit logion. Bij Joyce is dat duidelijk niet het geval. Er is een conflict tussen die twee, ze zijn met elkaar in strijd. Joyce is verdeeld in zichzelf.
Dat komt omdat Joyce zich geheel identificeert met zijn rol in de wereld van de commando’s. ‘Ik ben een lafaard’ zegt hij tegen zichzelf. Als hij ‘ik’ zegt bedoelt hij dus zichzelf als commando, in dit geval als de mislukte commando, de lafaard volgens de normen van de commandowereld. Dat is zijn valse zelf.
De innerlijke weigering om koelbloedig te doden, ervaart hij als lafheid, vreemd aan zijn zelfbeeld als commando.

Het spirituele pad van de gnostiek houdt in dat we leren de identificatie van onze rol in de buitenwereld los te laten, en ons ik-besef te verbinden met onze binnenwereld. Dat is de reis van het ik, van het valse zelf naar het ware zelf. Het valse zelf is de rol in de buitenwereld, het zelf is onze ware aard als mens, onze unieke persoonlijkheid eigenheid.

Zo lang Joyce zich blijft identificeren met zijn rol in de wereld van de commando’s, zolang hij dus gehecht blijft aan zijn zelfbeeld als commando, zelfs als mislukte commando, zal hij zich het oordeel van zijn medecommando’s die hem beschimpen om zijn lafheid, persoonlijk aantrekken, want hij erkent hun normen en waarden als waar, het zijn ook zijn eigen normen en waarden geworden. Hij heeft die externe normen en waarden geïnternaliseerd.
Maar zou hij die identificatie met de wereld van de commando’s los durven laten, dan ontstaat er ruimte voor de herziening van zijn oordeel over zichzelf en over zijn innerlijke weigering om koelbloedig te doden.
Als hij zijn gehechtheid aan de wereld van de commando’s zou durven loslaten, kan het ik-bewustzijn zich verbinden met de eigen binnenwereld. Dan kan Joyce zijn weigering om te doden serieus nemen, als iets van hemzelf, als iets dat wezenlijk bij hem hoort, als iets wat hem op zijn menselijke bestemming wijst, als een boodschap van zijn ziel zoals in logion 65.

Als hij dat zou doen, als zijn ik-bewustzijn zich verbindt met zijn binnenwereld, is hij aangekomen op een plaats die onbereikbaar is voor anderen. Daar is hij onkwetsbaar voor de beschimping van de buitenwereld. "Waar men je vervolgd heeft, zullen zij geen plaats vinden" zegt dit logion.

De innerlijke plaats van het zelf kan een ander niet betreden. Daar kan men je dus niet vervolgen. Ze zouden dan nog wel het lichaam van Joyce gevangen kunnen nemen, maar niet meer zijn innerlijk. Hij is vrij van de normen en waarden van de buitenwereld van de commando’s. Hij heeft zijn eigen innerlijke norm.
Dat betekent ook dat Joyce dan zijn vermeende lafheid opnieuw kan duiden, namelijk niet als een gebrek, maar als een protest voortkomend uit zijn innerlijke rijkdom. Zijn vermeende tekort blijkt dan in werkelijkheid een uiting van zijn innerlijke schat van liefde.
Dat is de magische transformatie van logion 66.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.


 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



Bijbel

Lucas 6:22-23
Gelukkig zijn jullie wanneer de mensen jullie omwille van de Mensenzoon haten en buitensluiten en beschimpen en je naam door het slijk halen. 23 Wees verheugd als die dag komt en spring op van blijdschap, want jullie zullen rijkelijk beloond worden in de hemel. Vergeet niet dat hun voorouders de profeten op dezelfde wijze hebben behandeld.
Zie in dit verband ook de toeliching bij logion 86, over de betekenis van 'Mensenzoon'. In Thomas heeft het gehaat worden geen relatie tot het geloof in Jezus als 'de Mensenzoon', maar met de trouw aan je eigen menszijn. In de latere redactie van de evangeliën is dat wel gekoppeld aan het geloof in Jezus, die dan de exclusieve titel 'Mensenzoon' krijgt alsf dat alleen op hem zou slaan.

Matteüs 5:11-12
Gelukkig zijn jullie wanneer ze je omwille van mij uitschelden, vervolgen en van allerlei kwaad betichten. 12 Verheug je en juich, want je zult rijkelijk worden beloond in de hemel; zo immers vervolgden ze vóór jullie de profeten.

1 Petrus 4:12-19
Geliefde broeders en zusters, wees niet verbaasd over de vuurproef die u ondergaat; er overkomt u niets uitzonderlijks. 13 Hoe meer u deel hebt aan Christus’ lijden, des te meer moet u zich verheugen, en des te uitbundiger zal uw vreugde zijn wanneer zijn luister geopenbaard wordt. 14 Als u gehoond wordt omdat u de naam van Christus draagt, prijs u dan gelukkig, want dat betekent dat de Geest van God in al zijn luister op u rust. 15 Laat niemand van u moeten lijden omdat hij een moordenaar is, een dief, misdadiger of onruststoker. 16 Maar als u lijdt omdat u christen bent, schaam u dan niet en draag die naam tot eer van God.
17 Besef goed dat de tijd van het oordeel is aangebroken. Dat oordeel begint bij Gods eigen mensen. Als het bij ons begint, hoe zal het dan aflopen met hen die weigeren het evangelie van God te aanvaarden? 18 Als zij die rechtvaardig leven al ternauwernood gered kunnen worden, hoe moet het dan gaan met hen die zondigen doordat ze God niet gehoorzamen? 19 Daarom moeten allen die lijden omdat God dat wil, het goede blijven doen en hun leven toevertrouwen aan hem op wie wij mogen vertrouwen omdat hij ons heeft geschapen.

Psalm 103:8
De mens – zijn dagen zijn als het gras,
hij is als een bloem die bloeit op het veld
16 en verdwijnt zodra de wind hem verzengt;
de plek waar hij stond, kent hem niet meer.

Evangelie van de Waarheid

Zijn paradijs nu is zijn plaats van rust.
Daarom ook heeft hij hem uitgezonden, opdat hij zou spreken over de plaats, zijn plaats van rust, waar hij vandaan gekomen was.
Ieder zal spreken over de plaats waar hij vandaan gekomen is. En hij zal zich haasten om weer terug te keren naar het gebied waar hij zijn ware aard ontvangen heeft. Hij zal zijn ware aard weer aan die plaats - de plaats waarin hij stond - ontlenen, door van die plaats te proeven en er voedsel en groei van te ontvangen.
En zijn eigen plaats van rust is zijn Pleroma.

Evangelie van Filippus

77. De machten zien niet degenen die zich met het volkomen licht hebben bekleed en kunnen hen niet overheersen.

11. De machten wilden de mens misleiden omdat ze zagen dat hij verwant is aan het waarachtig goede. Zij ontnamen aan wat goed is zijn naam en gaven die aan het niet-goede om de mensen met die naam te misleiden en hen te binden aan het niet-goede.
En ach, wat zijn ze toch aardig voor de mensen! Bij wijze van gunst mag men zich in hun valse goedheid schikken.
Maar ze wisten wat ze deden. Ze wilden de vrije mens gevangen nemen en voor eeuwig tot hun slaaf maken.
Deze machten misleidden de mens omdat ze niet wilden dat hij gered wordt.

Didache 16.4

Clement van Alexandrië, Stromata 4.6.41.2
Gelukkig wie om mijnentwil vervolgd worden, want zij hebben een plaats waar ze niet vervolgd kunnen worden.

 


Reacties (5)

@Het spirituele pad van de gnostiek houdt in dat we leren de identificatie met onze rol in de buitenwereld los te laten, en ons ik-besef te verbinden met onze binnenwereld. Dat is de reis van het ik, van ego naar zelf. Het ego is de rol in de buitenwereld, het zelf is onze ware aard als mens, onze unieke persoonlijkheid verbonden met onze Christusnatuur.

Verbindende woorden!
Nij




Je bent een gezegend mens als je goddelijk geïnspireerd je weg gaat. Los van wat anderen daarvan vinden. Als je jouw eigen pad kiest en daar achter kunt staan omdat je geweten het toelaat. Gilles Quispel wijst op andere vertalingsmogelijkheden van het Griekse woord dioko, in de grondbetekenis ‘vervolgen’. Het kan ook betekenen: verjagen, beschimpen, wegpesten. Want als je daar gevoelig voor bent, dan kun je daar zeer onder lijden. Je bent gezegend als het vertrouwen in jezelf zo groot is dat je er tegen kan. Door trouw te zijn aan je zelf, wie je echt van binnen bent. Levend vanuit je innerlijke norm, jouw liefde met vol respect voor jezelf. In het nazien zul je rustig over jezelf zijn en blijk je gelukkiger geworden. Het loon is dus wederom met je.


Een andere parallel uit et Corpus Hermeticum (IX INZICHT EN WAARNEMING):
De zaden van God evenwel zijn klein in aantal, maar groot en voortreffelijk: deugd, ingetogenheid en godsvrucht. Godsvrucht betekent kennis van God, en wie hem heeft leren kennen, is vol van alles wat goed is. Hij krijgt gedachten die goddelijk zijn en niet lijken op die van de grote massa. Daarom vallen zij die de Gnosis bezitten niet bij de grote massa in de smaak, en omgekeerd. Zij maken de indruk gek te zijn en hoongelach wordt hun deel, zij worden gehaat en veracht, en zelfs wel gedood. Want, zoals ik al gezegd heb, het kwaad moet noodzakelijkerwijs hier beneden verblijf houden, omdat het hier in zijn eigen domein is.
Want zijn domein is de aarde, niet de Kosmos, zoals sommigen eens godslasterlijk zullen beweren." De godvruchtige mens evenwel verdraagt alles, daar hij de Gnosis ervaren heeft. Voor zo iemand is alles immers goed, ook als anderen het slecht vinden. Als hij belaagd wordt, maakt hij alles ten nutte van de Gnosis, en zo is hij de enige die het kwade in het goede doet verkeren.


Wij moeten als volwassen kinderen ons traumatische verleden verwerken. Want anders herhalen we met anderen wat ons als jong kind is aangedaan, en in het bijzonder met de eigen kinderen zelf.
De commando's van onze ouders leven nog in ons voort als we ze niet erkend hebben. Het is hoog tijd het kleine kind dat we eens waren en dat nog in ons leeft die liefde, troost en helende woede toe te laten die het nooit heeft kunnen ervaren.

De herhalingsdwang is een belangrijke psychologische dynamiek die we als samenleving nooit moeten onderschatten!


Goedemiddag Jim, volgens mij "moet" ik helemaal niets! ;-)))
Misschien is "moeten" wel de meest traumatische herhalingsdwang!
en als we het dan niet doen, dan doen we het onze kinderen aan, zeg je...
Hoe kun je vanuit dwang liefde (aan kinderen) geven? Er is geen weg naar liefde, liefde is de weg...Heb het kind (in jezelf) lief...

De geworpenheid is onvrijheid, ik ben hier met deze ouders op deze plek geworpen in de geschiedenis. Ook worden mij vanuit conditionering en cultuur dingen aangereikt als zingeving, maar de vrijheid is dat ik het geworpene wel of niet kan aanvaarden en ik kan zelf bepalen wat zinvol is voor mij. Dit is totale vrijheid, ik moet helemaal Niets, niet te onthechten, te verwerken, niet te ontwikkelen, ik Ben maar zo oké. Ik ben vrij om iets of niets te doen, ik moet niets. Als dat geen verlichting is!



 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: