De Geheime Woorden

Toelichting bij het Thomas Evangelie

Bram Moerland

Spring direct naar logion of naar het volgende logion »


Zie de mens!

5

Jezus zei:
Zie wie voor je aangezicht is,
en wie eerst voor jou verborgen was,
zal tevoorschijn treden.
Want er is niets verborgen
dat zich niet zal tonen
en alles wat verdwenen is zal terugkeren.

 

In het Evangelie van Matteüs staat een opmerkelijke passage. Twee blinde mannen komen bij Jezus. Ze vragen hem of hij hen ziende wil maken. Jezus doet dat, de mannen worden weer ziende, van hun blindheid genezen. Maar dan zegt Jezus iets merkwaardigs: 'Zorg dat niemand het te weten komt.'
Dat is heel vreemd.
Stel dat deze mannen fysiek blind waren. En plots konden ze weer zien. Zou je dat verborgen kunnen houden? Dat is toch niet waarschijnlijk.
Het is dus maar de vraag of hier sprake is van een lichamelijk wonder. In de geheime woorden van de gnostiek betekent blindheid en de genezing van blindheid iets heel anders.
In het vorige logion werd je opgeroepen op zoek te gaan naar het kind in jezelf. Dat is het begin van de spirituele zoektocht die het Thomas-evangelie je aanraadt. Als dat je lukt, als je verbinding kunt maken met je innerlijke kind, kun je vervolgens op een andere manier naar de wereld en je medemensen kijken.
Hoe is dat?
Hier word je gevraagd om, zoals een kind, door alle sociale etiketten heen te kijken die we gewoonlijk op onze medemens plakken, en in plaats daarvan de mens, het kind in de ander te zien. Zie de mens! Als mens met de mensen, als kind met de kinderen, zal het koninkrijk dan werkelijk 'onder u' zijn (Lucas 17:21).
De kern daarvan is het zien. Als je oordelend kijkt naar je medemens, met het oordeel als een balk in je oog, zie je alleen je eigen oordeel. Maar als je teruggekeerd bent naar het onbesneden kind in jezelf, kun je oordeelloos kijken, en pas dan kun je je medemens liefhebben als jezelf.
Pas dan zie je je medemens.
Dan zal wat eerst verborgen was weer terugkeren: de oorspronkelijke mens in de ander. Zie, het koninkrijk is in het gelaat van de ander.

Een sprekend voorbeeld uit de levenspraktijk is de volgende ware gebeurtenis.
Het is de ontmoeting van de Joodse moeder en de Palestijnse moeder die elk op dezelfde dag een dochtertje van 12 jaar hadden verloren. Als Jodin en als Palestijnse waren deze twee vrouwen eerst elkaars vijanden. Ze zagen in elkaar alleen maar het beeld van de ander als een vijand. Dat oordeel was de blind makende balk in hun ogen. Maar door deze droevige gebeurtenis herkenden ze in de ander iets wenljiks van zichzelf: het verdriet om het verlies van een kind. Ze bezochten elkaar en vielen elkaar in de armen. Als mens met medemens konden ze elkaar tot troost zijn, elkaar zelfs liefhebben. Wat verdwenen was onder het vijandsbeeld was teruggekeerd: de mens in zichzelf en in de ander. Zij konden hun vijand liefhebben, door achter het masker van de vijand de oorspronkelijke mens te zien, het oorspronkelijk gelaat van de medemens.

In de evangeliën uit het nieuwe testament staan verschillende verhalen over Jezus die kinderen opwekt uit de dood. Het gaat daarbij niet om echte kinderen, maar om het kind in onszelf. Het kind dat dood lijkt te zijn, blijkt alleen maar te slapen, zo wordt verteld. En dat is dus ook de manier waarop Jezus mensen weer ziende maakt. Eerst weer zelf het kind in je wakker maken, terugkeren naar het begin in jou, zoals verteld in het vorige logion. Dan leren kijken als een kind naar alles om je heen, van je blindheid genezen. Dan zal alles wat eerst verborgen was zichzelf weer aan je tonen.
Maar toch blijft de vraag: hoe vind je dan dat kind in jezelf? Hoe kan ik liefdevol naar andere mensen leren kijken?
Dat begint met trouw aan jezelf, zegt het volgende logion.


De vertaling en toelichting van Bram Moerland bij het Thomas-evangelie is ook uitgegeven in boekvorm. Wil je dat boek bestellen? Je vindt de gegevens hier.


U kunt dit logion met toelichting hier als pdf downloaden.

 


Parallellen

De parallellen zijn bedoeld voor nadere studie. Ze zijn zeker niet altijd in overeenstemming met het Thomas-evangelie. Want ook contrasten met bijvoorbeeld citaten uit de Bijbel zijn van belang voor het verstaan van de betekenis.
Ken je zelf een tekst die past bij dit logion? Het zou fijn zijn als je die hieronder wilde publiceren.

Oxyrhynchus (Griekse versie van het Thomas Evangelie, waarvan fragmenten werden gevonden bij Oxyrhynchus)

Jezus zei:
Zie [wat voor] je aangezicht is,
en [wat] voor jou [verborgen] was,
zal onthuld worden.
[Want er is] niets verborgen
dat niet zichtbaar zal worden,
en niets dat verdwenen is dat niet weer zal terugkeren.

Nag Hammadi Library, Dialogue of the Savior
The Lord said, "I have told you that it is the one who can see who reveals."

Bijbel

Deuteronomium 29:28
Wat verborgen is, behoort de HEER, onze God, toe; wat openbaar is, komt ons toe. Wij en onze kinderen dienen ons altijd te richten naar alle bepalingen van deze wet.
Wat Mozes hier zegt is duidelijk: het verborgene is niet voor mensen. Dat is natuurlijk in overeenstemming met het verbod op kennis van goed en kwaad uit het paradijsverhaal over Adam en Eva. Maar dat geldt niet voor de gnostiek.

Genesis 3:7
Van alle in het wild levende dieren .die God, de HEER, gemaakt had, was de slang het sluwst. Dit dier vroeg aan de vrouw: ‘Is het waar dat God gezegd heeft dat jullie van geen enkele boom in de tuin mogen eten?’ 2 ‘We mogen de vruchten van alle bomen eten,’ antwoordde de vrouw, 3 ‘behalve die van de boom in het midden van de tuin. God heeft ons verboden van de vruchten van die boom te eten of ze zelfs maar aan te raken; doen we dat toch, dan zullen we sterven.’ 4 ‘Jullie zullen helemaal niet sterven,’ zei de slang. 5 ‘Integendeel, God weet dat jullie de ogen zullen opengaan zodra je daarvan eet, dat jullie dan als God zullen zijn en kennis zullen hebben van goed en kwaad.’
6 De vrouw keek naar de boom. Zijn vruchten zagen er heerlijk uit, ze waren een lust voor het oog, en ze vond het aanlokkelijk dat de boom haar wijsheid zou schenken. Ze plukte een paar vruchten en at ervan. Ze gaf ook wat aan haar man, die bij haar was, en ook hij at ervan. 7 Toen gingen hun beiden de ogen open en merkten ze dat ze naakt waren. Daarom regen ze vijgenbladeren aan elkaar en maakten er lendenschorten van.

Maar dan:

Spreuken 25:2
Eer aan God, omdat hij dingen verbergt,
eer aan de koning, omdat hij dingen onderzoekt.

‘De koning die dingen onderzoek’ zie logion 2 waarin gezegd wordt dat je door te zoeken zelf koning zult worden.

En vervolgens:


Jeremia 3:33
Roep mij aan, en ik zal je antwoorden, ik zal je grote, wonderlijke dingen bekendmaken.

Jesaja 48:6
Vanaf nu laat ik je nieuwe dingen horen:
wat nog verborgen is en jou onbekend.

Daniël 2:22
Hij onthult diepe, verborgen dingen,
hij weet wat in duister is gehuld,
en het licht woont bij hem.

En dan, hoe verrassend in dit perspectief, het Nieuwe Testament, geheel in tegenstelling met Genesis en Mozes:

Marcus 4:22
Alles wat verborgen is, moet openbaar worden gemaakt, en alles wat in het geheim is ontstaan, moet aan het licht komen.

Lucas 12:2
Niets is verborgen dat niet onthuld zal worden, en niets is geheim dat niet bekend zal worden.

Lucas 8:17
Want niets dat verborgen is blijft geheim; alles wat verborgen is zal bekend worden en aan het licht komen.

Matteüs 10:26
Want niets is verborgen dat niet onthuld zal worden en niets is geheim dat niet bekend zal worden.

Goed beschouwd zijn de opmerkingen in deze evangeliën over 'wie zoekt zal vinden', in strijd met het verbod van Jahweh op het eten van de boom van kennis. Van Jahweh (en Mozes) mag de mens niet eens zoeken.

Duidelijk moge zijn dat Thomas de oproep van Jezus om het verborgene te onderzoeken en te leren zien, beschouwt als de kern van zijn leer. Ja, Thomas wilde 'zien' en niet geloven, zoals Johannes geheel terecht over hem vertelt.


1 Johannes 3:2
Geliefde broeders en zusters, wij zijn nu al kinderen van God. Wat we zullen zijn is nog niet geopenbaard, maar we weten dat we aan hem gelijk zullen zijn wanneer hij zal verschijnen, want dan zien we hem zoals hij is.
Belangrijk is hier de wezensgelijkheid tussen de mens en de Christus die duidelijk zal worden bij het zien van Christus

Plato

Plato gebruikte het beeld van gevangenen die opgesloten zaten in een grot en alleen de schaduwen van de buitenwereld konden zien op de muren van de grot. Plato leerde dat filosofen degenen zijn die bevrijd zijn uit de grot, en het verblindende licht zien van de dag – ‘van aangezicht tot aangezicht’. Die zin geeft een rituele formule weer uit de heidense mysteriën. In De Bacchanten van Euripides lezen we: ‘Hij schonk mij die mysteriën ‘van aangezicht tot aangezicht’. Lucius Apuleius schrijft over zijn initiatie: 'Ik drong door tot in de aanwezigheid van de goden zelf, zowel onder als boven, waar ik in aanbidding verzonk ‘van aangezicht tot aangezicht’. Justinus de Martelaar erkent dat: het doel van het platonisme is God te aanschouwen van ‘aangezicht tot aangezicht’. Plato beschrijft hoe ‘gemeenschap met de goden plaats heeft van ‘aangezicht tot aangezicht’. (Freke en Gandy, De mysterieuze Jezus, p 205)
Maar er is een groot verschil tussen Plato en Thomas. Plato leert dat je kunt leren ‘zien’ door alles te verzaken wat met materie te maken heeft, ook het menselijk lichaam. Bij Thomas vind je dat niet. Die vertelt dat je eerst als een kind moet worden om te kunnen ‘zien’. Bij Plato moet je je bevrijden van de materie en het lichaam, bij Thomas moet je je bevrijden van illusies en wanen. Dat is werkelijk radicaal anders en daarin ligt de sublieme en grote betekenis van het Thomas-evangelie als spiritueel document. Het is het enige spirituele document uit het christelijke westen dat gericht is op bevrijding in het hier en nu. Plato daarentegen wil ons laten vluchten uit het hier en nu naar een buiten de aarde gelegen, extra-mundane transcendente werkelijkheid.
Het kerkelijke christendom heeft die visie van Plato overgenomen. De christelijke hemel is de transcendente werkelijkheid van Plato.
Maar Thomas is gericht op de bevrijding in het aardse bestaan in het hier en nu.
Zie ook: Dualisme van Plato

 


Reacties (6)

Dit logion gaat volgens mij ook over het ontdekken van onze oorspronkelijke natuur of ons ware gezicht, dat dichter bij ons is als het puntje van onze neus. Wij zien het niet omdat het zo dichtbij is. Het lijkt alleen maar verborgen, is er echter de hele tijd. Ik denk bij dit logion ook aan een uitspraak van Vivekananda, die zegt dat we ons gedragen als iemand die met de handen voor de ogen jammert dat het donker is. Het enigste wat we hoeven doen, is de handen weghalen om te ontdekken dat het altijd al licht geweest is.
Zie je dus zelf zoals je in werkelijkeid bent en niet zoals je denkt dat je bent.



Indien we kennen wat voor ons aangezicht is, betekent dit dat krachtens die 'instelling' onze aandacht van ogenblik tot ogenblik algeheel is. Het is een opgave die ondoenlijk lijkt en die niettemin van ons gevraagd wordt. Het ene is dan niet meer belangrijk dan het andere. Want wij hebben dezelfde geesteshouding gekregen zowel voor het ene als voor het andere. De rijke en de arme, de verworpene en de aangenomene, de zieke en de gezonde, zij allen verschijnen voor ons in het blijvende ogenblik waardoor we ze op een bijzondere manier kennen.
[...]
Om het koninkrijk te vinden is een binnengaan in zich zelf nodig.

Barend van der Meer , Commentaar op het Thomas Evangelie, uitgeverij Mirananda, 1984



Twee spreuken van Jezus en dan mijn gevoel hierover:

Zijn leerlingen zeiden:
Toon ons de plaats waar je bent,
want het is nodig dat we die zoeken.
Hij zei hun:
Wie er oor voor heeft, laat hij horen.
Er is licht in het binnenste van een verlicht mens en hij verlicht de hele wereld.
Als hij geen licht geeft, dan is hij duisternis.

Tegen de Samaritaanse vrouw zei Jezus:
Als u de gave Gods zou beseffen
en wie het is die voor u staat die tot U zegt: Geef mij te drinken
Dan zou u hem gevraagd hebben
en zou hij U levend water hebben gegeven.

Mijn gevoel: Als je bewust wordt en je Zelf kent ken je ook je medemens. Om te kunnen helpen kijk je eerst naar de situatie waar de ander zich in bevindt en die je herkent. Kan dun je uit eigen ervaring (misschien zelfs schade en schande) tot hulp zijn en het levende water geven.

Een mooie parallel met de genezing van de blinde:
Hij nam wat aarde, spuwde erop en smeerde het op de ogen van de blinde die direct ziende werd: Hij nam een aards voorbeeld, deed er iets van zijn levenservaring bij, en maakte de blinde ziende. De blinde zag het weer helemaal zitten.


In een bepaalde optiek is dit logion ook een verlengde van Logion 4. Onbevangenheid uit Logion 4 verdwijnt door teleurstelling en door het bekleden van verwachtingen door anderen. Als je oordeelt (veroordeelt) zie je niet de ander, maar het beeld van de ander, die al dan niet aan jouw verwachtingen voldoet. Door jezelf te kennen en te begrijpen nemen de verwachtingen ten opzichte van de ander af.


ach wat mooi!
zeer treffend, verbindend ipv scheidend, ja dat is liefde...


Graag zou ik meer willen ontvangen van Het Evangelie van Thomas


 


Reageer

Alle velden zijn verplicht. Je moet een geldig e-mailadres invullen.
Je e-mailadres is niet zichtbaar op de site.
Om spam te voorkomen worden berichten met http:// geweigerd.


Naam:
E-mail:
Reactie: