De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


De nabijheid van het koninkrijk in het hier en nu

82

Jezus zei:
Wie mij nabij is,
is dicht bij het vuur,
en wie ver van mij is,
is ver van het koninkrijk.

 

Het koninkrijk is al enkele malen ter sprake gekomen bijvoorbeeld in logion 3 waar werd gezegd dat het koninkrijk in je hart is en in je oog. Logion 49 zegt dat je voor de toegang tot het koninkrijk een eenling dient te zijn. En het zal ook verderop nog ter sprake komen.
Om te begrijpen hoe verrassend nieuw de betekenis is die in Thomas aan het koninkrijk wordt toegekend, dienen we te beseffen wat voor verwachtingen er al bestonden over ‘het koninkrijk’ onder het Joodse volk en hoe radicaal anders de betekenis is in Thomas.

Naar de Joodse overtuiging was ooit het land Kanaän dat beloofde koninkrijk. Dat land van melk en honing was hun beloofd door Mozes, namens de Heer.
Maar dat liep in de praktijk anders. Ramp na ramp voltrok zich. Dat was het gevolg, zo legt het Oude Testament steeds weer uit, van de weerspannigheid van het Joodse volk. En de brandende toorn van God werd uitgelegd als de terechte straf op hun zonden.

Deze mislukte oudtestamentische droom van geborgenheid, ondergebracht in het idee van het beloofde land Kanaän, kreeg een geheel nieuwe inhoud ten gevolge van de Babylonische ballingschap, toen ongeveer 600 voor Christus het Joodse volk door buurland Babylonië was veroverd. Daar leerden ze de overtuiging kennen dat aan het eind der tijden een kosmische strijd zou plaats vinden tussen de machten van de Duisternis en van het Licht. In die eindstrijd zou het Licht overwinnen. Het kwaad zou dan uit de schepping zijn verdwenen.
Dat idee vinden we vervolgens in het oudtestamentische verhaal van Daniël, waarvan wordt verteld dat hij een van de Joodse ballingen was die een tijdlang in Babylon had verbleven. Er zal aan het eind der tijden, lezen we in het bijbelboek Daniël, na veel strijd een nieuw koninkrijk komen. Dan zullen alle mensen die ooit geleefd hebben en gestorven zijn, uit de dood opgewekt worden en, samen met de dan levenden, voor een rechtbank verschijnen die een eeuwig oordeel over hen zal vellen:

'Velen van hen die rusten in het dodenrijk zullen ontwaken, sommigen om altijd te leven, anderen om voor altijd te worden veracht en verafschuwd.' (Daniël 12:2)

En dan begint het eeuwige koninkrijk van de vrede:
'Dan zal er voorgoed een eind komen aan een leven van zonde, ongerechtigheid en misdaden. Dan zal er voor altijd gerechtigheid zijn. Wat de profeten hebben gezien zal dan werkelijkheid worden. (Daniël 9-24)

Met die laatste zin zegt Daniël: het beloofde land dat Mozes en de andere profeten vóór mij hebben voorspeld, dat is, bij nader inzien niet een plek op aarde, maar het Lichtrijk aan het eind der tijden.
Dat idee over een kosmische eindstrijd, overgenomen door Daniël, vinden we beeldend uitgewerkt in het laatste hoofdstuk van het Nieuwe Testament, de Openbaring van Johannes.
In de tijd dat Jezus in Jeruzalem verbleef was de algemene verwachting onder de joden dat het eindstrijd nabij was. Ook in het Nieuwe Testament wordt dat veelvuldig beweerd.
Er kwam in het christendom nog een nieuw idee bij over het koninkrijk. Het was niet ergens op aarde, zoals het land Kanaän volgens Mozes, en ook niet aan het eind der tijden volgens Daniël, maar in de hemel na de dood. En dan natuurlijk niet voor iedereen, maar alleen voor hen die door het geloof in Jezus zouden zijn gered. Het is vooral de evangelist Johannes die de nadruk legt op dit koninkrijk in de hemel, na de dood.
In het evangelie van Thomas is er echter een totaal andere opvatting over het koninkrijk. Logion 22 zegt bijvoorbeeld:
Wanneer je de twee één hebt gemaakt (...)
dan zul je binnengaan in het koninkrijk.

Dat betekent dat je als mens, als individu, het koninkrijk kunt binnengaan. Dus niet door te verhuizen, niet door de opstanding aan het eind der tijden, niet in de hemel door het geloof, maar in het hier en nu, door zelf te veranderen.
En zo zijn nog meer verwijzingen naar het koninkrijk in het Thomas evangelie die eveneens duidelijk maken dat met ‘het zijn in het koninkrijk’ niet bedoeld wordt een verblijf ergens op aarde, in de toekomst of in de hemel, maar een manier van leven in het hier en nu, een levenswijze vanuit de verbondenheid met de Christus in jezelf. En dat heeft alles te maken met de betekenis van dit logion.

Het lijkt wel alsof Jezus hier waarschuwt tegen een opvatting in het evangelie van Johannes. Daarin wordt Jezus niet alleen vergoddelijkt, maar ook maakt Johannes duidelijk dat Jezus wezensongelijk is aan de mens. En zo gebeurt er met Jezus hetzelfde als met het beloofde land. Johannes plaatst beide in de hemel, het koninkrijk én Jezus, ver weg, onbereikbaar voor de mens in het hier en nu.
Kenmerkend voor de Jezus van het Thomas evangelie is echter dat hij die afstand juist wil overbruggen. De wijze van leven die hij voorleeft, die is ook voor elk mens in het hier en nu leefbaar. Hij is een voorbeeld ter navolging.
Daarom, wie Jezus zo verheven boven zichzelf plaatst dat hij onnavolgbaar is, die is ook ver weg van het koninkrijk. Wie Jezus erkent als voorbeeld voor het leven in het hier en nu, die is dicht bij het heilige vuur van de liefde dat in elk mens brandt.
'Ik heb vuur geworpen op de wereld,' zei Jezus in logion 10. Dat vuur kan elk mens in zichzelf laten opvlammen, het vuur van de liefde, als een paspoort voor het koninkrijk.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.



U vindt hier alle logions uit het Thomas evangelie over het koninkrijk.

Marcus 9:49
49 Iedereen moet met vuur gezouten worden.

Marcus 12:34
34 Jezus vond dat hij verstandig had geantwoord en zei tegen hem: ‘U bent niet ver van het koninkrijk van God.’ En niemand durfde hem nog een vraag te stellen.

Origenes In Jerem. hom. lat. 20.3
I have read somewhere that the Saviour said - and I question whether someone has assumed the person of the Saviour, or called the words to memory, or whether it be true that is said - but at any rate the Saviour says there: He that is near me is near the fire; He that is far from me is far from the kingdom! (Funk)

Armenian Ms. Monestary of St. Lazzaro
"He that is near me is near the fire; and he that is far from me is also far from life."
(Funk)

 


Reacties (2)

Over dit logion (82) zegt Barend van der Meer het volgende:

Jezus vertegenwoordigt het ware Ik-Zelf in de mens. [...]Doordat het Ik-Zelf een kracht is, is het voelbaar in het innerlijke leven, ja het is zodanig voelbaar dat een weinig van de kracht al te veel is. Ons sterfelijk deel is er niet direct tegen bestand en daarom is gezegd: Het is als een verterend vuur. Wij mensen hebben geen idee wat ons wacht, indien we de moed opbrengen daardoor verteerd te worden. Het is een sterven en een leven zolang, -en
zo niets ontziend-, totdat de doorbraak in ons is geschied en alle angst en twijfel, alle tegenzin en verdwazing zijn vergaan in de overgave aan al-ene kracht, waardoor de grote helderheid in het bewustzijn opgaat. Die helderheid neemt toe naarmate ze meer wordt verdragen. Want er is geen einde aan die toename en groei.
[…]

Aldus ontdekken we op weg naar het Licht van ons bewustzijn, meer en meer het zelfbesef dat inleidt tot het Godsbesef.
[...]



(Barend van der Meer (1984, eerste druk 1959), Commentaar op het Thomas Evangelie, Synthese, Den Haag, ISBN 90-6271-698-9.)



Als we heel dicht bij ons Zelf blijven en het oorspronkelijke gelaat van god weer hebben aangenomen leven we in ons koninkrijk en zijn we in staat vanuit ons Zelf de Liefde aan het woord te laten.


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: